Coğrafi işaretli ürün · Adana
Adana’nın Kuytucak Köyünde yetişen, ince kabuklu, iri daneli ve tatlı nar.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kuytucak Narı nedir?
Kuytucak Narı, Adana’nın Kozan ilçesindeki Kuytucak Köyünde yetiştirilen nar ağaçlarından ve bu ağaçlardan alınan çeliklerle yetiştirilen ağaçlardan elde edilen bir meyvedir.
Meyve fazla iri değildir; ince kabuklu, tatlı, iri daneli ve kolay danelenen bir yapı gösterir. Çekirdekleri küçük ve orta sertliktedir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kabuk, dane ve çekirdek yapısı
Kuytucak Narı’nın ayırt edici fiziksel yapısı ince kabuk, iri dane ve kolay danelenme özelliklerinde toplanır. Küçük ve orta sertlikteki çekirdekleri, meyvenin tanımında yer alan diğer temel niteliklerdendir.
Ölçülebilir meyve özellikleri
Meyve ağırlığı 195,00 – 268,00 g, meyve eni 74,50 – 80,20 mm ve meyve boyu 66,70 – 69,30 mm aralığındadır. Kabuk kalınlığı 4,00 – 4,60 mm; 100 dane ağırlığı ise 41,00 – 56,00 g olarak kayıtlıdır.
Dane randımanı % 71,00 – 78,00 arasındadır. Kabuğu sarı zemin üzerinde % 30 kırmızı renktedir ve dane rengi pembedir.
Suda çözünebilir kuru madde miktarı % 14,50 – 15,50, titre edilebilir asit miktarı % 1,20 – 1,70 aralığındadır.
Tat ve aromaya katkı veren çevre
Kuytucak Köyünün mikrokliması, meyvenin kendine has tat ve aromasının oluşmasına katkı sağlar. Fazla derin olmayan, bozuk kayaç ve kireçli görünümlü, alkali ve heterojen toprak yapısı da 80 – 100 günlük periyotta renklenmeye, tat ve aromanın gelişimine katkıda bulunur.
Bitkisel üretim materyali bölge dışına çıkarıldığında kabuk kalınlığı, dane iriliği ve dane rengi gibi kendine has özelliklerini kaybeder.
Tablo-1. Kuytucak Narına ait bazı meyve özellikleri
Yetiştiricilik nasıl yapılır?
Çelikle çoğaltım ve fidan yetiştirme
Ağaçların çoğaltımı, yaprak dökümünden sonra kasım – aralık aylarında bir önceki yılın sürgünlerinden alınan çeliklerle yapılır. Çelikler 15 – 20 cm uzunluğunda ve 6 – 12 mm kalınlığında seçilir; hazırlanmış yastıklara, 1/3’lük kısımları toprak üzerinde kalacak biçimde dikilir.
Kallus oluşumu için çeliğin tabanında yara oluşturulabilir veya çeliklere hormon uygulanabilir. Çelikler, dikimden önce derin işlenen ve organik madde içeriği zenginleştirilen hafif bünyeli topraklara, sıra üzerinde 5 – 10 cm ve sıralar arasında 15 – 20 cm mesafeyle dikilir.
Bahçe tesisi ve dikim
Fidan yastıklarından çıkarılan çıplak köklü fidanlar, yaprak dökümünden sonra söküldüğü için aralık – şubat arasında dikilir. Dikimden önce zayıf sürgünler kesilir, çok uzun kökler kısaltılır ve sürgünün tepesi 50 – 60 cm’den alınır.
Dikim yeri; kış sıcaklıkları -10 °C’nin altına inmeyen, yazı uzun ve sıcak geçen, yeterli güneş alan, meyve olgunlaşma döneminde yağış almayan ve aşırı rüzgâra maruz kalmayan alanlardan seçilir. Uygun toprak koşulları ve sulama imkânı da yer seçiminde gözetilir.
Dikim yeri hazırlığına yaz aylarında veya sonbaharın ilk yağışlarından sonra başlanır. Engebeli arazide toprak tesviyesi, dip kazanla pulluk tabanını kırma ve derin sürüm yapılır.
Dikim aralıkları 2,5 x 4 veya 3 x 4 m olarak düzenlenir; 40 – 60 cm derinlik ve çapta çukurlar açılır. Fidanın çelik kısmı tümüyle toprak içinde kalacak şekilde dikilir; yanmış çiftlik gübresiyle karıştırılan üst toprakla çukur doldurulur.
Fidan diplerindeki toprak bastırılır, fidan çevresinde çanak oluşturulur ve her çanağa en az 20 litre can suyu verilir. Karşılıklı iki herek çapraz biçimde fidana yaklaştırılıp bağlanır; bahçe sıraları havalanma ve güneşlenme için kuzey – güney doğrultusunda düzenlenir.
Şekil verme ve gençlik dönemi bakımı
Yetersiz boylanmış ve zayıf gelişmiş sürgünler, dikimden hemen sonra 2 – 3 göz üzerinden kesilir. Fidanlar dikimden sonraki 2 – 3 yıl içinde budamayla şekillendirilir.
Dipten çıkan kuvvetli 2, 3 veya 4 sürgün ana gövde için seçilir ve 50 – 60 cm’den tepe alınarak taçlandırılır. Birinci ve ikinci dallarda ikinci ve üçüncü yıllarda 50 – 60 cm’den tepe alma yapılır; seçilmeyen dip sürgünleri sürekli temizlenir.
Genç ağaçlarda ilk 3 yıl derin toprak işleme aletleriyle iki yönlü sürüm yapılır. Ağaçlar 3 yıldan sonra meyve vermeye başlar ve üç yaşını geçen ağaçlarda yıllık bakım işlemleri uygulanır.
Yıllık bakım, sulama ve gençleştirme
Yabancı ot kontrolü, toprağın havalandırılması ve toprak neminin korunması için toprak işlenir. Sürüm; dar iş genişlikli bahçe traktörleriyle, diskli tırmık, rotovatör veya kazayağı gibi yüzeysel işleyen aletlerle yapılır; gerektiğinde ağaç dipleri el aletleriyle çapalanır.
Budama, sonbahardaki yaprak dökümünden erken ilkbaharda gözler sürmeden önceki döneme kadar yapılır. Dip sürgünleri ve obur dallar dipten kesilir; taçta boşluk oluştuğunda obur dalların uçları alınır ve sık taçlarda seyreltme uygulanır.
Zayıf, kurumuş, hastalıklı, birbirine veya yere değen dallar her yıl temizlenir. Çiçekler bir ve iki yıllık dallarda oluştuğu için budamada aşırı kesimden kaçınılır.
Ağaçlar iklim ve bakım koşullarına bağlı olarak ortalama 20 – 30 yaşlarında verimden düşebilir. Kök boğazından çıkan yeni sürgünlerle verimlilik 100 yılı aşkın süre sürdürülebilir; yaşlı gövdeler dipten kesilerek ağaç gençleştirilir ve işlem her yıl ağaç başına 1 – 2 gövde kesilerek kademeli yürütülebilir.
Yağışın yetersiz olduğu dönemlerde sulama yapılır; genel uygulamada şubat – mart aylarında odun gözlerinin sürmesinden eylül – ekim aylarındaki meyve olumuna kadar toprak nemi korunur. Son olgunlaşma döneminde hasattan 10 – 15 gün önce sulama kesilir; aksi hâlde meyve çatlamaları görülebilir.
Genç bahçelerde sıraların iki yanındaki birer karık, yaşlı bahçelerde ise ikişer karık aktif köklere su sağlar. Gübreleme, toprak ve bitki analizleriyle belirlenen gübrenin türü, miktarı, uygulama şekli ve zamanına göre yapılır.
Hasat nasıl yapılır?
Olgunluk ve hasat yöntemi
Meyveler, çeşide özgü renk ve iriliği aldığında; kaliks segmentleri dışarı doğru açıldığında ve meyve üzerindeki erkek organ iplikçikleri kuruduğunda hasat edilir. Ağaçların farklı dönemlerde çiçeklenip olgunlaşması nedeniyle hasat 2 – 3 defada yapılır.
Meyve ve dallarda zedelenmeyi önlemek için hasat makasla yapılır. Meyveler kasalara yumuşak biçimde bırakılır ve kaliks kısmının zarar görmemesine dikkat edilir.
Hasat, sonbahardaki erken donlar ve yağışlar başlamadan tamamlanır.
Hasat ve muhafaza dönemi
Hasat dönemi eylül ayı ortası ile ekim sonu arasına denk gelir ve hasat işlemleri kasım sonuna kadar sürer. Son olgunlaşma döneminde hasattan 10 – 15 gün önce sulamaya son verilir.
Hasat sonrası muhafaza için sağlam ve zedelenmemiş meyveler seçilir. Uygun depo koşulları sağlanamadığında Kuytucak Narı adi depolarda 1 – 2 ay saklanabilir; bu koşullarda çürüme, kabukta su kaybı, renk matlaşması ve büzülme görülebilir.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Kuytucak Narı’nın coğrafi sınırı Adana ili Kozan ilçesi Kuytucak Köyüdür. Ürün, yaklaşık 400 m rakımlı köyde nehir yatağı boyunca uzanan ve yer yer ormanlık alanlar arasındaki tarıma elverişli yamaç arazilerde yetiştirilir.
Köy, daha serin subtropik iklim ile ılıman iklim arasında geçiş özelliği gösteren mikroekolojik bir alandır. Bu mikroklima, ürünün kendine has tat ve aromasına katkı verir.
Menşe adı kapsamındaki üretimin Kuytucak Köyünde yapılması denetlenir. Çoğaltım, dikim, bahçe tesisi, yıllık bakım ve hasat işlemlerinin de kayıtlı yönteme uygunluğu denetim kapsamındadır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaret kullanımı
Kuytucak Narı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 20 Kasım 2017 tarihinden itibaren korunmak üzere 15 Şubat 2021 tarihinde 675 numarayla menşe adı olarak tescil edilmiştir. Tescil ettiren kuruluş Kozan Ticaret Odasıdır.
Kuytucak Narı ibareli logo ile menşe adı amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürün ya da ambalaj üzerinde kullanılamadığında, logo ve amblem işletmede kolayca görülebilecek biçimde bulundurulur.
Denetim mercii ve kapsamı
Denetimler, Kozan Ticaret Odasının koordinasyonunda; Kozan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Kozan Sebzeciler Meyveciler ve Satıcılar Esnaf Odası, Kozan Ziraat Odası ve Kozan Ticaret Odasından uzman birer kişinin katıldığı dört kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir.
Düzenli denetimler yılda bir defa, eylül ortası ile kasım sonu arasındaki hasat döneminde gerçekleştirilir; şikâyet durumunda ve gerekli görülen hâllerde denetim her zaman yapılabilir. Denetimde üretim yeri ve yöntemi, hasat edilen meyvenin Tablo 1’deki özelliklere uygunluğu, ürün ibareli logonun ve menşe adı ambleminin kullanımı kontrol edilir.
Tescil ettiren, coğrafi işaretten doğan hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.