Coğrafi işaretli ürün · Karabük
Karabük ili genelinde yetiştirilen yerel domatestir. Safranbolu Maniyesi adıyla da bilinen meyve ince kabuklu, basık, dolgun ve iri dilimlidir; yumuşak eti pembe veya kırmızıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Safranbolu Maniye Domatesi nedir?
Safranbolu Maniye Domatesi; Latince tür ismi Lycopersicon esculentum olan, Karabük ili genelinde yetiştirilen yerel bir domatestir. İnce kabuklu ve hasat sonrası raf ömrü kısa olup, sofralık olarak taze tüketim için uygundur.
Safranbolu Maniye Domatesi, Safranbolu Maniyesi olarak da bilinir.
Ayırt edici özellikleri
Yetiştiriciliği kolaydır.
Gece ve gündüz arasındaki sıcaklık farkı yüksektir.
Yetiştiriciliğinde, sulama suyu ve gübreleme bakımından coğrafi sınıra özgü yöntemler uygulanır.
Sicildeki bitki ve meyve gözlemleri aşağıda gösterilir.
Bitki ve meyve gözlemleri
Sicil belgesinin 2. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Sicildeki değer |
|---|---|
| Meyve rengi | Kırmızı / pembe |
| Bitki boyu | 1–1,5 m |
| Yaprak şekli | Normal, dışa açık 5–9 yaprakçık |
| Yaprak rengi | Açık yeşil |
| Ortalama meyve iriliği | 400 g |
| En çok meyve iriliği | 1000–1200 g |
| Koku ve aroma | Yoğun |
| Olgunlaşma süresi | 3 ay |
Meyvenin renk dönüşümü ve ilk gelişim tarihleri sicilde ayrıca verilir.
Renk dönüşümü ve gelişim tarihleri
Sicil belgesinin 3. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Sicildeki değer |
|---|---|
| Yeşilden kırmızıya geçiş | 20 gün |
| Tohum ekimi | 10–15 Mart |
| Şaşırtma | 10–15 Nisan |
| İlk çiçek | 10–15 Haziran |
| İlk meyve tutumu | 25–30 Haziran |
Bitki ve meyve özellikleri
Bitkisi ise güçlü ve yarı açık yapıdadır.
İlk salkımdan üst salkımlara kadar çiçeklenmesi ve meyve tutumu seyrektir.
Bitkisel özellik olarak çoğu zaman yaprakları dışa doğru hafif dönüktür.
Meyve şekli basık, dolgun ve lobludur.
Meyveleri yumuşak etli, pembe veya kırmızıdır.
Bu sıcaklık farklı Safranbolu Maniye Domatesinin kabuğunun ince olması ve meyve etinin dolgun olmasını sağlar.
Sicilin bitki ve meyve gözlemleri aşağıdaki kaynak tablosunda gösterilir.
İnce kabuklu taneler
Yetiştiricilikte uygulanan bu yöntemler ile Safranbolu Maniye Domatesi, meyve şeklinin muntazam olmayışı, meyvenin iri dilimli yapısı, meyvenin alt kısmında bulunan kahverengi anter izi ve çok ince kabuklu, etli ve bol sulu olması gibi ayırt edici özelliklerini kazanır.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | En Düşük | En Yüksek |
|---|---|---|
| Toplam Asitlik (sitrik asit cinsinden) (g/l) | 0,27 | 0,61 |
| Likopen/Lycopene E160d mg/kg | 33,5 | 72,6 |
| Şeker/Toplam şeker (%) | 2,79 | 5,97 |
| pH | 4,27 | 4,42 |
| Renk (a/b) (Hunter lab) | 1,70 | 2,51 |
| Kurumadde (%) | 5,67 | 11,69 |
Safranbolu Maniye Domatesi Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Safranbolu Maniye Domatesi, genellikle açık alan yetiştiriciliği şeklinde üretilir. Maniye domatesinin örtüaltı yetiştiriciliğinde randımanı daha düşük olup, seralarda yetiştirilecek ise seraların çok iyi havalandırılması gerekir. Aksi takdirde çiçek dökümü ve çeşitli döllenme problemleri ortaya çıkar.
Ekim ve çimlendirme
Hasat dönemi sonunda (eylül ayı sonu) maniye domatesine en iyi tohumluk karakteristik özelliği gösteren basık şekilli, orta iri dilimli, domatesin altında kahverengi anter izi taşıyan ve kendi dalında olgunlaşmış domateslerden her kök bitkiden bir ya da iki adet tohumluk domatesler seçilir. Seçilen domatesler yan açıyla ikiye ayrılır. Tohum yatağında bulunan tohumlar bir kaşık yardımıyla alınır ve suyun içine atılır.
1 veya 2 saat kadar suda bekleyen tohumlar böylece tohumu saran ve çimlenmeyi önleyici koruyucu maddeden temizlenir.
Bu işlemden sonra tohumlar gölgede birkaç gün kurutulur ve hafif yapışmış tohumlar birbirinden ayrılır. Ekim ve Dikim İşlemi Safranbolu Maniye Domatesi tohum ekimi mart ayında başlar.
Ekim ve çimlendirme — 2. aşama
İyi hazırlanmış kasa veya viyollere ekilen maniye tohumları, 5 ila 8 günde çimlenir. Kotiledon yaprakların tam gelişimlerini tamamladıkları ve yere paralel duruma geldikleri dönem, en uygun şaşırtma dönemidir. Fideler henüz yeni büyüme döneminde oldukları için gövdeleri oldukça hassastır. İlk şaşırtma için gövde kalınlığı yaklaşım 1 mm civarındadır.
Fideler gövdelerinden zarar görmemeleri için yapraklarının uçlarından tutulup dikkatlice tohum kasalarından ayrılır. Tohum kasalarından ayrılan fideler iyi sulanmış, torf-perlit karışımlı viyollere veya fide kaplarına alınarak ilk şaşırtma işlemi yapılır.
Fide dikimi
İlk şaşırtmadan sonra büyümeye devam eden maniye fideleri yaklaşık 6–7 yapraklı ve genellikle 15–20 cm boylandıkları zaman dikime hazırdır. Gövdesi yaklaşık 0,2–0,4 cm kalınlığına yakındır. Dikim ilkbahar don tehlikesinin tamamen kalktığı, toprak ve hava sıcaklığının en az 12–15 ℃’yi bulduğu, nisan ayının ikinci yarısından itibaren yapılır.
Gübreleme işlemi
Dikim öncesinde toprak iyi yanmış hayvan gübresi ile gübrelenir. Özellikle bir önceki yıl domates yetiştirilen tarım alanlarında domates yetiştirmemeye, münavebe üretim deseni kullanmaya dikkat edilmelidir. Dikim 10 cm derinliğinde açılan toprağa, sıra üzeri 80 cm, sıra arası 120 cm olacak şekilde yapılır.
Safranbolu Maniye Domatesinin yarı sırık özellik göstermesi, üst dal veriminin yüksek olması ve havalandırmanın sağlanması amacıyla sıra üzeri ve sıra arası mesafeler geniş aralıklı tutulmalıdır. Dikimden yaklaşık 15 gün sonra koltuk sürgünleri çıkmaya başlar. Sağlam bir gövde ve dal gelişimi açısından koltuk alma işlemi oldukça önemlidir.
Haziran ayı başlangıcı ile çiçeklenme dönemi başlar ve haziran ayı boyunca çiçeklenme ile beraber meyve tutumu ve meyve oluşumu da başlar. Alt dallarda meyve oluşumu başlarken üst dallarda çiçeklenme periyodu yetiştirme dönemi boyunca devam eder. Üretim periyodu ekim ayının başına kadar yani bölgede ilk don olayı görülene kadar devam eder.
Sulama işlemi
Safranbolu Maniye Domatesi yetiştiriciliğinde sulama oldukça önemlidir. Maniye domatesi genellikle açık alanda yetiştirildiğinden, damla sulama ile kontrollü sulama yapılır. Bölgedeki kar sularının erimesiyle artan kaynak suları da sulama suyu olarak kullanılır. Toprak neminin iyi bir seviyede tutulması gerekir. Nem yetersizliği verimin azalmasına neden olur. Sulamaya, kök civarındaki toprak nemine bakmak suretiyle karar verilir. Safranbolu Maniye Domatesi yetiştiriciliğinde ilk meyveler görülünceye kadar sulamadan kaçınılmalıdır.
İlk meyveler görüldükten sonra sulama önem kazanır. Fakat toprağın aşırı kurumasına ve arkadan hemen bol suyla sulanmasına müsaade edilmez. Yastıklara yapılan ekimlerde, ilkbahar aylarında rutubet çabuk kaybolacağından sulamaya dikkat etmek gerekir. Fideler belirli aralıklarla sulanır. Aşırı sulama fidelerde kök çürüklüğü, verimin azalması ve çiçeklenmenin gecikmesi nedeniyle hasat zamanının gecikmesine; yetersiz sulama ise fidelerde gelişme geriliği, kuruma ve fide ölümlerine yol açabilir.
Gübreleme — 2. aşama
Safranbolu Maniye Domatesi yetiştiriciliğinde gübreleme, genellikle yanmış hayvan gübresi ile yapılır. Bunun yanında yetiştirme dönemi boyunca azot-fosfor-potasyum içeren dengeli gübre de kullanılır. Safranbolu Maniye Domatesi tohum özelliği nedeniyle oldukça çiçek döken ve döllenme sorunu olan bir domatestir. Bu sebeple gübreleme büyük önem taşır.
Açık alan yetiştiriciliği yapıldığından tozlanma etkinliğinde arı yoğunluğu; fidelerin şaşırtma evresinde kontrollü azotlu gübreleme, meyve tutumu döneminde mutlak fosforlu ve özellikle meyve tutumunu arttırıcı çinko desteği, olgunlaşma döneminde ise iyi bir güneşlenme ve gerekirse potasyumlu gübreleme yapılmalıdır.
Hastalık ve Zararlılarla Mücadele
Safranbolu Maniye Domatesi hastalık ve zararlılara karşı oldukça hassastır. Yetiştiricilikte özellikle şaşırtmadan önce fideleri kök hastalıklarına karşı dayanımı artıran toprak kökenli patojenlere karşı kullanılan çeşitli fungusit solüsyonlara bandırıp dikilmeli ve belirli periyotlarla ilaçlama takvimi uygulanmalıdır. Hasat Safranbolu Maniye Domatesi temmuz ayının başından itibaren hasat edilmeye başlar.
Domates klimakterik (dalından koparıldıktan sonra olgunlaşmaya devam eden) bir meyve türü olduğundan, orta olgunluk döneminde hasat edilip oda sıcaklığında olgunlaşmaya devam edilmesi sağlanmalıdır. Özellikle son hasat döneminde (eylül sonu-ekim başı) sıcaklık düşüklüğü nedeniyle dalında olgunlaşamayan domatesler toplanır ve hasat sonrası depolarda veya evlerde olgunlaşmaya devam eder.
Muhafaza koşulları
Ürünün muhafazası
İnce kabuklu ve hasat sonrası raf ömrü kısa olup, sofralık olarak taze tüketim için uygundur.
Tohumların saklanması
Tohum Toplama İşlemi Safranbolu Maniye Domatesi yetiştiriciliğinde sürdürülebilirlik açısından tohum toplama ve muhafaza işlemleri oldukça önemlidir.
Kuruyan tohumluklar pamuklu ve hava alabilen, gevşek dokulu bir mendil veya tülbent içerisinde ve serin bir yerde tohum ekim dönemi olan mart-nisan ayına kadar muhafaza edilir.
Uygun koşullarda 8–10 yıl çimlenme özelliğini kaybetmeden muhafaza edilebilir.
İnce kabuklu ve bol sulu yapısı nedeniyle uzun süre depolanmaya uygun değildir.
Domatesler buzdolabında değil oda sıcaklığında muhafaza edilmelidir.
Buzdolabında muhafaza, domatesin tat ve aromasında azalmaya neden olur.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Coğrafi sınır; Karadeniz iklimi ile karasal iklim arasında geçit kuşağında yer alır. Genellikle açık alanda yetiştirilen ve geçmişi eskiye dayanan Safranbolu Maniye Domatesi, etli ve dolgun yapıdadır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1195 tescil numaralı Safranbolu Maniye Domatesi menşe adı olarak 18 Ağustos 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Safranbolu Maniye Domatesi ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Safranbolu Maniye Domatesi ibareli logo ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil ettiren kurum kimliği: Safranbolu Kaymakamlığı.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Safranbolu Kaymakamlığının koordinatörlüğünde, Safranbolu Kaymakamlığı, Karabük İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Safranbolu Ziraat Odasından konuda uzman birer personelin katılımıyla oluşan 3 kişilik denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler, düzenli olarak yılda en az bir kez, ayrıca şikâyet halinde ve gerekli görülen durumlarda ise her zaman yapılır.
Denetim mercii tarafından; hasat dönemi başlangıcı olan temmuz ayının ikinci yarısından itibaren; domatesin vejetatif gelişimi, dal ve salkım yapısı, meyve rengi, iriliği, meyvelerin alt yüzeyinde kahverengi anter oluşumu, meyvenin orta dilimli şekil yapısının oluşmuş olması ve üretim metoduna uygunluk ile Safranbolu Maniye Domatesi ibaresi, logosu ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir.
Ayrıca gerekli görülen hallerde, domatesin toplam asitlik, toplam şeker, pH, likopen ve kuru madde analizleri yaptırılır. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
