Coğrafi işaretli ürün · Yalova
Yalova ilinde Viking ve Nero çeşitlerinden üretilen üzümsü meyvedir. Olgunlaşırken pembe-mordan siyaha döner; tanen nedeniyle buruk, mayhoş ve kekremsi olan tadı tam olgunlukta tatlımsıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Yalova Aronyası nedir?
Yalova Aronyası, Rosaceae familyasındaki Aronia cinsi Aronia melanocarpa (Michaux) Elliot (black chokeberry) türüne ait Viking ve Nero çeşitlerinden üretilen üzümsü bir meyvedir.
Ayırt edici özellikleri
Sayısal özellikler
Yalova Aronyası klorojenik, neoklorojenik, malik, tartarik ve sitrik asit gibi organik asitler yönünden baskındır. pH değeri 3,3–3,8 arasındadır.
Yalova Aronyasının Nero çeşidindeki antioksidan içeriği 896,31 (Trolox µM/100 g); Viking çeşidindeki ise 903 (Trolox µM/100 g)’dır.
“mg Gallik Asit/100 g” cinsinden toplam fenol içeriği Nero çeşidinde 99,56; Viking çeşidinde ise 96,38’dir.
Hammadde ve çeşit özellikleri
Yalova Aronyasında meyve rengi ilk dönemde pembe iken sırasıyla pembe-mor ve mor-siyah renk dönüşümleri gerçekleşir.
İçerdiği tanenden dolayı tadı buruk, mayhoş ve kekremsi olsa da, meyve tam olgunlaştığında tatlımsı olur.
Yalova Aronyasının bitkisi, kendine verimli olup tozlayıcı çeşit bitkilere ihtiyaç duymaz.
Yapraklarını döken, ocak şeklinde büyüme gösteren, odunsu, çok yıllık, çalı formunda, uzun ömürlü, onlarca yıl canlılığını devam ettiren bir bitkidir.
Yalova Aronyasının bir yıllık dalları üzerinde tomurcukların sürmesi ile, o yılki sürgünler üzerinde çiçek salkımları meydana gelir.
Çiçek yapısı erseliktir, yani çiçekleri hem erkek hem dişi organlara sahiptir.
Çiçeklerin çanak ve taç yaprak sayısı 5 olup 1 adet yumurtalık bulunur.
Çiçek salkımı yapısı kimoz, bileşik yalancı şemsiye şeklindedir, yani birkaç salkımın bir araya gelmesiyle oluşur.
Duyusal ve fiziksel özellikler
Ortalama çiçek sayısı Viking çeşidinde 34, Nero çeşidinde ise 30 adettir.
Çiçeklenme kademeli olarak meydana gelir.
Salkımdaki çiçekler, merkezden başlayarak dışarıya doğru sırayla açılır.
İnce dallardaki çiçekler, kalın dallardakilere göre daha erken açar.
Bir yıllık dallar üzerindeki çiçek salkımlarının açma düzeni, uçtan dibe doğrudur.
Çiçeklenme hem salkım hem de dal üzerinde kademeli olarak gerçekleştiği için çiçeklenme süresi, sıcaklığa bağlı olarak değişmekle birlikte, yaklaşık 20 gündür.
Pomolojik olarak aronya meyvesi, botanik bakımdan yalancı meyvedir.
Meyveler, her birinde 1 tohum taslağı bulunan 5 karpelden oluşur.
Yalova Aronyasında çiçeklenme nisan-mayıs aylarında meydana gelir ve bu nedenle ilkbahar geç donlarından zarar görmez.
Meyve tutumu mayıs ayında; meyve gelişimi ile birlikte meyve renklenmesi haziran ve temmuz ayında; meyve olgunlaşması ise ağustos ayında gerçekleşir.
Meyve gelişimi ile birlikte renklenme başlar.
İlk dönemlerde meyve yüzeyi pembe iken ilerleyen dönemlerde pembe-mor, mor-siyah renk dönüşümleri olur.
Hasat ve olgunlaşma
Meyve siyah renge döndükten sonra da olgunlaşma devam eder ve meyve iriliği de artar.
Bitkiler dikimi takip eden ikinci yıldan itibaren ocak başına 2–5 kg arasında meyve vermeye başlar.
Yalova ilinde bitki tam verime yedi yaşında ulaşır ve 14 kg’a kadar ürün alınabilir.
1 kg Yalova Aronyası meyvesinde 20 g polifenol ve 4–8,5 g antosiyanin bulunur.
En soğuk ayların aralık, ocak ve şubat olması, generatif olgunluğa gelen bitkilerin çiçeklenmesi için gereken 800–1000 saatlik soğuklanma ihtiyacını karşılar.
Viking çeşidi
Viking çeşidi Yalova Aronyası 2,2–2,5 m boylanır; soğuğa dayanıklıdır; 30–40 adet dip sürgünü verir, daha dik büyür.
Nero çeşidi
Nero çeşidi Yalova Aronyası ise 1,8–2 m boylanır; daha yatay büyür; daha az dip sürgünü oluşturur.
Yalova Aronyası Nasıl Yetiştirilir?
Gübreleme işlemi
Yalova Aronyası bahçesi kurulacak arazinin organik madde kapsamı iyileştirmek için, dikimden 6 ay önce toprağa, 3 ton/da olacak şekilde çiftlik gübresi karıştırılır. İlkbahardaki dikimden önce, toprak ihtiyacına uygun miktarda kompoze gübre verilip ince sürüm yapılır. Nisan ayında ise 30 kg/da amonyum sülfat verilir. Yalova Aronyasının yetiştiriciliği için yıllık besin maddesi miktarı, dekara 5 kg azot, 4,5 kg fosfor ve 10 kg potasyumdur.
Hasat işlemi
Yalova Aronyası bahçesinin tesisinde dikim mesafeleri; hasat yöntemi, toprak ve arazi koşullarına göre değişkenlik gösterir. Ticari olarak büyük ölçekli alanlarda kurulmuş bahçelerde genellikle sıra arası / sıra üzeri mesafeleri 3×2 m veya 4×1,5 m dikim aralıklarıyla planlanır. Makinalı hasat yapılması öngörülüyorsa, sıra üzeri mesafe 0,8 m’ye kadar düşürülebilir. Küçük ölçekli bahçe tesislerinde dikim aralığı 1×2 m veya 2×2 m’dir.
Yalova Aronyasının üretiminde, Viking ve Nero çeşidi aronya kullanılır.
Ekim ve dikim
1 yaşına gelen aronya fidanları, mart-nisan aylarında dikilir. Dip sürgünü oluşturmak için önemli olduğundan, dikim sırasında kök boğazının 2–3 cm toprağa gömülmesine özellikle dikkat edilir.
Fide dikimi
Doku kültüründen elde edilmiş, 15–20 cm uzunluğunda, viyollerde, odunlaşmamış, sebze fidesi kalınlığındaki aronya fideleri de dikim için kullanılabilir. Eğer bahçe tesisinde sebze fidesi formunda aronya fideleri kullanılacaksa dikim zamanının, ilkbahar son donları geçtikten sonra, yani nisan ayı sonu ve mayıs ayı başları olmasına dikkat edilmelidir. Ayrıca dikim sonrası sulamalarına da özen gösterilmelidir.
Sulama ve çapalama
Yalova Aronyasının meyve iriliği ile meyve suyu randımanının artmasında sulama miktarı ve sulamanın zamanlaması önemlidir. Meyve tutumundan sonra ilk dönemlerde meyve rengi pembe olup ilerleyen dönemlerde pembe-mor, mor-siyah renk dönüşümleri görülür. Olgun meyve döneminde meyveler tam iriliğine ulaşarak siyah rengini alır. Meyve siyah renge döndükten sonra da olgunlaşma devam eder ve meyve iriliği artar.
Ağustos ayında meyvelerin siyah rengini alması ile birlikte sulama miktarı artırılarak meyvenin eylül ayının ikinci haftasına kadar (genellikle 10 Eylül) bitki üzerinde sulama ile birlikte irileşmesi sağlanır. Sulama, damlama sulama şeklinde yapılır ve bitkinin uzun süre susuz kalmamasına özen gösterilerek en geç 2–3 günde bir defa su verilir. Toprak yapısı geçirgen olduğu sürece bitki, fazla sulamadan zarar görmez.
Bu şekilde meyve tutumundan itibaren özellikle siyahlaşmanın başladığı dönemden hasat sonuna kadar düzenli şekilde sulama yapılır. Meyve kalitesi açısından bu uygulama önemlidir. Aksi takdirde meyveler küçük yapılı kalır, su kayıplarıyla buruşur ve meyve kalitesi düşer.
Hasat — 2. aşama
Yalova Aronyası, %18 ve üzerinde Briks değerine ulaştığında, genellikle ağustos ayı sonu ile eylül ayı ortasında hasat edilir. Bununla birlikte, meyvenin irilik kazanması ve şeker oranının artırılması amacıyla meyvelerin hasadının geciktirilmesi ile Briks değeri % 20–24’e ulaştığında da hasat edilebilir.
Yetişme ve hasat dönemi
Yalova Aronyasının hasadı, genellikle ağustos ayı sonu ile eylül ayı ortasında yapılır. Meyve iriliğinin artması ve şeker oranının yükselmesi bakımından hasadın geciktirilmesi, Yalova Aronyasının pazarlanmasında esneklik sağlar.
Muhafaza koşulları
Yalova Aronyasının 100 tane ağırlığı 90–140 g, meyve iriliği 5–14 mm, salkımdaki meyve sayısı 16–34 ve salkım ağırlığı 15–21 g’dır. Meyve suyu randımanı en çok %71 ve briks değeri %18–24’tür. Bir kg meyvede 20 g polifenol ve 4–8,5 g antosiyanin bulunur. Hasattan sonra 15–25 °C’de ve %80 nemde iki hafta muhafaza edilebilir.
Daha uzun süreli muhafaza için soğuk depolamaya ihtiyaç duyulur. Meyve suyu randımanının yüksek ve meyvelerin iri taneli yapıda olması, ayrıca fenolik bileşiklerce zengin olması nedeniyle buzdolabında +4 °C’de 2 ay süreyle muhafaza edilebilir.
Tablo-1: Muhafaza koşulları kaynak değerlerini gösterir.
Tablo-1: Muhafaza koşulları
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan muhafaza koşulları, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Meyve ağırlığı (100 tane) | Meyve iriliği | Salkımdaki meyve sayısı | Salkım ağırlığı | Meyve suyu randımanı (en çok) | Muhafaza süresi (+4 °C) | Briks değeri |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 90-140 g | 5-14 mm | 16-34 adet | 15-21 g | %71 | 60 gün | %18-24 |
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Sayısal özellikler
Yalova ilinin iklimi, makro klima tipi olarak Akdeniz ve Karadeniz iklimleri arasında geçiş özelliği gösterir. Yaz aylarının sıcak ve nemli olması Yalova Aronyasının biyokimyasal ve pomolojik özelliklerini kazanmasını; kış aylarının hafif soğuk, yağışlı ve donsuz geçmesi ise, yapraksız uyku döneminde kök gelişimi ve gövde beslenmesini sağlar.
Yalova’da yaz aylarında en yüksek sıcaklıklar çoğunlukla 30 °C’yi aşmaz. Kış ve ilkbahar donları nadir, ortalama nispi nem %50–70’tir. En çok yağış hasat ve yaprak dökümü sonrasındaki dinlenme dönemi olan aralıkta düşer. Temmuz, meyvelerin toprak ve güneşten beslenerek temel yapısını oluşturduğu dönemdir. Ağustos ise tanelerin olgunlaşıp hasada uygun besin değerlerine ulaştığı, yağışın en az olduğu dönemdir.
Üretim yeri ve çevresi
Bununla birlikte meyvelerin siyah rengini aldığı ağustos ayında tamamen kurak iklimin etkili olması durumunda meyve kabuğu buruşmaları, su kayıpları, hacimsel azalma ve görünüş bozulmaları sonucu erken hasat ve buna bağlı olarak da tat ve aroma kayıpları gibi sorunlar yaşanmaz.
Yalova Aronyasının yetiştirildiği toprakların, tınlı (yer yer killi-tınlı), nötr veya hafif alkali reaksiyonda (pH 7,0–7,6), kireçsiz veya az kireçli, orta düzeyde nem ihtiva eden, hafif bünyeli, süzek, tuzluluk problemi olmayan yapıya sahip olması, Yalova Aronyasının ayırt edici özelliklerini kazanmasında etkili olur.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Yalova Aronyası taze olarak tüketilebildiği gibi gıda sanayiinde alkollü ve alkolsüz içecekler, reçel, marmelat, şekerleme, sirke, sos, kuru meyve, gıda boyası, besin takviyesi vb ürünlerin üretiminde kullanılır. Yalova Aronyası; ahşap, mukavva, mika, selefon ambalaj veya şeffaf plastik ambalajda ve çeşitli ağırlıklarda satışa sunulabilir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Ürünün ambalajında muhafaza koşulları, en az Briks değeri (% 18), Yalova Aronyası ibareli logo ve menşe adı amblemi bulunur.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
786 tescil numaralı Yalova Aronyası menşe adı olarak 24 Haziran 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Yalova Aronyası ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve menşe adı amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Yalova Aronyası ibareli logo ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil ettiren kurum kimliği: Yalova İl Tarım ve Orman Müdürlüğü.
Denetim düzeni
Denetimler; Yalova İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün koordinasyonunda ve Yalova İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Yalova Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü ile Yalova Ticaret ve Sanayi Odasından konuda uzman birer üyenin katılımıyla oluşan toplam üç kişilik denetim mercii tarafından yılda bir kere düzenli olarak, ayrıca ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde ise her zaman yapılır. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir.
Yalova Aronyasının yetiştirileceği arazi koşullarının ve toprak yapısının uygunluğu. Üretimde kullanılacak aronya çeşidinin uygunluğu. Özellikle sulama, dalında meyve bırakma ve hasat aşamaları olmak üzere üretim metoduna uygunluk. Ürünün pomolojik özellikleri (meyve 100 tane ağırlığı, meyve iriliği, salkımdaki meyve miktarı ve salkım ağırlığı) ile meyve suyu randımanının uygunluğu. Muhafaza ve ambalaj koşullarının uygunluğu. Yalova Aronyası ibaresinin, logosunun ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim düzeni · 2
Denetim merciinde yer alan kurumların görevleri aşağıdaki gibidir. Yalova İl Tarım ve Orman Müdürlüğü: Denetim merciinin koordinasyon işlemlerini yapmak; gerektiğinde üreticilere, Yalova Aronyası logosu ile menşe adı amblemini temin etmek; denetim raporlarını düzenli olarak Türk Patent ve Marka Kurumuna göndermek. Yalova Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü: Yalova Aronyasının özelliklerinin uygunluğunun tespiti için gerektiğinde numune alarak analiz yapmak veya yaptırmak.
Çiftlikköy Ziraat Odası: Yalova Aronyasının üretimin yapıldığı arazi koşullarının ve toprak yapısının uygunluğunu denetlemek. Denetim sırasında oluşabilecek analiz masrafları ile Yalova Aronyası logosunun ve menşe adı ambleminin baskı masrafları, denetlenenlerden tahsil edilebilir. Denetim mercii, kamu veya özel kuruluşlarından veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
