Coğrafi işaretli ürün · Hatay
Hatay’da kıymalı ve cevizli içle doldurulan bulgur köfteleri, nar ekşili sebze çorbasında pişirilir. Patlıcan veya havuç seçenekleri bulunur; köfte hamuru, soğutulmuş iç harç ve ekşi çorba tabanı ayrı hazırlanır.
UNESCO ilişkisiHatay gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Hatay Ekşi Aşı nedir?
Hatay Ekşi Aşı, hatay’da kıymalı ve cevizli içle doldurulan bulgur köfteleri, nar ekşili sebze çorbasında pişirilir. Patlıcan veya havuç seçenekleri bulunur; köfte hamuru, soğutulmuş iç harç ve ekşi çorba tabanı ayrı hazırlanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
İçli bulgur köftesi
Köfte dışı bulgur ve etli hamur, içi kıyma, iç yağı, soğan, ceviz ve baharat karışımıyla hazırlanır. İç harç soğutulduktan sonra doldurulur. Kıymanın dış ve iç arasındaki dağılımı teyit bekler.
Nar ekşili sebze tabanı
Patlıcan veya havuç seçenekleri domatesli çorba tabanında kullanılır. Nar ekşisi ve şeker birlikte listelenir; ekşi tat şekersiz reçete anlamına gelmez. Köfteler sebzeli tabanda pişirilir.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Malzemeler ve ölçüler
- 300 g bulgur
- 300 g et
- 100 g iç yağı
- 10 g buğday unu
- 50 g ceviz içi
- 10 g biber salçası
- 6 g kimyon
- 2 adet kuru soğan
- 10 g kuru nane
- 10 g kırmızıbiber
- 10 g tuz
- 2 adet patlıcan ya da havuç
- 500 g domates
- 3 diş sarımsak
- 30 g tereyağı ya da sıvı yağ
- 15 g buğday unu
- 10 g domates salçası
- 15 ml nar ekşisi
- 4 g beyaz şeker
- 1 l su
- 3 g kuru nane
- 21 g tuz
Hatay Ekşi Aşının Hazırlanışı
Bulgur ılık su ile ıslatılır ve açılıncaya kadar 1,5–2 saat bekletilir. Bulgurun içine 2 defa çekilmiş et, biber salçası, 1 adet rendelenmiş soğan, kimyon, un ve tuz ekleyerek yoğurulur. Daha sonra hazırlanan harç et kıyma makinesinde iki defa çekilir.
Kavurma işlemi
Köftenin içi için başka bir kapta iç yağı eritilir, içine biraz kıyma ve diğer rendelenmiş soğan eklenerek kavurulur. Ceviz içi, kuru nane ve kırmızıbiber katılır. Daha sonra ateşten alınarak soğumaya bırakılır.
Hazırlanılan bulgur harcından hazırlanacak köfte büyüklüğünde parçalar yuvarlanıp içi hafif oyularak içine biraz köfte içi harcından koyulur ve ağzı iyice kapatılarak köfteler hazır hale gelir.
Gıda ile temasa uygun bir kapta tereyağı veya sıvıyağ koyularak doğranan soğanlar ve sarımsak eklenerek karıştırılır. Üzerine küp küp doğranmış patlıcanlar ya da havuçlar eklenerek karıştırılır. Domateslerin kabukları soyularak doğranır ve üzerine eklenir. Un bir bardak suyun içerisinde eritilerek eklenir.
Sonra domates salçası, nar ekşisi, beyaz şeker, tuz ve su eklenerek yaklaşık 20 dakika pişirildikten sonra köfteler çorba içerisine katılarak 15–20 dakika daha pişirilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Hatay Ekşi Aşı coğrafi sınırda uzun bir geçmişe sahiptir. Hatay yemek kültürü içinde önemli bir yere sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Hatay Ekşi Aşının tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşir. Hatay Ekşi Aşının üretildiği Hatay ili ile ün bağı bulunur.
Bileşenlerin seçimi, hazırlığı, servis ve pişirme yöntemi Hatay’ın yöresel üretim bilgisine dayanır. Sicil tüm aşamalarda ustalık gereksinimini vurgular; bütün üretim aşamaları il sınırında yapılır.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Pişirilme işlemi bitme aşamasına geldiğinde kuru nane eklenerek sıcak olarak servis yapılır.
Günlük öğünlerin yanı sıra misafir ağırlama, düğün, davet, bayram ve festivallerde ikram edilir. Sebzeli çorbada pişmiş içli köfteler sıcak sunulur.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1726 tescil numaralı Hatay Ekşi Aşı mahreç işareti olarak 24 Nisan 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Hatay Ekşi Aşı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün veya ambalajının üzerinde kullanılır. Ürünün veya ambalajının üzerinde kullanılamadığında, Hatay Ekşi Aşı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler Hatay Valiliği koordinasyonunda yapılır. İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Valilikten birer uzman iki kişilik mercii oluşturur. Yılda bir kez düzenli denetim; ihtiyaç ve şikâyette ek denetim yapılır.
Sicildeki denetim düzeni
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Hatay gastronomi kültürü: Hatay Ekşi Aşında bulgurlu dış harçla kıymalı ve cevizli küçük köfteler hazırlanır. Ağızları kapatılan köfteler çorbanın içinde pişirilir. Hatay’ın içli köfte ustalığının sulu yemekte kullanıldığı örneklerdendir. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
