Coğrafi işaretli ürün · Şanlıurfa
Şanlıurfa’da yerel İvesi kuzu eti ve sadeyağ, domates ve taze isotla toprak çömlekte birleştirilir. Tabanına ilikli kemikler dizilen kap yöresel taş fırında pişirilir; yemek pilav, yeşilbiber, kuru soğan ve ayranla sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Urfa (Şanlıurfa) Frenk Çömleği nedir?
Urfa (Şanlıurfa) Frenk Çömleği; yörenin iklim koşullarında yetişen ivesi koyununun eti ve susuz tarım ile üretilen domatesi (yöresel dilde frenk), Şanlıurfa Biberi (İsot) temel malzemeleri ile birlikte toprak kapta (çömlek) pişirilen, yöre adı ile ün kazanan ve beşeri unsurların etkisi ile varlığını devam ettiren önemli bir yemektir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Urfa Frenk Çömleğinin ayırt edici girdilerinden biri, taze kırmızıbiber olarak kullanılan Şanlıurfa Biberidir (isot).
Urfa Frenk Çömleğinde yörede yetişen domates, İvesi koyununun sütünden elde edilen sadeyağ ve kuzu eti birlikte kullanılır.
Sicilde yöresel domates genotipleri yarı bodur gelişimli olarak betimlenir; olgunlaşma süreleri 72–129 gündür. Gövdede antosiyanin oluşumu yok veya çok zayıftır ve çiçeklenme genellikle tek eksenlidir. Ortalama meyve ağırlığı 185,4 g, çapı 75,9 mm, boyu yaklaşık 50,3 mm ve çekirdek evi sayısı ortalama 8,3 olarak aktarılır. Bunlar hammaddenin sicildeki betimidir; bitmiş yemeğin analiz sonucu veya kabul sınırı değildir.
Sicilde yöresel taş fırının tabanı çamur ve kara taşla tarif edilir. Kara taşın altında yaklaşık 1 metre derinlik boyunca tuz ve cam kırıkları bulunur; kenar çerçevesi yaklaşık 40 cm uzunluğunda ve 25–30 cm yüksekliğindeki düzgün taşlarla oluşturulur. Üst kubbe, odun külü, tuz ve suyla hazırlanmış çamur kullanılarak ateş tuğlalarının daralan çapla örülmesiyle yapılır. Bu ölçüler pişirme sıcaklığı veya yemek porsiyonu değildir.
Frenk, taze isot ve İvesi
Yöresel adı frenk olan domates, taze Şanlıurfa Biberi, İvesi kuzu eti ve İvesi sütünden sadeyağ kullanılır. Biberin yöreden temini zorunludur.
Kemik tabanlı çömlek
İlikli ve etli kemikler çömlek tabanına dizilir. Sebzeler ile önceden kavrulan et ve soğan katlar hâlinde yerleştirilir; yöresel taş fırında yaklaşık üç saat pişirilir.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Üretim miktarına göre bileşenler
Aşağıda yemeğin yapımında kullanılan malzeme miktarı ve yapımı yer almaktadır. Kullanılan malzemeler üretim miktarına bağlı olarak oransal olarak artırılır veya azaltılır. Malzemeler 6 kişilik
Malzemeler ve ölçüler
- 1 kg kuşbaşı (fitil) et
- Yaklaşık 6 adet ilikli ve etli kemik
- 5 kg domates
- 1 kg taze kırmızıbiber (Şanlıurfa Biberi – İsot)
- 100 gr sadeyağ
- 4 adet orta boy kuru soğan
- 2 baş sarımsak
- 1 adet orta boy patlıcan
- Yaklaşık 1 çay kaşığı tuz
- 1 çay kaşığı yedi çeşit baharat (karabiber, tarçın, kimyon, çemen, yenibahar, zencefil, karanfilden oluşur) 2
Etin kavrulması ve çömleğe yerleştirilmesi
Ön hazırlık aşaması; Kuşbaşı doğranmış et, yemeklik doğranmış soğan ve sadeyağla kavrulmalı daha sonra üzerine tuzu eklenerek ateşten alınmalıdır. Çömleğe yerleştirilmesi; Çömleğin tabanına ilikli ve etli kemikler dizilmelidir.
Üzerine sapları ve çekirdekleri ayıklanarak iri doğranmış kırmızıbiber (isot) ile küp küp doğranmış patlıcan ve domateslerin yarısı eklenip sadeyağda kavrulan et ve soğanın yanı sıra temizlenen sarımsaklar ile malzemelerin diğer yarısı ilave edilmelidir.
Fırında pişirme
Tuzu ve baharatı serpiştirilen ürün yöresel taş fırında pişirilmelidir. Pişirilmesi; Yöresel taş fırında yaklaşık 3 saat kadar pişirilmelidir.
Yöresiyle bağı nedir?
Çömlek (çölmek/güveç): Yemek pişirmekte kullanılan geniş ağızlı özel toprak kap/tenceredir. Domates (frenk): Şanlıurfa İlinde domates üretimi, iklime bağlı olarak yüksek sıcaklıkta kuru tarım yapılarak üretilmektedir. Urfa (Şanlıurfa) Frenk Çömleği yöre adı ile bilinirlik kazanmış ünlü bir yemektir. Ayrıca yörenin önemli kültürel miraslarındandır. Üretiminde gerekli olan özel unsurlar Şanlıurfa ile özdeşleşmiştir.
Yemeğin hazırlanması ve pişirilmesi ustalık gerektirmekte olup ürünün tüm üretim aşamalarının coğrafi sınır içinde gerçekleşmesi gereklidir.
Sicil, kuzu etinin özellikle Tek Tek Dağları eteklerindeki meralarda yetişen kuzulardan elde edildiğini belirtir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Sunum; Pişen yemek servis tabağına alınmalıdır. Yanında pirinç pilavı ya da sade bulgur pilavıyla, taze yeşilbiber (Şanlıurfa Biberi – İsot) ve dilimlenmiş kuru soğan ile ayran eşliğinde sunulmalıdır.
Tescil ve denetim bilgileri
Coğrafi işaretin adı tek başına veya marka ile birlikte kullanılabilir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
253 tescil numaralı Urfa (Şanlıurfa) Frenk Çömleği mahreç işareti olarak 1 Aralık 2017 tarihinde tescil edilmiştir.
Sicildeki denetim düzeni
Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde; Şanlıurfa Belediyesi, Şanlıurfa Lokantacı, Köfteci ve Tatlıcılar Esnaf Odası, Şanlıurfa Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü ve Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odasından alanında uzman / ürün hakkında bilgi sahibi birer kişi olmak üzere toplam dört kişiden oluşan denetim merci tarafından periyodik olarak ve ihtiyaç halinde her zaman ayrıca şikâyet üzerine denetimler yapılacaktır.
Denetim merci ürünün üretim metodunda kullanılan tüm malzemelerin yanı sıra özellikle Şanlıurfa Biberi (isot), ivesi koyunun sütünden üretilen sadeyağ ile kuzu etinin özellikleri ile karışım oranlarını, pişirme yöntemini denetleyecektir. Ayrıca Urfa (Şanlıurfa) Frenk Çömleği ibareli coğrafi işaret adının kullanımı denetlenecektir.
Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Denetim merci hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
