Coğrafi işaretli ürün · Hatay
Hatay’ın Altınözü ilçesinde Halhalı, Saurani, Sarı Haşebi ve Karamani zeytinlerinin karışımından üretilen zeytinyağıdır. Orta meyvemsilik ve acılık gösterir.
UNESCO ilişkisiGeleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkili · Hatay gastronomi kültürüSomut olmayan kültürel mirasla ilişki · Gastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Altınözü Zeytinyağı nedir?
Altınözü Zeytinyağı; Altınözü ilçesinde yetiştirilen Halhalı (Hatay), Saurani, Sarı Haşebi ve Karamani zeytin (Olea europa L) çeşitlerinden karışık olarak elde edilen, oda sıcaklığında berrak, sarı ve yeşil tonlar arasında bir renge sahip, orta düzeyde meyvemsi, acılık ve yakıcılık özelliklerine sahip natürel sızma zeytinyağıdır.
Zeytinler, kasım ayının başından aralık sonuna kadar elle veya makine ile hasat edilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Sicildeki ölçü ve özellikler için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Tablo-4: Fenolik bileşenler
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fenolik bileşenler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fenolik bileşenler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Fenolik Bileşenler | En az | En çok |
|---|---|---|
| 3,4-DHPEA (Hidroksitirozol) | 2,10 | 75,10 |
| p-HPEA (Tirozol) | 0,20 | 5,90 |
| Vanillik asit | 0,07 | 4,70 |
| 3,4-DHPEA-EDA (Oleacein,Oleuropein-aglycone di aldehyde) | 4,20 | 152,20 |
| p-HPEA-EDA [2-(4-hydroxyphenyl)ethyl (E)-4-formyl-3-(2-oxoethyl)hex-4-enoate] | 2,50 | 66,30 |
| 3,4-DHPEA-EA [Oleuropein aglycone mono aldheyde; methyl (4S,5Z,6R)-4-[2-[2-(3,4-dihydroxyphenyl)ethoxy]-2- oxoethyl]-5-ethylidene-6-hydroxy-4H-pyran-3- carboxylate] | 2,60 | 25,40 |
| p-HPEA-EA [Elenolic acid mono aldehyde; 2-(4-hydroxyphenyl) ethyl (E)-4-formyl-3-(2-oxoethyl)hex-4-enoate] | 1,60 | 8,30 |
| Luteloin | 0,10 | 2,00 |
Altınözü Zeytinyağının bazı kalite özellikleri En az En çok Serbest yağ asitleri 0,49 0,94 Peroksit değeri (meq aktif O /kg yağ) 1,8 7,6 2 UV ışığında özgül soğurma E (232 nm) 1,50 1,82 E (270 nm) 0,09 0,16 E 0,01 Çizelge 2.
Altınözü Zeytinyağının bazı pigment ve tokoferol içerikleri (mg/kg) En az En çok Klorofiller 5,2 18,70 Karotenoidler 5,0 12,80 α-tokoferol 51,6 387,40 -tokoferol 0,08 4,50 -tokoferol 0,80 17,90 Çizelge 4.
Zeytin çeşidi ve kalite kapsamı
Kalite kategorisi: Sicil ürünü natürel sızma olarak adlandırır; kalite tablosundaki serbest yağ asitliği 0,49–0,94 aralığı ise bu tanımla birlikte ayrıca değerlendirilmelidir. Ürün adından her partinin sızma sınıfına uygun olduğu sonucu çıkarılmaz.
Zeytin çeşidi: Halhalı (Hatay), Saurani, Sarı Haşebi ve Karamani çeşitleri karışık olarak kullanılır; her çeşit ayrı tek çeşit yağ olarak varsayılmaz.
Meyvemsilik, aroma, acılık ve yakıcılık
Duyusal özelliklerin kapsamı: Çizelge 5’te meyvemsilik medyanı 3,1 ve “orta”, acılık 3,0 ve “orta”, yakıcılık 3,0 ve “düşük” olarak yazılır. Metindeki genel “orta düzey” ifadesiyle tablo nitelemesi ayrı korunur; değerler yeniden yorumlanmaz.
* Ürünün sicil belgesinde yakıcılık tanım bölümünde orta, duyusal özellikler tablosunda ise 3,0 medyan değeriyle düşük olarak belirtilmektedir. Bu noktanın açıklığa kavuşması için TÜRKPATENT ile tescil ettiren ve denetleyen kurumların (Altınözü Kaymakamlığı; Altınözü İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü; Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Gıda Mühendisliği; Altınözü Ziraat Odası; S.S. Hatay Zeytinyağı Sabun Pirina ve Yan Ürünleri Üretim ve Pazarlama Kooperatifi) teyidi beklenmektedir.
Üretim yeri ve çevresi
Tescilli coğrafi sınır: Hatay ili Altınözü ilçesi.
Hasat ve işleme zamanı
Hasat olgunluğu: Zeytinler kasım başından aralık sonuna kadar elle veya makineyle hasat edilir. Sicil sabit bir olgunluk indeksi veya yalnız erken hasat şartı vermez.
Yağın elde edilmesi ve filtrasyon
Üretim yöntemi: Yağın hamurdan alınmasında iki veya üç fazlı yatay santrifüj dekantörleri kullanılır.
Filtrasyon kapsamı: Karasudan ayrılan yağ pamuklu filtrelerden geçirilerek berraklaştırılır.
İşlem sıcaklığı ve soğuk işlem koşulları
İşlem sıcaklığı ve soğuk işlem: Yoğurma sıcaklığı 30 °C’yi aşmaz; yoğurma süresi için 30–40 dakika sınırı verilir. Yıkama suyu 30–40 °C’dir. Aşamalar ayrı tutulur; bu koşullar bütün üretimin soğuk işlemle yapıldığını göstermez.
Sayısal değerler ve kaynak kapsamı
Sayısal kalite verilerinin kapsamı: Çizelge 1’de serbest yağ asitleri 0,49–0,94; peroksit 1,8–7,6 meq aktif oksijen/kg yağ; E232 1,50–1,82 ve E270 0,09–0,16 olarak verilir. Asitlik satırı kesin sızma sınıf sınırı olarak kullanılmaz; fenolik bileşenler toplanarak toplam fenol türetilmez.
Üretim ve çeşit özellikleri
Yatay santrifüj seçeneklerinden iki faz.
Yatay santrifüj seçeneklerinden üç faz.
Kasım başı-aralık sonu hasadının yöntemlerinden biri.
Aynı takvimde izinli diğer hasat yöntemi.
Hammadde ve bileşim
Altınözü Zeytinyağının bazı kalite özellikleri, başlıca yağ asitleri kompozisyonu, bazı pigment ve tokoferol içerikleri, fenolik bileşik miktarı ve duyusal özellikleri sırasıyla Çizelge 1, 2 ve 3,4 ve 5’de verilmektedir.
Sicilde kalite özellikleri, yağ asitleri kompozisyonu, pigment ve tokoferol içerikleri, fenolik bileşik miktarı ve duyusal özellikler ayrı çizelgelerde verilir. Bu başlıklar sırasıyla sicilin Çizelge 1, 2, 3, 4 ve 5’ine karşılık gelir.
Pigment ve tokoferol değerleri
Pigment ve tokoferol değerleri için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan pigment ve tokoferol değerleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan pigment ve tokoferol değerleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Bileşen | En az | En çok |
|---|---|---|
| Klorofiller | 5,2 | 18,70 |
| Karotenoidler | 5,0 | 12,80 |
| α-tokoferol | 51,6 | 387,40 |
| -tokoferol | 0,08 | 4,50 |
| -tokoferol | 0,80 | 17,90 |
Duyusal özellikler
Duyusal özellikler için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan duyusal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Duyusal özellik | Ortanca (Medyan) | Şiddet |
|---|---|---|
| Meyvemsilik | 3,1 | Orta |
| Acılık | 3,0 | Orta |
| Yakıcılık | 3,0 | Düşük |
Fenolik bileşenler
Fenolik bileşenler tablosunda p-HPEA-EDA [2-(4-hydroxyphenyl)ethyl (E)-4-formyl-3-(2-oxoethyl)hex-4-enoate] için en az 2,50 ve en çok 66,30 mg/kg değerleri verilir.
Altınözü Zeytinyağının fenolik bileşen içerikleri, mg/kg birimiyle ve sicildeki en az–en çok değerleriyle tabloda gösterilir.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | En az | En çok |
|---|---|---|
| Serbest yağ asitleri | 0,49 | 0,94 |
| Peroksit değeri (meq aktif O /kg yağ) 2 | 1,8 | 7,6 |
| UV ışığında özgül soğurma | ||
| E (232 nm) | 1,50 | 1,82 |
| E (270 nm) | 0,09 | 0,16 |
| E | 0,01 |
Tablo-2: Yağ asidi kompozisyonu (%)
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan yağ asidi kompozisyonu (%), özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan yağ asidi kompozisyonu (%), özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Yağ asitleri (%) | En az | En çok |
|---|---|---|
| Palmitik asit (C16:0) | 8,1 | 15,7 |
| Palmitoleik asit (C16:1) | 0,0 | 3,1 |
| Stearik asit (C18:0) | 1,1 | 5,6 |
| Oleik asit (C18:1) | 66,3 | 74,0 |
| Linoleik asit (C18:2) | 4,8 | 12,4 |
| Linolenik asit (C18:3) | 0,6 | 1,0 |
| Araşidik asit (C20:0) | 0,2 | 0,5 |
Altınözü Zeytinyağı Nasıl İşlenir ve Üretilir?
Hasat ve zeytinlerin taşınması
Zeytinlerin Toplanması Altınözü Zeytinyağının üretiminde, Altınözü’nde yetiştirilen Halhalı (Hatay), Saurani, Sarı Haşebi ve Karamani zeytin çeşitleri kullanılır.
Ayıklama ve yıkama
Zeytinlerin Temizlenmesi-Yıkanması İşletmeye gelen zeytinler, içerdikleri yabancı madde ve kirliliklerden (yaprak, dal, toprak, taş, böcek vb.) arındırılmak için paletli yıkama tankları, basınçlı su püskürtücüleri ve hareketli bantlar kullanılarak 30–40°C sıcaklıktaki su ile yıkanır.
Kırma ve yoğurma
Zeytinlerin Kırılması-Ezilmesi Zeytinler, sürekli sistemlerde metal çekici tip kırıcılarda kırılıp ezilir. Zeytin Hamurunun Yoğrulması (Malaksasyon) Kırma ve ezme işleminden sonra elde edilen zeytin hamuru malaksörlerde yoğrulur. Yoğurma işlemi ve süresi Altınözü Zeytinyağının kalitesini etkileyen en önemli aşamalardan biri olduğu için yoğurma süresi 30–40 dakikayı, yoğurma sıcaklığı da 30°C’yi aşmamalıdır. Zeytin Hamurundan Yağın Ekstraksiyonu ve Karasuyun Ayrıştırılması
Yağın ayrılması
Zeytin hamuru yağın ekstraksiyonu, iki ya da üç fazlı yatay santrifüjlerle (dekantör) yapılır. Zeytinyağının Filtrasyonu
Dinlendirme, filtreleme ve dolum
Ekstraksiyon ile karasudan arındırılan zeytinyağı, pamuklu filtrelerden geçirilerek berraklaştırılır. Gıda ile temasa uygun şişelerde ambalajlanıp Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliğine uygun biçimde etiketlenerek piyasaya arz edilir.
Nasıl muhafaza edilir?
Zeytinyağının depolanması ve muhafazası
Filtrasyon işlemi ile meyve parçacıkları ve sudan oluşan tortu uzaklaştırılarak zeytinyağının raf ömrünün uzaması sağlanır.
Zeytinyağının Depolanması Klasik ya da modern yöntemler kullanılarak üretilen filtrasyon işleminin sonunda elde edilen Altınözü Zeytinyağı natürel zeytinyağı olup azot gazı altında ve paslanmaz çelik tanklarda 15°C’nin altında depolanır.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
Altınözü Zeytinyağının geçmişi eskiye dayanır. Altınözü Zeytinyağı üretiminde coğrafi sınırda yetiştirilen Halhalı (Hatay), Saurani, Sarı Haşebi ve Karamani çeşidi zeytinleri kullanılır. Coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Altınözü Zeytinyağının tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşmelidir.
Yöredeki geçmişi
Tarihsel gelişim ve üretim geleneği
Altınözü Zeytinyağının duyusal özellikleri Ortanca (Medyan) Meyvemsilik 3,1 Orta Acılık 3,0 Orta Yakıcılık 3,0 Düşük Altınözü Zeytinyağının geçmişi eskiye dayanır.
Tescil ve denetim
Tescil ve işaretin kullanımı
1486 tescil numaralı Altınözü Zeytinyağı mahreç işareti olarak 18 Ekim 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Altınözü Zeytinyağı ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Altınözü Zeytinyağı ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim kapsamı ve numune alma
Denetimler, Altınözü Kaymakamlığının koordinasyonunda yürütülür. Denetim merciine Altınözü Kaymakamlığı, Altınözü İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Gıda Mühendisliğinden konuda uzman birer kişi katılır.
Altınözü Ziraat Odası ile S.S. Hatay Zeytinyağı Sabun Pirina ve Yan Ürünleri Üretim ve Pazarlama Kooperatifinden de konuda uzman birer kişi katılır. Denetim mercii en az 3 kişiden oluşur. Denetimler düzenli olarak yılda bir defa; gerekli görülen hallerde ve şikâyet üzerine her zaman gerçekleştirilir.
Denetim mercii, Altınözü Zeytinyağı üretiminde coğrafi sınırda yetiştirilen Halhalı (Hatay), Saurani, Sarı Haşebi ve Karamani çeşidi zeytinlerin kullanılmasını; üretim metoduna uygunluğu ve Altınözü Zeytinyağı ibaresi, logosu ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğunu denetler. Ayrıca denetim mercii tarafından gerekli görülmesi halinde duyusal özellikler ve kalite kriterleri bakımından analiz ettirilir.
Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler; denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Geleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkili: Altınözü Zeytinyağında Halhalı, Saurani, Sarı Haşebi ve Karamani zeytinleri değerlendirilir. Sicil, temizleme ve kırmadan sonra zeytin hamurunun kontrollü yoğrulmasını tanımlar. Yerel çeşitlerin yetiştirilmesi ve yağa işlenmesi, geleneksel zeytincilikle; yağın yöresel üretimi de Hatay’ın gastronomi çevresiyle ilişkilidir. Bağlantının kapsamı, yukarıda belirtilen UNESCO ilişkisiyle sınırlıdır.
Hatay gastronomi kültürü: Altınözü Zeytinyağında Halhalı, Saurani, Sarı Haşebi ve Karamani zeytinleri değerlendirilir. Sicil, temizleme ve kırmadan sonra zeytin hamurunun kontrollü yoğrulmasını tanımlar. Yerel çeşitlerin yetiştirilmesi ve yağa işlenmesi, geleneksel zeytincilikle; yağın yöresel üretimi de Hatay’ın gastronomi çevresiyle ilişkilidir. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
