Sorkun Çömleği

Toprakların hazırlanması ve hamur

Sorkun Çömleğinin üretimi 6 aşamada gerçekleşir.

**Kurutma işlemi:** Kızıl toprak; Aşılık ve Kocakızıllık mevkilerinden 3–5 m derinlikten çıkarılan yaş kızıl toprak, küçük parçalar halinde güneşte kurutulur. Kaynar suda eritilerek bulamaç haline getirilir. Bu sırada yüzeye çıkan çöpler temizlenir.

Sarı, yeşil ve gri tonlarda, yağlı ve yumuşak olan ak toprak; Tilkiinliği, Kabaçam, Tuzla kayaları ve Emircan mevkilerinden yüzeyden alınır ve elenerek temizlenir.

112–128 kg kızıl toprak, 480 kg ak toprak ile, ak kalmayacak şekilde iyice karıştırılarak yoğrulur. Çamur karışımı 3–5 gün dinlendirilir. Dinlenen çamurdan, “halka tutulması” denen 10 cm çapında ve 40–50 cm uzunluğunda silindir gövdeler oluşturulur. Silindir çamurlar üst üste dizilerek tekrar dinlendirmeye bırakılır.

Dip, gövde, ağız ve kapağın biçimlendirilmesi

**Şekillendirme:** Bir miktar çamur, kalıp üzerine konur ve kalıbın daire formu, kılavuz olarak kullanılır.

**Dip Yazma:** Çamur, kılıç yardımıyla yüzeye yayılıp daire şekli verilerek iyice düzeltilir.

**Halka Ekleme:** Dip yazma işlemi ile daire şekli verilmiş çamur parçanın dip kenarlarına, çömleğin boyutuna uygun şekilde çamurdan kalın bir silindir parça eklenir.

**Kaldırma:** Dip kenara eklenen halka çamur; kalıp döndürülerek, kılıç ve parmaklar yardımıyla sıkıştırılarak inceltilir ve çömleğin büyüklüğüne bağlı olarak 15–25 cm yükseltilir. Çömlekler kapalı ve nemli bir ortamda bir gece dinlenmeye bırakılır.

**Çekme:** Kırıyacak denilen alet yardımıyla kaldırılmış çömleğin ağzı, üstünden 1 cm kesilerek düzleştirilir. Kıyı bezi denilen pamuklu pazen türü bir kumaş yardımıyla çömleğin ağız kısmı dışa doğru 1,5 cm kıvrılır ve kıvrılan kısım, parmakla şekillendirilir. Çekmesi biten çömlekler, kış aylarında bir gün dinlendirmeye bırakılır, yaz aylarında ise bir sonraki işleme tabi tutulur.

Bu işlemle çömleğin iç hacmi ve son görünümü oluşturulur. Çömleğin iç cidarından kılıcın yuvarlak kısmı ile bastırılır ve dışarıdan da avuç içiyle çamurun dışarıya doğru kavislendirilmesi yapılır.

**Ağızlama:** Çamur, parmak şeklinde inceltilir ve çömleğin üst kısmına konularak kıyı beziyle şekillendirilir.

**Çömlek Kapakları:** Çeşitli boyutlardaki daire biçimindeki kalıp üzerine 2–3 cm kalınlığında çamur yerleştirilir ve kılıç yardımıyla çamur düzleştirilir. Bir elle şekil verilirken, diğer elle döneç çevrilerek kapak oluşturulur. Kıyı bezi ve avuç içiyle kapak düzeltilir.

Kurutma, kazıma ve açık alanda pişirme

Şekillendirilen yaş çömlekler, sıcak havalarda doğrudan güneş altında 1 gün, kapalı havalarda ise 2–3 gün kurumaya bırakılır. Soğuk havalarda kurutma işlemi, sobalı odalarda yapılır.

• Kurutma işlemi sırasında çömleklerin içeriye doğru çökmemesine özen gösterilir.

**Kazıma:** Kurutulmuş çömlekler, pürüzlerin giderilmesi ve yüzeyin daha düzgün görünmesi için; içi su dolu bir kap içine yerleştirilmiş taşın üzerine teker teker konur, yumuşayınca sudan çıkartılır. Yumuşayan çömleklerin karın bölgesi ve tavan kenarları kazıyacak yardımıyla kazınarak düzeltilir. Bu işlem sırasında çömleğin ağzına ve içine su değdirilmez ve bu bölgeler kazınmaz.

• Çömleklerin güzel görünmesi, kabarmaması, gözeneklerinin kapanması ve ateşe dayanıklı olması için yapılır.
• Çömlekler ağızları içeri bakacak şekilde daire biçiminde dizilir ve daire ortasında ateş yakılarak çömlekler ısıtılır.
• Kızıl toprak bir kap içerisinde su ile eritilerek bulamaç haline getirilir.

Koyu kıvamlı kızıl bulamaç, sır bezi adı verilen bez parçası ile ısıtılan çömleğin üzerine dairesel hareketlerle hızlıca sürülerek tüm yüzey kaplanır.

**Açık alanda pişirme (ütme):** Pişirme, Sorkun köyü dışındaki, rüzgârın tek yönden ve sert estiği küllük alanında, çömleklerin sayısı 300–500 olduğunda yapılır. Zemine kuru saman ve odun taşları serilir. Çömlekler ağızları yere gelecek şekilde, bir sıra odun ve bir sıra çömlek halinde dizilir.

Odunlar rüzgârın estiği yönde sıralanıp yakılır. Ateş, çeykel adı verilen iki ucu kancalı uzun sopayla çömleklere doğru itilir. Sicilde sıcaklık “750–800⁰ C” biçiminde, son sıfır üst simge olarak basılmıştır; kaynak gösterimi korunmuştur.

Dış yüz kızılımsı renk aldığında pişirme tamamlanır. Çömlekler çeykelle çekilip soğutulur, kontrol edilerek küllük yanında istiflenir ve kâğıt ambalaja sarılarak satışa sunulur.

**Sıcaklık gösteriminin kaynakta yazılışı:** Sicilin üçüncü sayfasında sıcaklık gösteriminin son sıfırı üst simgedir. PDF metin katmanındaki “750–8000 C” aktarımı bu basılı gösterimle karşılaştırılmıştır; metindeki sıfır dizisi yeni bir sıcaklık ölçümü olarak kullanılmamıştır.