Coğrafi işaretli ürün · Van
Van mutfağında dövme buğday, kuzu veya tavuk etiyle pişirilip sürekli karıştırılarak özleştirilir. Et suyu aşamalı eklenir; liflenen et ve ezilen buğday, eritilmiş tereyağıyla birlikte günlük veya özel gün sofralarında sıcak sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Van Helise Yemeği nedir?
Dövme buğdayın kuzu veya tavuk eti, et suyu ve tereyağıyla hazırlandığı Van yemeğidir. Sürekli karıştırmayla et liflenir, buğday ezilir ve karışım özleşir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Etli veya tavuklu üretim
Dövme buğday kuzu etiyle veya aynı aşamalarda tavukla hazırlanabilir. Haşlanmış et ve buğday birleştirilir; azalan su et suyuyla tamamlanır.
Sürekli karıştırma ve tereyağı
Tahta kaşıkla sürekli karıştırma, et liflenip buğday ezilinceye kadar sürdürülür. Eritilmiş tereyağı son sunumda kullanılır; pul biber seçenekleri isteğe bağlıdır.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Malzemeler ve ölçüler
Malzeme miktarları 8 kişilik tarif içindir.
- 2 kg kuzu eti ya da tavuk eti (isteğe bağlı)
- 1 kg aşurelik buğday/dövme buğday
- 1 litre su
- 1 litre et suyu
- 250 g tereyağı
- 30 g tuz
- 30 g pul kırmızıbiber (isteğe bağlı)
- 10 g karabiber (isteğe bağlı)
Van Helise Yemeğinin Hazırlanması ve Servisi
Dövme buğdaylar akşamdan su içerisine konulur ve sabaha kadar yumuşaması için bekletilir.
Süzme işlemi
Sonra suyu süzülür ve yeteri kadar büyüklükte bir tencereye konur. Üzerine yaklaşık 1 litre su konur. Buğdaylar ezilebilecek yumuşak bir kıvama gelinceye kadar bu tencerede pişirilir.
Haşlama işlemi
Ayrı bir tencerede kuzu eti haşlanır. Kuzu eti genellikle kemikli olarak tercih edilir. Etin pişirildiği fazla su yemekte kullanılmak üzere bir süzgeç ile süzülerek ayrılır. Haşlanan et kemiklerinden ayrılarak buğdaylar ile karıştırılır ve tuz eklenerek pişirilir. Gıda ile temasa uygun tahta kaşık vb. ile sürekli karıştırma yapılarak pişirilir. Eksilen suyu tamamlamak için et suyu yavaş yavaş bu karışıma ilave edilir.
İsteğe bağlı olarak baharat da katılabilir. Etler lifli bir yapı alana kadar ve buğdaylar da iyice ezilinceye kadar sürekli karıştırılır. Van Helise Yemeği; isteğe bağlı olarak aynı aşamalar ile kuzu eti yerine tavuk eti kullanılarak da hazırlanabilir. Pişirilmesi tamamlanan Van Helise Yemeği daha sonra servis tabaklarına alınır.
Van Helise Yemeğinin üzerine; eritilmiş sıcak tereyağı ile isteğe bağlı olarak kavrulmuş sıcak tereyağı-pul kırmızıbiber karışımı ve/veya pul kırmızıbiber dökülebilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Van ilinde uzun bir geçmişe sahip olan, üretiminde kullanılan bileşenlerinin seçimi, hazırlanması, pişirilmesi ve servisi aşamaları ile ustalık becerisi gerektiren Van Helise Yemeğinin; üretildiği Van ili ile ün bağı bulunur.
Yemek Van mutfak kültürünün yerel hazırlıklarındandır. Bileşen seçimi ve sürekli karıştırma ustalığıyla yöre arasında ün bağı bulunur; bütün üretim aşamaları Van ilinde gerçekleşir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Üzerine eritilmiş sıcak tereyağı dökülerek, sıcak sunulması ve tüketilmesi sicilde önerilen servis biçimidir. Günümüzde ise Van Helise Yemeği günlük öğünlerde tüketiminin yanı sıra özellikle düğün, davet, bayram, festival vb. özel günlerde hazırlanır ve ikram edilir. Bu sebeplerle; Van Helise Yemeğinin üretildiği Van ili ile ün bağı bulunur. Van Helise Yemeğinin; sıcak sunulması ve tüketilmesi sicilde önerilen servis biçimidir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Sicil yemeğin geçmişte odun ateşindeki büyük kazanlarda yüzlerce kişi için hazırlandığını, özellikle bayram ve düğünlerde sunulduğunu anlatır. Günümüzde günlük öğünlere ve özel günlere eşlik eder; Van’ın Kültür Portalındaki yerel yemekleri arasında bulunduğu belirtilir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1713 tescil numaralı Van Helise Yemeği mahreç işareti olarak 5 Mart 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Van Helise Yemeği ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün servisinin yapıldığı gıda işletmelerinde kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Van Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde; Van Ticaret ve Sanayi Odası, Van İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Van Aşçılar ve Pastacılar Derneğinin katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Van Ticaret ve Sanayi Odası tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim merci tarafından, denetimde aranılacak kriterlere aşağıda yer verilmektedir: – Van Helise Yemeğinin hazırlanmasında kullanılan bileşenler listesinin uygunluğu, – Van Helise Yemeğinin hazırlanması ve servisi aşamalarının uygunluğu, – Van Helise Yemeği ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanım biçiminin uygunluğu denetlenir.
Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
