Tokat Aynalı Çarık

Deri, iplik ve çarık yapım araçları

• **Örs:** Ayak biçiminde demir bir tezgâhtır. Çarık dikildikten sonra kenar dikişlerin dövülmesi için kullanılır.
• **Çekiç:** Deriyi dövmek ve düzeltmek, derileri taban astarına yapıştırmak ve tabanı parlatmak için kullanılır.
• **İğne:** Çarığın parçalarını dikiş ile birleştirmekte kullanılır.
• **Biz:** Sivri ve delici ucuyla iplik geçirmek için yol açmada kullanılır.
• **Bıçak (falçata):** Derileri kesmek ve açmak amacıyla kullanılır.
• **Deri kesim bıçağı:** Deri kesiminde ve kösele üzerindeki derileri belirginleştirmede kullanılır. Bıçak sapının arkası sivridir. Bu kısım köşeleri yuvarlaklaştırma ve nokta koyma işlemlerinde kullanılır.
• **Danalya (dişli):** Çarığı kalıba daha düzgün çekebilmek ve alt tabanı kalıba germek amacıyla kullanılır.
• **Çarklı zımba:** Delik açmada kullanılır ve çeşitli çap büyüklükleri bulunur. Deride özellikle kenar birleştirmede ve deri yüzey süslemesinde kullanılır.
• **Tahta kalıplar:** Çarıkların ölçülerine göre değişik boyutlarda ahşaptan yapılır ve çarığa şekil vermek amacıyla kullanılır.
• **Çekecek:** Çarığı kalıba yerleştirmek için kullanılır.
• **Zımba:** Deride delik açmak için çekiçle vurularak kullanılır.
• **Istampa:** Çarıkların numaralarına göre ince mukavvadan yapılmıştır ve derinin kesilip hazırlanması için kullanılır.
• **Yapıştırıcı:** Deri parçaların yapıştırılmasında kullanılır.
• **Çiriş:** Çarığın iç astarı ile dış yüzünün yapıştırılmasında kullanılır.
• **Deri şeritler:** Kesilerek ip haline getirilmiş ince uzun derilerdir. Parçaları birleştirmede ve çarığı süslemede kullanılır.
• **Bal mumu:** İpliği mumlamak için kullanılır. Mum, ipliğin deriye kolayca geçmesini sağlar ve ipin çürümesini engeller.
• **İplik:** Çarığı dikmek için kullanılır.
• **Deri:** Taban için kösele, üstte koyun derisi, parçaların birleştirildiği bölümleri süslemek amacıyla biye olarak ince sığır ve keçi derisi, çarığın arka kısmında pervaz olarak koyun derisi (meşin), çarığın süslemesinde renkli deri parçaları kullanılır. Tokat Aynalı Çarığın süslemesinde ayna, ponpon, püskül ve boncuk kullanılır.

Kesim, dikim, kalıplama ve aynalı süsleme

**Kesim, dikim, kalıplama ve süsleme:** Öncelikle iplikler bal mumu ile mumlanarak suya ve çürümeye karşı dayanıklı hale getirilir. İstenilen ayak numarasına göre (35–40) önceden hazırlanmış ıstampalar kullanılarak üst yüz için işlenmiş sığır derisi deri kesim bıçağıyla, taban için kösele falçatayla kesilir. Kesilen astar ve dış yüz düzgün görünmesi için çiriş ile yapıştırılır. Kesilen deriler biz ile yol açılarak mumlu ip ve iğne ile dikilir. İnce biye ile parçalar birleştirilir.

Deri, yan dikişlerinin düzgün olması için örs üzerinde çekiçlenir. Çarık çekiçlendikten sonra ıslatılır ve çevrilir. Bu aşamadan sonra çekecek yardımıyla ahşap kalıplara çarıklar çekilir ve danalya ile giydirilir. Kalıpta düzgün durması için çekiçle dövülüp bir gün süre ile kurumaya bırakılır. Kuruduktan sonra el ile kalıptan çıkarılır. Daha sonra çarığın yan tarafları kesilir ve iç astara yapıştırıcı ile yapıştırılır. Sonrasında deri şeritler geçirilir.

Kalıptan çıkarılan çarığın dili olan parçası yapıştırılarak sonradan ilave edilir. Ayna konulacak üst yüze büyük delik açmak için zımba kullanılır. Çarklı zımba kullanılarak boncukla ve renkli ipliklerden elde edilen ponponlarla Aynalı Çarık süslenir. Böylece Tokat Aynalı Çarık kullanıma hazır hale gelir.