Coğrafi işaretli ürün · Manisa
Manisa’da doğal boyalarla renklendirilen yün iplikle dokunur. Koyu mavi, koyu kırmızı ve bej renkleri, mihraplı düzeni ve saç örgüsü saçaklarıyla tanınır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Yuntdağı El Halısı nedir?
Yuntdağı El Halısı, Manisa’da doğal boyayla renklendirilmiş yün ipliklerle dokunan halıdır. Seccade, köşe yaygısı, yastık, minder, heybe, testilik ve yer halısı gibi çeşitleri dokunur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Geometrik hatlardan oluşan mihrabın içinde sekiz köşeli yıldız, eli belinde, çoban aynası, badem çiçeği gibi motifler yer alır.
Ortada ise çengel, anahtar benzeri motifler göze çarpar.
Köşe yaygısı adı verilen halılar seccadelerden biraz daha küçük olup, büyük halıların kapatmadığı alanlara serilmek üzere dokunur.
Halk arasında arheleç olarak tanınan testilik halıları sırtta testi taşımak amacıyla dokunur.
Sıçandişi ve boncuk motifleri ile süslenmiş ince bantlarla birbirinden ayrılan bordürlerde çınar yaprağı, eli belinde ve rozet motifleri kullanılır.
Halıların boyut özellikleri ve kullanım alanına göre çeşitlerine bakıldığında en çok namazlık halısı(seccade), köşe yaygısı, yastık halısı, minder halısı, heybe halısı, testilik (arheleç) ve yer halısı dokunduğu görülür.
Seccadeden daha büyük Yuntdağı El Halılarına desen ve boyut özelliklerine bakılmaksızın yer halısı denilmekte olup, bu halılar bordür ve zeminde kullanılan desenlere göre karabulut halı, develi halı, yeşilbaş halı, tabakalı halı gibi isimler alırlar.
Tablo-1: Sicildeki ölçü ve özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Kalite | 17×30 düğüm/dm2 veya 28×30 düğüm/dm2 arasında |
|---|---|
| dm2 deki düğüm sayısı | 510 – 840 |
| Düğüm tarzı | Türk düğümü(Gördes) |
| Hav yüksekliği | 0,5 cm – 1 cm |
Motif, kompozisyon ve renk seçimi
Üründe kullanılan motifler yöredeki kültürel birikimi yansıtmakta olup, motif, kompozisyon ve renk seçimi ustalık gerektirir.
Malzeme, yapı ve teknik ayrıntılar
Yuntdağı El Halısı desenlerine göre yeşilbaş, deveboynu ve düz biçim gibi adlarla anılır.
Yuntdağı El Halısının ayırt edici özellikleri arasında; motif, renk ve kompozisyon özellikleri, koyu mavi, koyu kırmızı ve bejin hâkim renk olması, ipliklerin boyanmasında doğal boya kullanılması, atkıları ve çözgülerinde yün kullanılması, halının başlangıç ve bitiş kenarlarının gevşek kilim dokusu ile dokunmuş olması ve genellikle uzunca bırakılan saçakların saç örgüsü şeklinde örülmesidir.
Nasıl üretilir?
Yün ipliklerle Türk düğümü ve kenar örgüsü
Yuntdağı El Halısı, doğal boyalarla boyanmış yün çözgü, atkı ve ilme ipliği ile dokunur. Türk düğümü kullanılır ve halıların ortalama kalitesi 28 x 28, 21 x 30, 27 x 24, 24 x 30 düğüm/dm2’dir. Düğüm sıraları arasında genellikle 2 sıra, yer yer de 3 sıra atkı ipliği kullanılır. Kullanılan atkı ipliğinin rengi genellikle kırmızı veya kahverengi olur.
Başlangıç ve bitişteki kilim örgüleri 1–4 cm, hav yüksekliği 0,5–1 cm arasındadır. Kenar sargıları genellikle tek renk, bazen iki veya üç renklidir. Sargılarda her 15–20 cm’de bir mavi, kırmızı ve yeşil renkler dönüşümlü kullanılır.
Kompozisyon, renkler ve boyama yöntemleri
Kompozisyon: Yuntdağı El Halısının eski örnekleri, genellikle namazlık halısı tipindedir. Bu halılar tek yönlü ya da çift yönlü mihraplı kompozisyon özelliği gösterir. Halı ve düz dokumaların zemini dört, altı, sekiz veya oniki kareye ayrılır. Bu karelerden her birine tabaka, dokunan örneklere de tabakalı halı ve tabakalı kilim denir. Dokumalar tabaka sayısına göre altı, sekiz tabakalı gibi isimler alır.
Halılarda tabakaların içleri halkın ok adını verdiği geometrik motiflerle süslenir. Renk: Kırmızı, krem ve mavi rengin ağırlıklı kullanıldığı görülmekle birlikte, bunların yanı sıra kırmızının ikinci ve üçüncü suyu, mavinin ikinci suyu, sarı, siyah, kahverengi, fes kırmızısı, yağ yeşili, yeşil, devetüyü renkleri de kullanılır. Renkler, doğal boya ile elde edilir.
Yuntdağ halılarında yeşil ve beyaz zemin üzerine kırmızı, mavi, kahverengi, sarı, yeşil, siyah ve bej renkler hâkimdir. Renklerin eldesinde kök boya, kırmızı renk veren al toprak, çamur, papatya çiçeği, soğan kabuğu, ayva yaprağı, saman, nar kabuğu, palamut ceviz kabuğu (tetir), ceviz yaprağı, meşe ağacı meyvesi (kobalak) ve meşe ağacı külü kullanılır. Mordan olarak tuz ve şaptan yararlanılmaktadır.
Boyama işlemi önceden mordanlama, sonra mordanlama ya da birlikte mordanlama yöntemlerinden herhangi biri kullanılarak gerçekleştirilebilir. Motifler: Yuntdağı El Halısı genellikle mihraplı seccade şeklindedir. Karabulut ile tavuk ayağı motifleri ile bu iki motifin birlikte yer aldığı “bulut / Çin bulutu” motifi halıların kenar suyunda bordür olarak kullanılır. Bu motiflerin kullanıldığı halılar, yörede “Kara Bulut” adı ile tanınır.
Yöreyle bağı nedir?
Ürün beşeri unsurlar ve ün bağı ile yöreye bağlı olup yünlerin temini, boyanması ve halının dokunması işlemleri, coğrafi sınır içerisinde gerçekleştirilmelidir. Dokuma sonrası tesviye işlemleri ile yıkama işlemleri coğrafi sınır içinde veya dışında gerçekleştirilebilir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Yörede halıcılık, XIV. yüzyıla dayanır. Yuntdağı El Halıları Manisa ile özdeşleşen, yüzyıllardır üretilen ve yöreyle bilinen halılardır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
11 tescil numaralı Yuntdağı El Halısı mahreç işareti olarak 14.11.1997 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret koruması 01.09.1996 tarihinden itibaren geçerlidir.
Yuntdağı El Halısının denetimi, Manisa Büyükşehir Belediyesi koordinasyonunda, Halk Eğitim Şube Müdürlüğü, Manisa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Geleneksel Türk Sanatları Bölümünden birer kişi olmak üzere alanında uzman toplam 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından, yılda 1 defa ve gerek duyulduğunda veya şikâyet halinde her zaman gerçekleştirilir.
Denetime ilişkin raporlar, Manisa Büyükşehir Belediyesi tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna her yıl gönderilir. Denetimler üretim, pazarlama ve satış aşamalarına yönelik yapılacaktır. dm2 başına düşen düğüm sayısı. Dokumada kullanılan düğüm türü, kullanılan iplik ve doğal boya kullanılması. Üretilen halının motif, renk ve kompozisyon özelliklerinin yukarıda belirtilen özelliklere uygunluğu.
Denetim mercii, kamu veya özel kuruluşlarından veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür
