Coğrafi işaretli ürün · Çankırı
Çankırı’nın Şabanözü ilçesinde akışkan hamur, alt yüzü külle sıvanan sacda ince tabaka halinde pişirilir. Yumuşak ve tam pişkin ürün, yöresel yağlağaç ve bükleğeç aletleriyle hazırlanır; pekmez, bal veya reçelle tüketilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Şabanözü Cızlaması nedir?
Şabanözü Cızlaması, un, su ve tuzla hazırlanan akışkan hamurun alt kısmı külle sıvanmış sacda ince tabaka halinde pişirilmesiyle elde edilen hamur işidir. Sıvı yağ sacda ve pişmiş yüzeyde kullanılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Sacın alt yüzüne külleme
Kül-su karışımı sacın alt kısmına sürülür; hamurun içine katılmaz. Bu işlem sacın aşırı kızmasını sınırlayıp ürünü yakmadan yavaş pişirmeyi amaçlar.
Bitmiş ürünün ince ve yumuşak yapısı
Pişmiş ürün 50–60 cm çapında, 400–450 g ağırlığında ve 1–2 mm kalınlığındadır. Yumuşak ve tam pişkin yapı, külleme ve ince tabaka halinde dengeli pişirmeyle ilişkilendirilir.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Yaklaşık 30 adetlik üretim partisi
- 5 kg özel amaçlı buğday unu
- 10 l su
- 100 g tuz
- 500 ml sıvı yağ
Parti reçetesi, sacda pişirilen tek hamur miktarı ve bitmiş ürün ağırlığı ayrı ölçüm temelleridir.
Akışkan hamurun hazırlanması
Elenmiş un ve tuz derin kaba konur. Ilık su yavaşça eklenirken sürekli karıştırılır. Bulamaç kıvamında sıvı hamur elde edilir.
Sacın alt yüzeyinin külle sıvanması
Pişirmeden 1–2 saat önce sacın alt kısmı odun külü ve su karışımıyla sıvanır; kurumaya bırakılır. Külleme, ısıyı dengeleyen bir sac hazırlığıdır. Gıda ile temas eden üst yüzeye kül eklenmesi veya hamura katılması biçiminde aktarılmaz.
Pişirme yüzeyi ve yağlağaç hazırlığı
Küllenmiş sac ocağa alınır; ince odun ve kozalak, yöresel adıyla pir, yakılarak kızdırılır. Üst yüzey sıvı yağla yağlanır. Yağlağaç, 30–40 cm ahşap çubuğun ucuna 4–5 cm uzunluğunda, birkaç kat emici kumaş bağlanarak hazırlanır.
İnce yayma ve iki yüzü pişirme
Yaklaşık 500 ml akışkan hamur sıcak saca dökülür ve oklavayla ince tabaka halinde yayılır. Kabarmaya başlayıp açık kahverengiye ulaşıncaya kadar yaklaşık 2–3 dakika pişirilir. Ahşap bükleğeçle çevrilir; diğer yüz aynı biçimde pişirilir. Sac kenarına yayma ifadesinin kapsamı resmî teyit bekler.
Yağlama ve üst üste dizme
Pişmiş ürün sac üzerindeyken yağlağaçla bir yüzüne az yağ sürülür. Bükleğeçle yağlı kâğıt veya tepsi üzerine alınır ve üst üste dizilir. Gıda ile temasa uygun ambalajda satışa sunulur.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Sunum ve kullanım
Şabanözü Cızlaması genellikle üzüm pekmezi, bal ve reçelle tüketilir. Gıda ile temasa uygun ambalajlarda satışa sunulur.
Nasıl muhafaza edilir?
Sicildeki muhafaza süresi
Sicil, pişmiş ürünün oda sıcaklığında 1–2 gün muhafaza edilebildiğini belirtir. Bu süre hamurun hazırlık beklemesi veya sacın külle sıvanmasının kuruma süresi değildir.
Yöresiyle bağı nedir?
Çankırı’nın Şabanözü ilçesinde hazırlanır. Sacın altını külleme, yağlağaç ve bükleğeç kullanımı yerel ustalıkla aktarılır. Tüm üretim aşamaları Şabanözü ilçesi coğrafi sınırında gerçekleştirilir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Tatlı eşlikçilerle tüketim
Şabanözü’nün mutfak kültüründe yer alan ürün genellikle üzüm pekmezi, bal veya reçelle tüketilir. Bu eşlikçiler ana hamur reçetesinin zorunlu bileşenleri değildir; farklı sunum seçenekleri olarak gösterilir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1296 tescil numaralı Şabanözü Cızlaması mahreç işareti olarak 19 Aralık 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Şabanözü Cızlaması ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Şabanözü Cızlaması ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Şabanözü Belediyesinin koordinasyonunda ve Şabanözü Belediyesi, Şabanözü Kaymakamlığı ile Çankırı İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden konuda uzman birer üyenin katılımıyla oluşan 3 kişilik denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda bir kez, ayrıca ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde her zaman yapılır.
Denetim mercii tarafından; özellikle hamurun kıvamı olmak üzere üretim metoduna uygunluk; pişmiş ürünün fiziksel özelliklerinin uygunluğu ve Şabanözü Cızlaması ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
