Sinop Kestane Balı

Arıcılık yöntemleri ve hasat sonrası işlemler

Bal peteklerden makinede süzülür, süzgeçten geçirilip dinlendirilir ve cam kavanozlara doldurulur.

Besleme ve koloni sağlığı

Sinop Kestane Balının üretim aşamaları aşağıdaki gibidir.

Sinop Kestane Balı üretiminin yapıldığı bölgelerde mart ayının başlarında arılar yavru oluşturmaya başlamadan önce Varroa biti ile mücadele amacıyla ilaçlama yapılır. İlaçlama işlemi “ballık” denilen çerçeveler kovana yerleştirilmeden en az 15–20 gün önce kesilir. İlkbahar döneminde arılar yeni yavruları polen, su ve baldan yaptıkları bir bulamaç ile ya da arı sütü ile beslerler.

Bu dönemde vejetasyonun çiçeklenme dönemi sınırlı olduğu için, yeni çıkan yavruların beslenmesi önemlidir. Arıların besin bulmakta zorlanmaya başladıkları dönem yavru üretiminde artışın olduğu döneme denk gelir. Kovanlar günlük olarak kontrol edilir ve beslenme zorluğu olması durumunda “teşvik şuruplaması” denilen bir işlem uygulanır. Bu uygulamada; polen, pudra şekeri ve baldan oluşan hamur kıvamındaki beslenme maddesi arıların üzerine konulur.

Kolonilerin hazırlanması

Arılar dışarıdan kovana taşıdıkları su ile bu beslenme maddesini sulandırarak tüketirler. Bu mevsimde güçlü olan arılar kovan dışına kısa uçuşlar yaparak hem su taşırlar hem de kovanın temizliğini yaparlar. Teşvik şuruplamasının yapılmasındaki amaç, arı popülasyonunu korumak ve arıların çoğalmasını desteklemektir. Hava koşullarının belirlediği çiçeklenme ve beslenme durumları gözetilmek suretiyle teşvik şuruplaması nisan ayı içinde kesilir.

Kovanlarda yavru gelişimi arttıkça, kış döneminde 5–6 çerçeveye indirilmiş olan çerçeve sayısı 10 çerçeveye kadar arttırılır. Mayıs ortalarında “büyük bal mevsimi” nin başlaması ile öncelikle kuluçka bölmesinin üzerine ana arı ızgarası yerleştirilir. Bu ızgara işçi arıların geçmesine olanak tanırken ana arı ve erkek arıların geçişini engeller. Böylece ana arının kovanın üst kısımlarına çıkarak peteklerin içine yumurta bırakması ve erkek arıların da üretilen balı yemesi engellenir.

Bu uygulama ile daha saf renkli bir bal elde edilmesi amaçlanır. Kestane balı üretim mevsiminin kısa olması nedeniyle oğullama engellenir. Çünkü bir işçi arının gelişmesi yaklaşık 21 gün sürer. Kestane çiçeklenme döneminin 3 hafta olması nedeniyle bu işlemin yapılması zorunludur. Aksi halde yavru üretimi nedeniyle bal üretimi olmaz. Bu aşamadan sonra kovanın üst kısmına “ballık” denilen çerçeveler yerleştirilir.

Besleme ve koloni sağlığı: Uygulama koşulları

Kovana dolu çerçeveler yerleştirildiği gibi bazen boş çerçeveler de yerleştirilerek arının kendi peteğini yapmasına müsaade edilir. Nisan ortasından haziran başına kadar geçen süreçte arılar, topladıkları nektarları kendilerini beslemek ve yerleştirilmiş olan çerçevelerdeki petekleri kabartarak boş gözenekler yapmak için kullanırlar. Haziran başında kestane ağaçlarının çiçek açması ile birlikte kestane balı üretimi başlar. Bu süre en fazla 3 hafta devam eder.

Yaklaşık 25 Haziranda kestane çiçeklerinin meyveye durması ile sonlanan kestane balı üretiminde çerçeveler, kovandan hemen alınmaz ve temmuz ayının ortalarına kadar arılar tarafından baldaki fazla suyun uçurulması beklenir. Bu dönemde arılar, peteklerin üzerinde sürekli kanat çırparlar ve kanat çırpmalarının yarattığı etki ile baldaki fazla suyun buharlaşarak uçmasını sağlarlar. Çerçevelerdeki bal sırlanınca hasat dönemi başlar.

Balın sağımı

Kestane balı üretiminde tek hasat vardır ve suyun buharlaşma durumuna göre hasat mevsimi 15 Temmuz ile 15 Ağustos arasındadır. Bal akımının bittiği dönemde arılar kuluçkada bulunan erkek arıları uçuş deliğinden dışarı atarak kovan içine girip üretilmiş olan balı yemelerini önlerler ve erkek arıların açlıktan ölmesini sağlarlar.

Tamamı sırlanmış olarak kovan içinden çıkartılan peteklerde bulunan sır tabakası, sır tarağı ya da bir bıçak yardımıyla alınır ve bal, süzme makinelerinde süzülür. Makineden süzülen ballar, içinde kalan mum ve çeşitli organik kırıntılar gibi bal dışı maddelerden arındırılmak amacıyla süzgeçten geçirilir. Temiz dinlenme kaplarına hava boşluğu olmayacak şekilde doldurulan bal, güneş görmeyen bir ortamda 15–20 gün dinlendirilir.

Bu sürede, ağırlıklarının baldan daha hafif olan yabancı maddeler ile süzme sırasında bal içinde biriken hava kabarcıkları bal yüzeyinde birikir. Bu birikinti dinlenme sonrasında yüzeyden toplanır ve dinlendirilmiş olan bal dezenfekte edilmiş cam kavanozlara doldurulur. Süzme sonrasında petekler arı kovanının üst katmanına konularak, hem arıların peteklerde kalan atıkları yiyerek beslenmesi hem de arı peteklerinin temizlenmesi ve peteklerdeki yıpranmış bölgelerin tamir edilmesi sağlanır.

Kışlatma ve mevsimlik bakım

Sonbahar mevsiminin başlaması ile kış dinlenmesine geçecek olan arıların bulunduğu kovanlarda sadece 5–6 çerçeve bırakılarak arıların sınırlı bir alana sıkışması ve böylece ısı dağılımının engellenmesi suretiyle sıcaklığın korunması sağlanır. Kovana şurupluk bölmesi ile bölme tahtası yerleştirilerek Varroa ilaçlaması yapılır. Şubat-mart ayları arasında uçuş delikleri küçültülür ve kovanın üstü arıların soğuyan havadan etkilenmemesi amacıyla muşamba ya da ısı yalıtımı sağlayacak bir malzemeyle örtülür.