Coğrafi işaretli ürün · Kayseri
Kayseri’nin Yeşilhisar ilçesine bağlı Soğanlı köyünde üretilir. Tahta ve çember iskelet üzerine yöresel şalvar, fistan, önlük ve gelinlikler giydirilir; yün veya orlon saçlar ile minyatür günlük eşyalarla süslenir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Soğanlı Bez Bebekleri nedir?
Soğanlı Bez Bebekleri, Kayseri’nin Yeşilhisar ilçesine bağlı Soğanlı köyünün yöresel kıyafetleri giydirilerek hazırlanan el işi bebeklerdir. Tahta ve çember iskelet, havlu ve bezlerle desteklenir; giysi, saç ve minyatür aksesuarlarla tamamlanır.
Sicil, kıyafetleri belgenin düzenlendiği dönemde Soğanlı köyünde 60–65 yaşlarındaki kadınların giydiği yerel kıyafetler olarak anlatır. Bu yaş ifadesi güncel bir nüfus gözlemi olarak kullanılmamıştır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Sicildeki üç boy grubu
Sicilde boylar üç grupta verilir:
- Küçük: 20–25 cm; dimili ve etekli bebek olarak tanımlanır. Yapım açıklamasında küçük boyların yalnız şalvarla hazırlandığı ayrıca belirtilir.
- Orta: 25–30 cm; dimili, fistanlı, önlüklü, kirmenli, testili, yabalı veya mini bebekli.
- Büyük: 35–40 cm ve ayrıca 70 cm; aynı yöresel giysi ve aksesuar çeşitleri.
Minyatür günlük yaşam eşyaları
Mini su testisi, tahta kirmen, mini bebek ve tahta yaba gibi günlük yaşam eşyaları giysileri tamamlar. Bebekler motifler, pullar ve renkli ponponlarla süslenir.
Yöresel giysi ve örgülü saçlar
Şalvar, elbise, işlik, önlük, entari ve gelinlikte pazen, basma, patiska, tülbent, kutnu, kadife ve tül gibi kumaşlar kullanılır. Saçlar siyah yün veya orlon ipten örülür.
Nasıl üretilir?
Baş, yemeni ve saçların hazırlanması
Önce tahta ve çember iskeletin başına top havlu sarılır ve üzerine patiska gerilir. Pazen veya basmadan, boncuklu ya da boncuksuz yemeni bağlanır. Yemeni altına siyah yün veya orlon saç yerleştirilerek göğsün iki yanından diz kapağına kadar salınır. Alnına ceke yapılır.
Gövde ve kolların oluşturulması
Gövdedeki çember havlu parçasıyla sarılır; saten veya pazen gömlek, yani işlik giydirilir. Kol ve vücut havluyla desteklenir. Kutnudan geniş büzgülü kolçak giydirilir. Yemeni gerdanı kapatacak şekilde bağlanır; el yerine ip veya orlon ponpon takılır.
Ayaklar ve şalvar
Ayak çemberi havlu veya bezle sarılır ve havludan ayak yapılır. Pazen, saten, patiska veya kutnudan dimi dikilip giydirilir. Diğer boylarda şalvar üzerine fistan da giydirilir.
Fistan, önlük ve kuşak
Patiska, kutnu, kadife, şal veya ipekten fistan dikilir. Beyaz bölümlere kalem veya fırçayla motifler işlenir; etek uçları patiska ve pazenle çevrilir. Saten, kutnu, patiska, kadife veya şaldan yapılan, beyaz patiska kenarlı önlük etek üzerine giydirilir. Bele beyaz saten kuşak bağlanır.
Gelin bebeğin süslenmesi
Küçük ve büyük gelin bebeklerde dizlik yerine kullanılan parça sicilde belden diz kapağına uzanan işlemeli tül ve satenle anlatılır; ponpon ve pullarla süslenir. Başına gelin duası denilen tül takılır ve pullar eklenir. Saçlar arkadan salınır.
Yüz hatları ve boyama
Küçük ve gelin bebeklerde yüz hatları için tahta veya gazoz kapağı kullanılır. Yüz çizimi ve etek süslemeleri renkli ispirtolu veya asetatlı kalemlerle ya da batik boyasıyla yapılır.
Ponponlar, fes ve son süslemeler
Başın üstü, eller, mini bebeklerin başları, saç uçları ve etekler renkli orlon ponponlarla süslenir. Büyük kutnu bebeklere kutnu ve pazenden fes giydirilir. Orta ve büyük boylarda örgülü saçlar hem göğsün iki yanından diz üstüne hem arkadan bele kadar salınır.
Yöreyle bağı nedir?
Coğrafi sınır Kayseri’nin Yeşilhisar ilçesine bağlı Soğanlı köyüdür. Bebekler köyün genç kız ve kadınları tarafından yöresel giysileri yansıtacak biçimde hazırlanır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Sicilde kullanım biçimi markalamadır. Tanımdaki 20–70 cm boy ve 1 cm en ölçüleri ile “tahta ve saç iskelet” yazımı kaynağın kendi ifadesidir; tüm tamamlanmış bebekler için yeni bir en şartı üretilmemiştir.
64 tescil numaralı Soğanlı Bez Bebekleri mahreç işareti olarak 05.01.2005 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret koruması 28.04.2003 tarihinden itibaren geçerlidir.
Evlerde veya atölyelerde üretilen bebekler en az yılda bir defa, ihtiyaç duyulduğunda ve tüketici şikâyetleri üzerine her zaman 2 ila 4 kişi olmak üzere Yeşilhisar Kaymakamlığı tarafından oluşturulan komisyon tarafından denetlenir. Denetim sonucunda ilgili rapor hazırlanır.
