Coğrafi işaretli ürün · Hatay
Hatay’da küçük kıymalı mantılar, pirinç ve tuzlu yoğurtlu karışımda pişirilir. Kulak veya şapka biçimindeki hamurlar, naneli ve biberli yağ üstlüğüyle sıcak sunulur; mantı harcı ve sıvı çorba ayrı hazırlanır.
UNESCO ilişkisiHatay gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Hatay Şiş Börek Çorbası nedir?
Hatay Şiş Börek Çorbası, hatay’da küçük kıymalı mantılar, pirinç ve tuzlu yoğurtlu karışımda pişirilir. Kulak veya şapka biçimindeki hamurlar, naneli ve biberli yağ üstlüğüyle sıcak sunulur; mantı harcı ve sıvı çorba ayrı hazırlanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Küçük kulak veya şapka mantısı
Kıyma ve soğanlı harç kavrulur; ince açılıp küçük karelere kesilmiş hamura doldurulur. Üçgen kapama veya iki ucun birleştirilmesi kulak ya da şapka biçimini oluşturur. Kaşığa çok mantı sığması yöresel ustalık anlatımıdır.
Pirinç ve tuzlu yoğurtlu çorba
Su ve pirinç kaynatılır, tuzlu yoğurt yavaşça eklenir. Mantılar bu karışımda pişirilir; tereyağı veya sıvı yağda hazırlanmış naneli, biberli sos sıcak servis üstlüğüdür.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Malzemeler ve ölçüler
Malzeme miktarları 6 kişilik tarif içindir.
- 400 g özel amaçlı buğday unu
- 200 ml su
- 100 g kıyma
- 50 g kuru soğan
- 5 g tuz
- 2 g karabiber
- 1,5 litre su
- 200 g tuzlu yoğurt
- 100 g pirinç
- 5 g tuz (isteğe bağlı)
Servis malzemeleri
- 50 g tereyağı ve/veya 50 ml sıvı yağ (ayçiçeği yağı ve/veya zeytinyağı)
- 5 g pul kırmızıbiber (isteğe bağlı)
- 5 g kuru nane (isteğe bağlı)
Hatay Şiş Börek Çorbasının Hazırlanması
Hatay Şiş Börek Çorbasının hazırlanmasında öncelikle mantı kısmı hazırlanır. Sırasıyla diğer bileşenler de kullanılarak çorbanın yapımına geçilir. Yeteri kadar büyüklükte bir kabın içerisinde un, su ve tuz konularak homojen şekilde iyice yoğurularak hamur elde edilir. Yoğurma işlemi sonucunda elde edilen hamurun; homojen, pürüzsüz ve elastik özellikte olması istenir.
Elde edilen hamur, oda sıcaklığında yaklaşık 30 dakika kadar hamur fermantasyonu için dinlendirildikten sonra hamur küçük parçalara ayrılır. Bu hamur parçaları, oklava/merdane ile açılarak ince şekilde küçük kare hamurlar elde edilir. Mantının iç harcını hazırlamak için, yeteri kadar büyüklükte bir kabın içerisine kıyma, ince kıyılmış kuru soğan, tuz ve karabiber konulur.
Bu karışım iyice karıştırılarak yeterince kavurulur/pişirilir.
Doldurma ve biçim verme
Daha sonra kesilen her ince kare hamur parçasının ortasına iç harcından konulup hamur üçgen şeklinde kapatılır veya üçgenin karşı iki ucu geriye doğru bükülerek üst üste getirilir. Hazırlanan bu mantıya kulak ya da şapka şekli verilmiş olur.
Bu aşamada ustalık becerisine bağlı olarak mantıların olabildiğince küçük olarak hazırlanması üretimin en önemli aşamasıdır. Bununla ilgili olarak halk arasında ‘‘şişperek, her kaşıkta beş gerek’’ şeklinde bir deyim vardır. Kaşığı kâseye/tabağa her daldırışta, kaşığa ne kadar çok mantı gelir ise mantının o kadar ustaca ve özenli yapıldığı anlaşılır.
Hatay Şiş Börek Çorbasının pişirilmesinde ustalık becerisi önemli bir yer tutar.
Ayrı bir kap/tencere içerisinde su ve pirinç kaynatılır ve üzerine azar azar tuzlu yoğurt eklenerek pişirilmesi suretiyle homojen bir karışım elde edilir. Hazırlanan dinlendirilmiş mantılar bu karışımın bulunduğu kaba/tencereye alınır. Mantılar ve tuzlu yoğurtlu karışım özdeşleşene, mantılar yeterince pişene kadar kaynatılır.
Ayrı bir kap/tava içerisinde tereyağı ve/veya sıvı yağ, pul kırmızıbiber ile kuru nane kavrularak sıcak bir sos elde edilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Hatay ilinde uzun bir geçmişe sahip olarak üretilen, hazırlanması ve pişirilmesi aşamaları ustalık becerisi gerektiren, Hatay Şiş Börek Çorbasının; üretildiği Hatay ili ile ün bağı bulunur. Bu sebeplerle; Hatay Şiş Börek Çorbasının tüm üretim aşamaları, Hatay ilinde gerçekleştirilir. Hatay Şiş Börek Çorbasının üretildiği, Hatay ili ile ün bağı bulunur.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Bu sos; pişirilmesi tamamlanan Hatay Şiş Börek Çorbasının üzerine dökülmek suretiyle servisi yapılırken kullanılır. Hatay Şiş Börek Çorbasının; sıcak sunulması ve tüketilmesi sicilde önerilen servis biçimidir.
Özellikle kış aylarında günlük öğünlerde, misafir ağırlama, düğün, bayram ve festivallerde tüketilir. Küçük mantı ile pirincin bir arada hazırlanması ve mantının biçimlenmesi yöresel ustalık bilgisine dayanır.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Şişperek adı yöresel kullanım biçimidir. Mantıya benzeyen hazırlama halk arasında çorba olarak adlandırılır; küçük mantıların kaşığa çok sayıda sığması şişperek, her kaşıkta beş gerek sözüyle ustalık ölçüsü olarak anlatılır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1585 tescil numaralı Hatay Şiş Börek Çorbası mahreç işareti olarak 6 Mayıs 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Hatay Şiş Börek Çorbası ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün servisinin yapıldığı gıda işletmelerinde kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim merci tarafından, denetimde aranılacak kriterlere aşağıda yer verilmektedir: – Üretimde kullanılan bileşenler listesinin uygunluğu, – Hatay Şiş Börek Çorbasının hazırlanması, pişirilmesi ve servisi aşamalarının uygunluğu, – Hatay Şiş Börek Çorbası ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanım biçiminin uygunluğu.
Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Hatay Valiliğinin koordinatörlüğünde; Hatay Valiliği ile Hatay İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Hatay Valiliği tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur.
Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Hatay gastronomi kültürü: Hatay Şiş Börek Çorbasında kıymalı küçük hamurlar pirinç ve tuzlu yoğurtla pişirilir. Hamurların küçük ve düzgün hazırlanması yerel ustalığın bir ölçüsüdür. Hatay’ın hamur işi ile yoğurdu çorbada birleştiren mutfak bilgisini yansıtır. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
