Coğrafi işaretli ürün · Kastamonu
Tosya pirinci Trakya ve Karadenizde farklı bir ekolojide yetiştirildiğinde aynı kalitede ürün elde edilememektedir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Tosya Pirinci nedir?
Sicil kaydı: “Tosya Pirinci, pirincini Sarıkılçık yerel çeşidine ait bitkisel ürün niteliğinde bir üründür. Tosya Pirinci, Yukarı Kayı ve Dağardı köylerinden başlayıp Çifter, Karabey, Suluca, Çepni, Tosya merkez, Kösen, Sapaca, Çaykapı, Yenidoğan, Çevlik ve Ortalıca köylerini içine alan devrez çayı boyunca uzanan vadide yaklaşık 45 km uzunluğundaki alanda, 450 – 770 metre rakımlar arasındaki yükseltiler içerisinde 2 dereceye kadar eğimli alanlarda yetiştirilmektedir.”
Sicil kaydı: “Söz konusu coğrafi alan 40° 54ˈ ve 41° 03ˈ kuzey enlemleri ile 33° 47ˈ ve 34° 18ˈ doğu boylamları arasında yer almaktadır. 2016 yılında Tosya ilçesinde Sarıkılçık genotipinin ekim alanın 2500 da olduğu tespit edilmiştir.”
Ayırt edici özellikleri
Sıcaklık ve işlem koşulları
Sicil kaydı: “Türk Gıda Kodeksi Pirinç Tebliğine göre orta taneli pirinç sınıfında yer alan Tosya pirincini Sarıkılçık yerel çeşidi oluşturmaktadır.”
Sicil kaydı: “Tosya çeltiğinin fabrikada kavuzların soyulması ve tane dış katlarının giderilip parlatılması sonucu elde edilen ürüne Tosya Pirinci adı verilir.”
Sicil kaydı: “Tosya çeltiğinin başka bölgelerde yetiştirilmemesinin temel nedeni budur.”
Sicil kaydı: “Devrez vadisinde yetiştirilen çeltikler ayırt edici özelliğini, kar sularının erimesiyle oluşan Devrez çayının suyuyla sulanmasından almaktadır.”
Sicil kaydı: “Yapılan ölçümlerde çeltik yetiştiriciliği için uygun aralıkta olduğu tespit edilen minimum 12° C maksimum 24° C sıcaklıktaki Devrez suyunun analiz sonuçları Tablo-1’de verilmiştir.”
Sicil kaydı: “Besin maddelerini rahatça alabilmek için köklerinin bol su içinde olması gereklidir.”
Sicil kaydı: “Çimlenebilmesi için ihtiyaç duyduğu en düşük sıcaklık 12 ºC’dir.”
Sicil kaydı: “Vejetasyon süresinde 3500–4000 oC'lik sıcaklık toplamı ister.”
Sicil kaydı: “Analiz sonuçları Tablo-3, 4 ve 5’te yer almaktadır.”
Sicil kaydı: “Tosya pirinci Trakya ve Karadenizde farklı bir ekolojide yetiştirildiğinde aynı kalitede ürün elde edilememektedir.”
Sayısal özellikler
Sicil kaydı: “Toprağın kimyasal ve fiziksel analiz sonuçları ile mekanik ve verimlilik analiz sonuçları kaynak tablolarında yer alır.”
Sicil kaydı: “Resmî sicilin 3. sayfasındaki Toprağın Kimyasal ve Fiziksel Analiz Sonuçları tablosunda Tem.45, Ara.90, Şub.21 ve Kas.33 değerleri basılıdır.* Bunların hangi sayısal değerler olduğu tahmin edilmedi. Kurumdan düzeltilmiş tablo veya açık değer teyidi gerekir.”
* Resmî Sicil belgesindeki Toprağın Kimyasal ve Fiziksel Analiz Sonuçları tablosunda Tem.45, Ara.90, Şub.21 ve Kas.33 değerleri basılıdır. Belgedeki bu eksiklik veya uyuşmazlığın tescil ettiren ya da TÜRKPATENT tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
* Resmî kaynak tablosunda sütun başlıkları eksik: Tablo-3: Toprağın Kimyasal ve Fiziksel Analiz Sonuçları. Bu konuda geçerli bilginin tescil ettiren veya TÜRKPATENT tarafından açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
Et ve pirinç bileşimi
Sicil kaydı: “Özellikle kayıtlarda Devrez Çayı boyunca uzanan vadi tabanında padişah hassı (sofrası) olarak ayrılmış olan lezzetli pirinçlerin elde edilmesi için çeltik üretiminin yapıldığı bildirilmektedir.”
Sicil kaydı: “Tosya çeltiği tarlada aşağıda detayları verilen kendine özgü bir morfolojiye sahiptir ve işlenip pirinç haline getirilince de dane yapısından bu çeşidi ayırt edebilmek mümkündür.”
Hammadde ve bileşim
Sicil kaydı: “Genellikle erkenci bir çeşit ve soğuğa dayanıklı Sarıkılçık çeltik çeşidi, kritik yılları başarıyla atlatabilmesi açısından bölge ekolojik koşullarına uzun yıllar içinde uyum sağlamış ve üretici tarafından benimsenmiştir.”
Doku, renk ve tat özellikleri
Sicil kaydı: “Kavuz ve kılçıkları kırmızımtrak koyu sarı renkte, kılçıklı ve uzun boylu olan bu çeşidin yatmaya dayanıklılığı iyi ve verimliliği orta durumdadır.”
Sicil kaydı: “Asırlardır Tosya çeltiğinin en önemli özelliği rengi, aroması, lezzeti ile bölge halkının en çok aradığı çeşit olması, bu bölgede yaşayan insanların damağına hitap etmesidir.”
Sicil kaydı: “Dağlardan eriyerek Devrez çayına gelen karların sularıyla sulanması bu ürünün aromasına ayırt edici özelliğini vermektedir.”
Bitki ve meyve özellikleri
Sicil kaydı: “Tosya çeltiği tohumlarının Samsun Bafra, Samsun Alaçam koşullarında yetiştirilmeye çalışılmış ancak bölgede çeltiklerin Kardeşlenme dönemi sonunda Çeltik Yanıklık hastalığından (Pyricularia oryzae Cav.) bitkilerin çiçek vermediği için iki yıl üst üste yapılan denemelerde tohum elde edilemediği görülmüştür.”
Sicil kaydı: “Fide gücü normal, yaprak tüylülüğü kısa, gövde duruşu açık ve kardeşlenme yeteneği düşüktür.”
Tablo-1: Devrez Çayı Su Analiz Sonuçları
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan devrez çayı su analiz sonuçları, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | KOİ* | BOİ* | NH4-N* | NO3-N* | TP* | Na | Cl | SO4 | TÇM* | pH | EC | DOİ* |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ölçüm Değeri | 23,50 | 4,98 | 0,19 | 3,89 | 0,02 | 8,51 | 6,5 2 | 2,25 | 449,00 | 7,86 | 648,00 | 6,35 |
| Sınıfı** | I | I-II | I- II | I | II | I | II | I | I-II | II | II | I-II |
Tablo-2: Tosya İlçesi İklim Verileri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan tosya i̇lçesi i̇klim verileri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir. Başlık ve hücrelerin okunabilir görünümü kaynak görüntüsüne göre düzenlenmiştir; özgün veri ayrıca korunur.
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan tosya i̇lçesi i̇klim verileri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir. Başlık ve hücrelerin okunabilir görünümü kaynak görüntüsüne göre düzenlenmiştir; özgün veri ayrıca korunur.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Mayıs | Haziran | Temmuz | Ağustos | Eylül | Ekim |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ortalama Sıcaklık (°C) | 15.7 | 19.4 | 22.3 | 23.2 | 18.4 | 13.1 |
| Nispi Nem (%) | 60.6 | 59.5 | 58.3 | 51.9 | 47.6 | 51.5 |
| Yağış (mm) | 62.7 | 48.7 | 24.6 | 21.5 | 23.3 | 31.4 |
| 5 cm Toprak Sıcaklığı (°C) | 18.4 | 23.1 | 26.9 | 26.6 | 22 | 14.3 |
Tablo-3: Toprağın Kimyasal ve Fiziksel Analiz Sonuçları
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan toprağın kimyasal ve fiziksel analiz sonuçları, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir. Başlık ve hücrelerin okunabilir görünümü kaynak görüntüsüne göre düzenlenmiştir; özgün veri ayrıca korunur.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Derinlik (cm) | pH* | EC* (dS.m-1) | Kireç CaCO3 (%) | % O.M. | KDK (me.kg-1) | Değişebilir Katyonlar · Na+ (me.100g-1) | Değişebilir Katyonlar · K+ (me.100g-1) | Değişebilir Katyonlar · Ca++ (me.100g-1) | Değişebilir Katyonlar · Mg++ (me.100g-1) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0-24 | Tem.45 | 0.726 | Ara.90 | Şub.21 | 3.261 | 0.41 | 0.32 | Kas.33 | 18.97 |
Tablo-4: Toprağın Mekanik Analiz Sonuçları
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan toprağın mekanik analiz sonuçları, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Kil | Silt | Kum |
|---|---|---|
| 6.40 | 50.20 | 43.40 |
Tablo-5: Toprağın Verimlilik Analiz Sonuçları
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan toprağın verimlilik analiz sonuçları, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Toplam N (%) | P mg kg-1 | K me.100 g-1 | B mg kg-1 | Fe mg kg-1 | Mn mg kg-1 | Zn mg kg-1 | Cu mg kg-1 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0.117 | 25.89 | 0.32 | 2.11 | 2.1 | 10.10 | 0.83 | 0.793 |
Tablo-6: 2. Morfolojik Özellikleri
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan 2. morfolojik özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Sicil kaydı: “Yaprak rengi açık yeşil, salkım çıkışı iyi ve yakacık şekli yarıktır. Bayrak yaprak açısı horizontal, salkımın harman yeteneği iyidir.”
Sicil kaydı: “Yaprak kını yeşil, alt yaprak açısı dik ve yakacık rengi beyazdır. Salkım yanıklığı yoktur; yaprak yaşlanma hızı hızlıdır.”
Sicil kaydı: “Salkım duruşu yatık, yaka ve kulakçık rengi açık yeşildir. Yaprak yanıklığı yoktur; salkım tipi seyrektir. Sap açısı hafif yatık, salkımda ikincil dallanma hafiftir.”
Sicil belgesinde üretim nasıl anlatılır?
Aşağıdaki bilgiler sicil belgesindeki kayıtları aktarır. Yıldızlı açıklamalarda belirtilen miktar, ölçü veya anlatım farkları açıklığa kavuşmamıştır; bu kayıtlardan doğrulanmış bir uygulama reçetesi ya da kesin bir teknik ölçüt çıkarılamamaktadır.
Hazırlama işlemleri
Sicil kaydı: “Üretim metodu bakımından Tosya pirinci çeltiğinin yetiştiriciliğinin diğer bölgelerden ayıran en önemli özellik; tesviye işlemi için diğer bölgelerde lazerli makineler kullanırken Tosya’da keşan adı verilen ağaçtan yapılmış aletin kullanılmasıdır. Ayrıca keşanlama yapılan tavalardaki toprağın saturasyon haline gelmesindan sonra ön çimlendirme yapılmış çeltiklerin elle serpme yöntemiyle ekilmesi önemli bir farklılıktır.”
Kurutma işlemi
Sicil kaydı: “Çeltik kurutma işleminin makine yardımıyla değil güneş ya da gölgede kurutma yöntemiyle yapılması da bir farklılık olarak çıkmaktadır. Toprak hazırlığı: Toprak sonbaharda veya ilkbaharda derin sürüm yapılarak işlenir. Tosya ilçesinde toprak işlemesi ilkbaharda yapılmaktadır. Traktörlere takılan tir pulluğu yardımıyla tavaların etrafında genişliği 40–70 cm, yüksekliği de 30–50 cm seddeler oluşturulur ardından tavalar tesviye edilir. Arazinin tesviye işlemi önemli olup, küçük parsellerde tesviye bıçağı ile yapılabilir.”
Sicil kaydı: “Ardından oluşturulan 500–900 m2 tavalar içerisine düzleme işlemini tamamlamak için keşan aleti yardımıyla su dolu tavalarda keşanlama yapılır.”
Ekim ve çimlendirme
Sicil kaydı: “Ekim: Tosya çeltiğinin ekimi Nisan sonunda veya en geç Mayıs ayının ortalarına kadar genellikle 1–10 Mayıs arasında dekara 17–20 kg tohum gelecek şekilde serpme ekim yöntemiyle yapılmalıdır. Çimlendirme: Keşanlama işlemi ardından ekilmeden önce tohumlar ön çimlendirme işlemine tabi tutulmaktadır. Ön çimlendirme işleminin düzenli olması, çimlenme çıkış hızının çabuk ve düzenli olmasını sağlar. Ön çimlendirme işleminde tohumlar genellikle bir çuval içine konularak, 1–2 gün suda bekletilir.”
Sicil kaydı: “Daha sonra bir yere yığılır.”
Sicil kaydı: “Bu yığın 3–4 saat arayla süzgeçli kovalarda sulanır.”
Sicil kaydı: “Ön çimlendirmede tohumlar, hafif çimlenme başlayıncaya kadar suda bekletilir.”
Sulama ve çapalama
Sicil kaydı: “Sulama: Ekimden hasat zamanına kadar tarla yüzeyi su ile kaplı olmalıdır. Su yüksekliği, bitkilerin gelişmesine bağlı olarak yükseltilir ve maksimum gelişme devresinde 15 cm civarında tutulur. Yetiştiricilikte minimum su sıcaklığı 12 °C olmalıdır. Ortalama sulama suyu sıcaklığı ise 25–30 °C arasında kalmalıdır. Bölgede çeltikte sürekli sulama yapılmaktadır.”
Gübreleme işlemi
Sicil kaydı: “Sadece gübreleme, yabancı ot mücadelesi ve zorunlu hallerde kesilir.”
Hasat işlemi
Sicil kaydı: “Hasattan 15–20 gün önce tavaların suyu kesilir.”
Gübreleme — 2. aşama
Sicil kaydı: “Gübreleme: Tosya çeltiği, başta azot, fosfor, potasyum ve çinko olmak üzere 16 adet besin maddesine ihtiyaç duyar. Verilecek azot miktarı 18–20 kg/da arasında olmalıdır. Azotlu gübre iki defada eşit miktarlarda yarısı ekimde veya kardeşlenme başlangıcında, diğer yarısı da ekimden yaklaşık 55–60 gün sonra uygulanmalıdır. Fosforlu gübrelerle gübrelemede, fosforlu gübre ekim öncesi dekara 20 kg triple süper fosfat gübresi şeklinde uygulanmalıdır.”
Sicil kaydı: “Yabancı Otla Mücadele: Bölgede sorun olan en önemli yabancı ot darıcan bitkisi, diğer yabancı otlar ise sivri saz, kurbağa kaşığıdır. Kimyasal mücadele yönteminde yabancı ot ilaçları kullanılabilir. En fazla zararı meydana getiren darıcan otuna karşı ekimden 25–30 gün sonra, darıcan daha 3–4 yapraklıyken su kesilir ve tarlada hiç su kalmadığı zaman ilaçlama yapılır.”
Sulama ve çapalama — 2. aşama
Sicil kaydı: “İlaç uygulamasından 48 saat sonra tekrar tarlaya su verilir. Otların su altında kalarak ölümünü kolaylaştırmak için bu su verme işleminde su seviyesi biraz yüksek tutulmalıdır.”
Hasat — 2. aşama
Sicil kaydı: “Hasat: Tosya çeltiğinin hasadı salkımların % 80’nin saman rengini aldığı, alt kısımdaki danelerin sert mum devresine ulaştığı ve danelerin % 22–24 arasında rutubet içerdiği dönemde yapılmalıdır. Tosya bölgesinde 15 Eylül-15 Ekim tarihleri arasında yapılmaktadır. Çeltik hasadı biçerdöverle yapılmaktadır. Hasat edilmiş çeltiğin kurutulması gereklidir. Biçerdöverle yapılan hasatta elde edilen ürün % 24–25 oranında ve oldukça yüksek sayılabilecek bir neme sahiptir. Bu işlem kurutma ile sağlanabilir.”
Kurutma — 2. aşama
Sicil kaydı: “Kurutma işlemi güneş altında yapılan kurutma ile sağlanmaktadır. Güneş altında kurutmada çeltik sert beton veya benzeri zeminlere serilir. Bu şekilde 4–5 gün güneş altında tutulan ürünün rutubeti istenen seviyeye düşer. Kurumanın dengeli olması amacıyla sergen kürek veya tırmıkla sık sık karıştırılmalıdır.”
Sicildeki ek üretim hükümleri
Sicil kaydı: “Çeltik olgunlaşma döneminde tam, uzun kılçıklı ve saman sarı renge sahip olmalıdır. Çeltiğin ekiminden yaklaşık 100–108 gün sonrasında hasat ve harmana yapılmalıdır. Harmanlanmış ürünler güneş veya gölgede kurutulmalıdır. Fabrika işlemesi sonucunda elde edilen pirinçlerden, yalnızca orta taneli olan uzunlukta olan ve Türk Gıda Kodeksi Pirinç Tebliğinde belirtilen Sınıf pirinçlere uygun olanlar paketlenmelidir. Paketleme malzemesi olarak poli-etilen veya bez torbalar kullanılmalıdır.”
Muhafaza koşulları
Bu yüksek nem oranı depolamada sıkıntı meydana getirebileceğinden % 14 oranına kadar düşürülmelidir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Çiçeklenme sırasında % 70–80 dolayındaki hava nemi, 25–35 °C arasındaki sıcaklık uygundur.
Sayısal özellikler
Devrez vadisinin kışın kar altında kalması ve şiddetli donlar yaşaması toprak yapısında iyileştirici özellik oluşturmakta ve yetiştirilen çeltik ve dolayısıyla elde edilen pirincin aromasına önemli katkıda bulunmaktadır. Bölgedeki nispi nem değerinin düşük olması, çeltikte fungal hastalıklar görülmesini engellemektedir.
- KOİ: Kimyasal Oksijen İhtiyacı, BOİ: Biyolojik Oksijen İhtiyacı, NH4-N: Amonyum Azotu, NO3-N: Nitrat Azotu, TP: Toplam Fosfor, TÇM: toplam Çözünmüş Madde, DOİ: Doymuş Oksijen; ** Sınıf I: Yüksek kaliteli Sınıf II: Kaliteli su İklim İsteği: Yüksek nem, bol su ve sıcaklığa ihtiyaç duymaktadır. Gelişimi için gerekli ortalama sıcaklık 20–23 °C’dir.
Üretim yeri ve çevresi
Tosya ilçesinde Sarıkılçık çeşidi çeltiğinyetiştiği devrez vadisinde karasal iklim benzer mikro klima iklim hakim olup, özellikleri Tablo-2’de verilmiştir. Toprak İsteği: Tosya çeltiğinin yetiştirildiği Devrez vadisinde araziler düz ve düze yakın olup, toprak derinlikleri fazla, drenajları iyidir olup bölgede su geçirgenliği az, derin, tınlı ve besin maddelerince zengin ve pH değeri 7,4 düzeyinde toprak bulunmaktadır.
* Resmî kaynak tablosunda sütun başlıkları eksik: Tablo-2: Tosya İlçesi İklim Verileri. Buradaki kaydın tescil ettirenin yahut TÜRKPATENT’in açıklamasıyla netleştirilmesi gerekmektedir.
Çeltik yetiştiriciliği için ideal olan bölge toprağının tuzsuz, zengin kireçli, organik madde bakımından az, katyon değişim kapasitesi açısından fakir ancak yarayışlı fosfor, toplam azot, potasyum, bor, çinko, demir, bakır bakımından yeterli, mangan bakımından fazla değerlere sahip olduğu tespit edilmiştir.
*Saturasyon çamurunda ölçüm, O.M: Organik Madde, KDK: Katyon Değişim Kapasitesi Siltli Kil Tosya çeltiğinin ve dolayısıyla Tosya pirincinin ayırt edici özelliği, onu oluşturan Sarıkılçık yerel çeşidinden ve Tosya bölgesinin iklim ve toprak koşullarından kaynaklanmaktadır. Bu nedenle tarla toprağının sürekli suya doymuş olması gerekir.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Türkiye’de ilk çeltik fabrikası 1926 yılında yine Tosya’da kurulmuş olup, Cumhuriyetin ilanından önce sadece Kastamonu, Maraş, Diyarbakır ve Bursa illerinde az miktarda çeltik yetiştiriciliğinin yapıldığı ve üretimin daha çok büyük şehirlerdeki varsıl ailelerce tüketildiğine ilişkin literatürde ifadeler yer almaktadır.
Kökeni ve üretim geleneği
Türkiye’de çeltik tarımının yaklaşık 500 yıllık bir geçmişinin olduğu bilinmekle beraber, tarımın ilk olarak nerede ve ne zaman başladığına dair kesin bir kanıt bulunmamaktadır. Anadolu’ya 15. yüzyılda Mısır’dan gelerek güneyden girdiği ve ilk ekimlerin Kastamonu ilinin Tosya ilçesinde yapıldığı görüşü yaygındır. Osmanlı İmparatorluğu kayıtlarına göre; 16. yüzyılda Tosya kazasında çeltik ziraati yapılmış hatta 1719–1720 yılında Tosya şehrinden dışarıya pirinç ihraç edilmiştir.
- yüzyıla ait kayıtlarda Anadolu’nun pirinç merkezleri arasında Beypazarı, Niksar ve Boyabat’la birlikte Tosya’nın da adı geçmektedir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tosya Pirinci için sicilde kullanım biçimi markalama olarak belirtilir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
230 tescil numaralı Tosya Pirinci menşe adı olarak 08.11.2017 tarihinde tescil edilmiştir. Tescil ettiren kurum kimliği: Tosya Belediyesi.
Denetim düzeni
Bölgenin doğal sınırları içerisinde yetiştirilen çeltikler ilçe sınırları dışına çıkmadan pirince dönüşerek piyasaya arz edilecektir olup, pirince dönüştürme işlemi bölgedeki fabrikalar tarafından gerçekleştirilecektir.
Tosya Pirincinin, belirtilen özelliklere uygun olarak üretilip üretilmediğine dair denetimler 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun hükümlerine uygun olarak, Tosya Belediye Başkanlığının koordinatörlüğünde; Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Tosya İlçe Müdürlüğü, Ortalıca Beldesi Tarımsal Kalkınma Kooperatifi, Tosya Ziraat Odası, Tosya Kaymakamlığı, Tosya Ticaret ve Sanayi Odası temsilcilerinden oluşan 6 kişilik denetim kurulu tarafından yapılır.
Denetim Komisyonu tarafından gerekli hallerde numuneler alınarak laboratuvar analizlerinin yapılması sağlanır, Coğrafi işareti haksız ve kurallara aykırı kullananlar hakkında gerekli kanuni yollara başvurur, konunun takipçisi olur.
Denetim düzeni · 2
Denetim Kurulu “Tosya Pirinci” adını kullanan üreticilerin ve satıcıların, tekniğine uygun şekilde üretimi/hazırlanması, işlenmesi, muhafazası, depolanması, taşınması ve pazarlanması aşamalarının gıda mevzuatına uygun ve hijyenik koşullarda yapılmasına yönelik yılda 1 defa düzenli olarak, ihtiyaç duyulduğunda/şikayet halinde ise her zaman denetim işlemleri yürütülür ve sonuçları raporlanır. Denetime ilişkin raporlar Tosya Belediyesi tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir.
Denetlemede satış aşamasında Tosya pirincinin, üretim aşamasında ise Tosya pirincini oluşturan çeltiğin diğer çeltiklerden ayırt edilmesi önem arz etmektedir. Bu noktada yapılacak denetimlerde, yörede yetişen diğer çeşitler olan Akçeltik, Yaşar ve Maratelli’den ayrılması için yukarıda verilen agronomik, morfolojik, tane ve kalite özellikleri değerlerinin yanısıra, Şekil 1 ila 6’dan yararlanılacaktır.
Hammadde ve çeşit özellikleri
Tosya çeltiği tarlada kendine özgü bir morfolojiye sahiptir ve işlenip pirinç haline getirilince de dane yapısından bu çeşidi ayırt edebilmek mümkündür. Sarıkılçık çeşidinin pirinç tanesinin görsel açıdan diğer pirinç taneleriyle karşılaştırılıp ayırt edilebilmesi için Şekil-6’daki görsellerden faydalanılacaktır. Şekil-6’dan görüldüğü gibi Tosya Pirincini oluşturan Sarıkılçık çeşidi diğerlerinden daha kısa ve tombul yapıda olup, görsel açıdan diğer çeşitlerden kolayca ayırt edilmektedir.
Çeltik aşamasında diğer çeşitlerden ayrılması için ise Şekil-1, 2, 3, 4 ve 5’ten faydalanılacaktır. Çeltik aşamasında diğer çeşitlerden ayırt etmede en önemli kriter, Sarıkılçık çeşidi çeltiğin kılçıklı ve koyu saman sarısı şeklinde olmasıdır. Tosya Pirincinin ürünün halka arz edildiği paket veya bez torbaların üzerinde ilk kısımda şekli verilen logonun renkli Çeltiğin keşanlama yapılan tavalara elle ekiminin yapılmalıdır.
Hasat ve olgunlaşma
Satış amaçlı 1 – 2.5 – 5 – 10 – 25 kg paketler kullanılmalıdır.
Paketlenen ürünün Tosya pirinci olması konusunda tereddüt edildiğinde Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri ya da Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Analiz Laboratuvarlarında Pişmiş Tane Uzunluğu, Jel Konsistensi, Jelatinleşme Sıcaklığı, Alkali Dağılıma, Amiloz İçeriği, Pişme Süresi, Su Kaldırma Oranı ve Pirinç Uzama Oranı gibi analizler yapılarak raporda sunulmuş bilgiler ile karşılaştırılmalıdır.
Denetim düzeni · 3
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun “Gıda Kodeksi” başlıklı 23’üncü maddesi kapsamındaki denetimler Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından gerçekleştirilir. Kaynak görselleri, Sarıkılçık, Akçeltik, Yaşar ve Maratelli genotiplerinin çeltik ve pirinç biçimlerini karşılaştırır; Şekil 1–6 numaraları sicil belgesindeki görsellere aittir.
