Coğrafi işaretli ürün · Şanlıurfa
Şanlıurfa’da kuzu eti ve sadeyağ, taze isotla çömlekte hazırlanır. Domatesin suyu ve taze sıkılmış nar suyu katılarak yöresel taş fırında ağır ağır pişirilir; pilav, taze biber, kuru soğan ve ayranla sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Urfa (Şanlıurfa) İsot Çömleği nedir?
Urfa (Şanlıurfa) İsot Çömleği, yöre adı ile bilinirlik kazanmış meşhur yemeklerdendir. Yemeğin yapımında; yörede yetişen ivesi koyununun eti ve koyunun sütünden elde edilen sadeyağ ile birlikte özellikle Tek Tek Dağlarının eteklerindeki meralarda yetişen kuzu eti kullanılmaktadır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Sicilde yöresel domates genotipleri yarı bodur gelişimli olarak betimlenir; olgunlaşma süreleri 72–129 gündür. Gövdede antosiyanin oluşumu yok veya çok zayıftır ve çiçeklenme genellikle tek eksenlidir. Ortalama meyve ağırlığı 185,4 g, çapı 75,9 mm, boyu yaklaşık 50,3 mm ve çekirdek evi sayısı ortalama 8,3 olarak aktarılır. Bunlar hammaddenin sicildeki betimidir; bitmiş yemeğin analiz sonucu veya kabul sınırı değildir.
Sicilde yöresel taş fırının tabanı çamur ve kara taşla tarif edilir. Kara taşın altında yaklaşık 1 metre derinlik boyunca tuz ve cam kırıkları bulunur; kenar çerçevesi yaklaşık 40 cm uzunluğunda ve 25–30 cm yüksekliğindeki düzgün taşlarla oluşturulur. Üst kubbe, odun külü, tuz ve suyla hazırlanmış çamur kullanılarak ateş tuğlalarının daralan çapla örülmesiyle yapılır. Bu ölçüler pişirme sıcaklığı veya yemek porsiyonu değildir.
Urfa İsot Çömleğinin temel ayırt edici girdisi, Şanlıurfa Biberinin (isot) taze kırmızıbiber olarak kullanılmasıdır.
Taze isot ve nar suyu
Taze Şanlıurfa Biberi, yerel İvesi kuzu eti ve sadeyağ kullanılır. Taze çıkarılıp süzülen nar suyu önemli farklılıklardandır.
Domates suyu ile ağır pişirme
Çömleğin kemik tabanı üzerine biber, kavrulmuş et ve soğan katlar hâlinde dizilir. Domates suyu ve nar suyu eklenip taş fırında yaklaşık üç saat suyunu çekene kadar pişirilir.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Üretim miktarına göre bileşenler
Aşağıda yemeğin yapımında kullanılan malzeme miktarı ve yapımı yer almaktadır. Kullanılan malzemeler üretim miktarına bağlı olarak oransal artırılır veya azaltılır. Malzemeler
Malzemeler ve ölçüler
- 1,5 kg kuşbaşı (fitil) et
- Yaklaşık 6 adet ilikli ve etli kemik
- 4 kg taze kırmızıbiber (Şanlıurfa Biberi-İsot)
- 1.5 kg domatesin suyu (2 su bardağı)
Sadeyağ miktarı
Yaklaşık 100 gr. sadeyağ
Soğan, sarımsak, baharatlar ve nar suyu
- 1 kg. kuru soğan
- 2 baş sarımsak
- Yaklaşık 1 çay kaşığı tuz 2
- Nar suyu (2 su bardağı)
- 1 çay kaşığı yedi çeşit baharat (karabiber, tarçın, kimyon, çemen, yenibahar, zencefil, karanfilden oluşur)
- Ön hazırlık aşaması;
- Narlar tanelerine ayrılmalı ve ezilerek suyu çıkarılıp süzülmelidir.
Biberlerin ön hazırlığı
Biberler sapları ve tohumlarından ayıklanmalı ve soğuk suda yaklaşık yarım saat bekletilip suyu süzülmelidir. Suyu süzülen biberler ortadan ikiye bölünerek enlemesine orta kalınlıkta doğranmalıdır.
Soğan ve domatesin ön hazırlığı
- Soğanlar yemeklik doğranmalıdır.
- Domateslerin suyu çıkarılıp süzülmelidir.
Etin kavrulması ve çömleğe yerleştirilmesi
Kuşbaşı hazırlanmış et, doğranmış kuru soğan ile sadeyağda kavrulduktan sonra üzerine baharatı ve tuzu eklenerek ateşten alınmalıdır. Çömleğe yerleştirilmesi; Çömleğin tabanına ilikli ve etli kemikler dizilmelidir. Üzerine hazırlanan kırmızıbiberlerin yarısı yerleştirilmelidir. Üstüne sadeyağda kavrulan et ve soğanın yanı sıra temizlenen sarımsaklar ile üst kısma kalan kırmızıbiberler eklenmelidir.
Fırında pişirme
Daha sonra çömlek içerisine önceden hazırlanmış olan domates suyu ve nar suyu dökülmeli, tuz serpiştirilerek ürün yöresel taş fırında pişirilmelidir. Pişirilmesi; Taş fırında yaklaşık 3 saat ağır ağır suyunu çekinceye kadar pişirilmelidir.
Yöresiyle bağı nedir?
Urfa yöresinin iklimi ve toprak yapısının etkisi ile Şanlıurfa Biberi (İsot) ve susuz tarım ile üretilen domatesin (yöresel dilde frenk) kullanılması ürünü farklılaştıran önemli unsurlardır. Çömlek (çölmek/güveç): Yemek pişirmekte kullanılan geniş ağızlı özel toprak kap/tenceredir. Domates (frenk): Şanlıurfa İlinde domates üretimi, iklime bağlı olarak yüksek sıcaklıkta kuru tarım yapılarak üretilmektedir.
Urfa (Şanlıurfa) İsot Çömleği yörenin önemli değerlerinden biri olup yöre ile özdeşleşmiştir.
Bu sebeple yörenin meşhur yemekleri arasındadır. Yemeğin hazırlanması, pişirilmesi zahmetli olup yılların kültürel aktarımı ve ustalık geleneği ile günümüze ulaşan Urfa (Şanlıurfa) İsot Çömleği ürünün tüm üretim aşamalarının coğrafi sınır içinde gerçekleşmesi gereklidir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Sunum; Pişen yemek servis tabağına alınmalıdır. Yanında pirinç pilavı ya da sade bulgur pilavıyla, taze yeşilbiber (Şanlıurfa Biberi -İsot) ve dilimlenmiş kuru soğan ile ayran eşliğinde sunulmalıdır.
Tescil ve denetim bilgileri
Coğrafi işaretin adı tek başına veya marka ile birlikte kullanılabilir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
254 tescil numaralı Urfa (Şanlıurfa) İsot Çömleği mahreç işareti olarak 1 Aralık 2017 tarihinde tescil edilmiştir.
Sicildeki denetim düzeni
Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde; Şanlıurfa Belediyesi, Şanlıurfa Lokantacı, Köfteci ve Tatlıcılar Esnaf Odası, Şanlıurfa Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü ve Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odasından alanında uzman / ürün hakkında bilgi sahibi birer kişi olmak üzere toplam dört kişiden oluşan denetim merci tarafından periyodik olarak ve ihtiyaç halinde her zaman ayrıca şikâyet üzerine denetimler yapılacaktır.
Denetim merci ürünün üretim metodunda kullanılan tüm malzemelerin yanı sıra özellikle Şanlıurfa Biberi (İsot), ivesi koyunun sütünden üretilen sadeyağ ile kuzu etinin özellikleri ile karışım oranlarını, pişirme yöntemini denetleyecektir. Ayrıca Urfa (Şanlıurfa) İsot Çömleği ibareli coğrafi işaret adının kullanımı denetlenecektir.
Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Denetim merci hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
