Aydın Memecik Zeytinyağı

Coğrafi işaretli ürün · Aydın

Aydın’da yetiştirilen Memecik zeytininden elde edilen natürel sızma zeytinyağıdır. Yoğun meyve kokusu, belirgin acılığı ve yakıcılığıyla öne çıkar.

Avrupa BirliğiAB tescilli · PDOTescil tarihi · 25 Şubat 2024UNESCO ilişkisiGeleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkiliSomut olmayan kültürel mirasla ilişkiUNESCO ile Yaşatılanlar →
TÜRKPATENT Menşe Adı resmî amblemi
Tescil No / Tarihi535 – 17.09.2020
Coğrafi İşaret TürüMenşe Adı
Coğrafi SınırAydın İli
AB Tescilli25 Şubat 2024 Ürün sınıfıNatürel zeytinyağı Ayırt edicilikMemecik Duyusal özellikYoğun meyve kokusu; belirgin acılık ve yakıcılık Üretim özelliğiHasat sonrası depolama en çok 24 saat Yağ kategorisiNatürel sızma

Aydın Memecik Zeytinyağı nedir?

Aydın Memecik Zeytinyağı, Aydın ilinde yetişen Memecik çeşidi zeytinlerden elde edilen, rengi yeşilden altın sarısına değişen renkte, meyve kokusunun yoğun olarak hissedildiği, acılığı ve yakıcılığı belirgin, natürel sızma zeytinyağıdır. Zeytin çeşidi, zeytinyağının fenolik madde içeriği üzerinde çok etkilidir.

Ayırt edici özellikleri nelerdir?

Fiziksel ve kimyasal özellikler için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.

Zeytin sineği hasarının düşük olması zeytinyağının serbest asitlik ve peroksit derecesinin düşük olmasını sağlar.

Aydın Memecik Zeytinyağı toplam fenolik madde içeriği en az 100 mg/kg olmalıdır.

Aydın ilinde üretilen Memecik zeytinyağları sterol içerikleri aynı şartlarda İzmir ve Muğla’da üretilen yağlara kıyasla daha yüksek bulunmuştur.

Aydın Memecik zeytinyağına özgün organoleptik özelliğini verir ve zeytinleri olgunlaşma döneminde zeytin sineğine karşı korur.

Aydın ilinde Memecik zeytininden üretilen sızma zeytinyağları luteolin bakımından zengindir.

Yörenin rüzgârları, yağın duyusal özelliklerinin oluşmasına ve zeytinlerin olgunlaşma döneminde zeytin sineğine karşı korunmasına katkıda bulunur.

Aydın ilinde özellikle batıdan gelen hava akımları etkilidir.

Yazlar sıcak ve kurak, kışlar yağışlıdır.

Büyük Menderes vadisi denize doğru açıldığından, denizden gelen ılık etki ve yağış getiren rüzgarlar iç kısımlara kolaylıkla erişebilir.

Luteolin zeytinyağının temel fenolik maddelerindendir.

1

Zeytin çeşidi ve kalite kapsamı

Kalite kategorisi: Sicil ürünü natürel sızma olarak tanımlar. Bu tanım belirli bir satış partisinin analiz sonucu değildir.

2

Meyvemsilik, aroma, acılık ve yakıcılık

Duyusal özelliklerin kapsamı: Meyve kokusu yoğun, acılık ve yakıcılık belirgindir. Duyusal tabloda kusur medyanı 0, meyvemsilik medyanı 0’dan büyüktür; bunlar bir partinin güncel tadım raporu değildir.

3

Üretim yeri ve çevresi

Tescilli coğrafi sınır: Aydın ili.

4

Hasat ve işleme zamanı

Hasat olgunluğu: Zeytinler ağaçtan, toprağa temas etmeden ve zarar verilmeden toplanır. Hasat sonrası depolama 24 saati aşmaz; sıkımın tercihen 6 saat içinde tamamlanması istenir. Sicil sayısal bir olgunluk indeksi vermez.

5

Yağın elde edilmesi ve filtrasyon

Üretim yöntemi: Hidrolik presleme, sinolea/perkolasyon veya kontinü santrifüj yöntemlerinden biri kullanılabilir. Santrifüjle faz ayırma iki ya da üç fazlı sistemlerde yapılabilir.

Filtrasyon kapsamı: Sinolea/seçici filtrasyon, yağın hamurdan alınması yöntemidir. Sicil, elde edilen yağın son tortu filtrasyonu için ayrıca filtre malzemesi veya filtreli/filtresiz sunum koşulu belirtmez.

6

İşlem sıcaklığı ve soğuk işlem koşulları

İşlem sıcaklığı ve soğuk işlem: Hamurun yoğurma sıcaklığı 25–35 °C, ekstraksiyon sırasında yaklaşık 30 °C; yoğurma süresi en fazla 1 saattir. Yıkama suyunun 30–40 °C olması ayrı aşamaya aittir. Bu koşullar bütün üretimin soğuk işlemle yapıldığını göstermez.

7

Sayısal değerler ve kaynak kapsamı

Sayısal kalite verilerinin kapsamı: Sicil tablosunda serbest asitlik oleik asit cinsinden en fazla %0,8; peroksit en fazla 18 meq aktif oksijen/kg yağ; toplam fenolik madde 100 mg/kg’dan fazladır. Sınırlar, ölçülmüş parti değerleri veya ortalamalar değildir.

Bu koşullarda üretilen Aydın Memecik yağı yüksek meyvemsi aromatik özellik kazanır.

8

Hammadde ve bileşim

Aydın Memecik Zeytinyağı, Aydın ilinde geleneksel olarak yetiştirilen Memecik zeytin çeşidi kullanılarak üretilir.

Memecik zeytinyağlarının biyokimyasal karakterizasyonunun araştırıldığı çalışmalarda, toplam fenolik madde içeriği açısından Aydın ilinde Memecik zeytin çeşidi kullanılarak üretilen sızma zeytinyağlarının, özellikle İzmir ilinde üretilenlere göre kayda değer derecede fazla olduğu belirlenmiştir.

Hidrolik presleme, sinolea/perkolasyon veya kontinü santrifüj yöntemlerinden biri kullanılabilir.

9

Zeytin çeşidi

Zeytin çeşidi: Aydın ilinde yetiştirilen Memecik çeşidi zeytin kullanılır.

10

Fiziksel ve kimyasal özellikler

Ayrıntılı fiziksel ve kimyasal özellikler aşağıdaki tabloda gösterilir.

Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.

Tabloyu görüntüle · 6 kayıt

Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.

Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.

Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
ÖzellikDeğer
Serbest Asitlik (% oleik asit cinsinden)≤ 0,8
Peroksit Değeri (meq aktif oksijen/kg yağ)≤ 18
Toplam Fenolik Madde İçeriği (mg/kg)> 100
Duyusal Özellikler
Kusurların ortancası/medyanı0
Meyvemsi özellik ortancası/medyanı> 0

Aydın Memecik Zeytinyağı Nasıl İşlenir ve Üretilir?

1

Hasat ve zeytinlerin taşınması

Zeytinlerin Hasadı: Aydın Memecik Zeytinyağı, ağaçtan meyveye hasar vermeyecek makine veya elle hasat edilerek toprakla temas etmeden toplanmış ̧ zeytinlerden elde edilir. Dip zeytini olarak tabir edilen kendiliğinden yere düşmüş veya uzun süre bekleyerek bozulmaya uğramış ̧ zeytinler kullanılmaz.

2

Ayıklama ve yıkama

Zeytinlerin Temizlenmesi ve Yıkanması: Yaprak ince dal, diğer bitkisel maddeler, toprak, toz gibi mineral maddeler, çakıl taşı ve taşlar vibrasyon, hava akımı veya elek ile ayrılır. Yıkama işlemine yapraklar ve diğer maddeler tamamen ayrılıncaya kadar devam edilir. Zeytinin yıkanmasında basınçlı suyun sirkülasyonu ile toprak, çamur ve taş ayrılır.

3

Yıkama suyu ve yüzey suyunun uzaklaştırılması

Kullanılacak su içilebilir nitelikte olmalı, suyun kirliliği kontrol edilmeli ve işlem yoğunluğuna göre günde en az iki kere değiştirilmelidir. Yıkama suyunun 30–40°C sıcaklıkta olması gerekir. Sonraki işlem basamaklarında emülsiyonun oluşumunu engellemek için yıkama işlemini takiben meyve yüzeyindeki fazla su uzaklaştırılır.

4

Kırma ve yoğurma

Zeytinlerin Kırılması ve Ezilmesi: Kırma işlemi, meyvenin kırılarak yağ̆ fazının ayrılacağı hamurun elde edilmesi işlemidir. Kırma işlemi üretim teknolojisine göre diskli, çekiçli veya çubuklu vb. metal kırıcılarda veya taş değirmenlerde yapılır. Zeytinlerin Yoğurulması (malaksasyon): Zeytin hamurunun sıcaklığı yağın viskozitesini azaltmak ve yağ̆ damlalarının kolay birleşmesini sağlamak amacıyla 25–35°C arasında olmalıdır.

Yağın ekstraksiyon işlemi sırasında hamur sıcaklığının 30°C civarında olması ve yoğurma süresinin 1 saati geçmemesi gerekir. Yoğurma işleminde su kullanılması halinde ilave edilen su zeytinin %10' unu geçmemelidir.

5

Yağın ayrılması

Zeytin ezmesinden yağın ekstraksiyonu: Ekstraksiyon hidrolik presleme, sinolea / perkolasyon / soğuk damlama/seçici filtrasyon, kontinü santrifüj sistem metotlarından herhangi birisiyle gerçekleştirilebilir. Karasuyun Zeytinyağından Ayrılması: Bu aşamada yağ̆, su ve posanın tamamen ayrılması amaçlanır. İki faz veya üç̧ fazlı sistemlerde santrifüj kullanılarak fazlar ayrılır. Tanklar konik dipli, kolay temizlenebilir, genelde seviye kontrollü ve numune almaya uygun dizayn edilmiş olmalıdır.

Aydın Memecik Zeytinyağı Nasıl Tüketilir ve Kullanılır?

Hasat sonrası depolama 24 saati aşmaz; sıkımın tercihen 6 saat içinde tamamlanması istenir.

Nasıl muhafaza edilir?

Zeytinyağının depolanması ve muhafazası

Zeytinlerin Saklama ve Taşıma Koşulları: Zeytinler gıda ile temasa uygun, temiz, tercihen plastik kasalarda, hava alacak şekilde depolanır ve taşınır.

Hasadı gerçekleştirilen zeytinlerin depolama süresi 24 saati aşmamalı, tercihen 6 saat içinde sıkım işlemi tamamlanmış ̧ olmalıdır.

Zeytinyağının Depolanması: Zeytinyağının depolanmasında gıda ile temasa uygun malzeme kullanılır.

Özellikle konik dipli paslanmaz çelik veya krom nikel kaplı tanklarda, inert gaz veya yüzer kapak sistemlerle yağın hava ile teması mümkün olduğunca engellenerek depolanır.

Sıkımından ambalajlanmasına kadar her aşamada diğer zeytinyağları ile karışmayacak şekilde ayrı muhafaza edilmelidir.

Üretildiği yöreyle bağı nedir?

Bu ürün menşe adı olarak tescillidir. Ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tamamı belirlenen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmelidir. Memecik zeytini kuraklığa dayanıklı olması sebebiyle yazları sıcak geçen bölgenin iklim koşullarına çok iyi uyum sağlamış olması ve ilde geleneksel olarak üretilmesi yüksek fenolik madde içeriğinin nedenidir. Aydın’da Akdeniz iklimi hâkimdir.

Aydın iklimi, 17,6 °C olan yıllık sıcaklık ortalaması ve 580–1000 mm yıllık yağış ortalaması ile zeytin üretimi için en uygun koşulları sağlar. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar yağışlıdır. Hasat olgunluğu: Zeytinler ağaçtan, toprağa temas etmeden ve zarar verilmeden toplanır.

İklim ve yetiştirme koşulları

Sicilde, Aydın’da Menderes Nehri’nin suladığı topraklarda yapılan zeytin tarımının ayrıca sulama gerektirmediği belirtilir.

Tescil ve denetim

Avrupa Birliği tescili

Aydın Memecik Zeytinyağı, Avrupa Birliği’nde Korunmuş Menşe Adı (PDO) kapsamında tescillidir. Resmî tescil kaydında 2024/445 sayılı düzenleme ve 25 Şubat 2024 tarihi yer alır.

Türkiye’deki coğrafi işaretin tescil ettireni Aydın Ticaret Borsası olarak sicilde yer alır.

Tescil ve işaretin kullanımı

535 tescil numaralı Aydın Memecik Zeytinyağı menşe adı olarak 17 Eylül 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Aydın Memecik Zeytinyağı ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Aydın Memecik Zeytinyağı ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.

Türkiye tarafından 2021-09-24 tarihinde PDO-TR-02802 dosya numarasıyla yapılan AB başvurusu 2023-10-18 tarihinde yayımlanmış; ürün 2024-02-25 tarihli 2024/445 sayılı düzenlemeyle Korunmuş Menşe Adı (PDO) olarak tescil edilmiştir.

Denetim kapsamı ve numune alma

Denetimler, Aydın Ticaret Borsasının koordinatörlüğünde ve Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden, Aydın Bilim Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğünden ve Aydın Ticaret Borsasından birer olmak üzere konusunda uzman en az üç kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler, her yıl hasat döneminde (ekim ve kasım aylarında) ve/veya şikâyet halinde her zaman yapar.

Denetim mercii, bilimsel yöntemler ile topladığı numunelerde Aydın Memecik Zeytinyağının ve üretiminde kullanılan zeytinlerin coğrafi alanda üretilmiş olmasını, kullanılan zeytin çeşidini, kimyasal ve duyusal ayırt edici özelliklerini denetler. Denetimler ile ilgili giderler Aydın Ticaret Borsası tarafından karşılanır. Denetim merciinin toplanacağı tarihten en az bir hafta önce Aydın Ticaret Borsası denetim merciinde bulunan kuruluşlara resmi yazı ile toplantı tarihini bildirir.

Denetleyen kurumlar ve denetim düzeni

Aydın Memecik Zeytinyağının coğrafi işaret kriterlerine uymayan ürünlerde “Aydın Memecik Zeytinyağı” ibaresi olması ve bunun şikâyet ile ilgili kurumlara bildirilmesi halinde Aydın Ticaret Borsası, denetim merciinde bulunan kuruluşlara resmi yazı göndererek merciinin acil olarak toplanması sağlar. Denetim mercii, denetim sonuçlarını rapor haline getirerek Aydın Ticaret Borsasına bildirir.

Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.

UNESCO ile bağlantısı

Geleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkili: Aydın Memecik Zeytinyağında sağlam meyveler toprakla temas ettirilmeden toplanır ve kısa sürede sıkılır. Yerel çeşidin yetişme koşullarıyla hasat ve yağ çıkarma bilgisi birlikte değerlendirilir. Zeytincilik geleneğiyle bağ, bu üretim aşamalarındadır. Bağlantının kapsamı, yukarıda belirtilen UNESCO ilişkisiyle sınırlıdır.

Kaynaklar

TÜRKPATENT Coğrafi İşaret Sicil Belgesi↗ AB tescil belgesi↗ Son doğrulama: 2026-10-16