Coğrafi işaretli ürün · Tokat
Tokat’ın Reşadiye ilçesinde koyun yünü ipliklerle el tezgâhında dokunup siyaha boyanır. Sert dokulu, dikdörtgen biçimli kese, dar kenarına dikilen askısıyla tamamlanır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Reşadiye Hamam Kesesi nedir?
Reşadiye Hamam Kesesi, koyun yününden eğrilen ipliğin el tezgâhında dokunup siyaha boyanmasıyla Tokat ili Reşadiye ilçesinde üretilir. Sert dokulu ve dikdörtgen biçimlidir; son ölçüleri 30–32 × 15–16 cm’dir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Sert yün dokusu
Dokusu serttir.
Dikdörtgen kese ölçüleri
Reşadiye Hamam Kesesi dikdörtgen şeklinde olup, ebatları 30–32 cm x 15–16 cm’dir.
Nasıl üretilir?
Yün ve tezgâh araçları
Reşadiye Hamam Kesesinin üretiminde tercihen coğrafi sınırda yetiştirilen koyunlardan kırkılan yünler kullanılır. Reşadiye Hamam Kesesi üretiminde kullanılan dokuma tezgâhı kılıç, ön kücü, arka kücü, dartı ve söğeden oluşur. Üretimde kullanılan araç ve gereçlerin işlevleri aşağıdaki gibidir.
Hazırlık ve tezgâh araçları:
- Tarak, yünü taramada kullanılır.
- İğik, yünü eğirmede kullanılır.
- Dağan, üç çubuğun çatılmasıyla kurulan çam ağacı tezgâhtır.
- Söğe, tezgâhla bağlantılı ağaç kazıktır; üzerine ip geçirilir.
- Kılıç, çam veya gürgendendir; ilmeğin sıkılığını ya da gevşekliğini ayarlar.
Dokuma araçları ve kumaş adları:
- Dartı veya dartu, çam ya da gürgendendir. Yörede evdimek denen ilmeği alır; kumaş dokundukça dartuya takılır.
- Kücü, çam ağacından yapılır ve dokunan kumaşı ilerletir; ön ve arka çeşitleri vardır.
- Ön kücü dokumanın dolaşmasını önler.
- Arka kücü kumaşın dolaşıklığını önler.
- Şal, dokunan kumaşın yöresel adıdır.
- Top, şal halinde hazırlanmış tamamlanmış kese kumaşıdır.
Eğirme ve dokumaya başlama
Bıçak, şal kesiminde kullanılır. Yıkanmış ve didilerek kurutulmuş yünler taranır ve iğik ile eğirilerek ip haline getirilir. İplerin iki tanesi, çıkrık ile birbirine sarılarak yumak haline getirilir. Yumaklar, dokuma tezgâhının her iki tarafında bulunan söğelere bağlanır. Tezgâh, kumaş genişliği 28–32 cm olacak şekilde dokunur. El tezgâhlarında dokuma işlemi, ilmek atılarak gerçekleştirilir. Dokunan her sıradan sonra kılıç vurulur ve bu aşama, dokuma işleminin en önemli aşamalarındandır.
Sert dokunun ve boya banyosunun hazırlanması
Reşadiye Hamam Kesesi sert dokuya sahip olduğundan, kılıç sert vurularak dokumanın sert olması sağlanır. Ön kücü ile ilmeklerin dolaşması engellenir ve kumaş dokundukça dartuya takılır. Dokuması tamamlanan kumaş, yani şal dokuma tezgâhtan çıkarılarak top halinde sarılır. Renklendirme işlemi için 100 l’lik bir kazana 50 l su konur ve kaynatılır. Kaynama başlayınca tuz (1 kg) ve siyah boya (500 g) ilave edilerek homojen hale gelmesi sağlanır.
Boyama, kurutma ve dikim
Boyama kazanı ocaktan indirildikten sonra kumaş (15 m) kazana konur ve ara sıra karıştırılarak bir gün bekletilir. Boyanan kumaş askıya asılarak kurutulur, yıkanıp tekrar kurutulur, ütülenir ve rulo haline getirilir. Satışa hazır hali dikdörtgen olacak şekilde kese ebatlarına göre kesilen kumaş, ikiye katlandıktan sonra elle ya da dikiş makineleriyle dar kenarlarından biri açık kalacak şekilde dikilir.
Askıyla son biçimin verilmesi
Reşadiye Hamam Kesesinin satışa hazır ölçüleri 30–32 cm x 15–16 cm’dir. Reşadiye Hamam Kesesi, dikiş yapılan dar kısmına askı dikildikten sonra piyasaya sunulur.
Yöreyle bağı nedir?
Geçmişi eskiye dayanan kese, Reşadiye’nin dokumacılık ve hamam geleneğinde önemlidir. İlçeyle ün bağı bulunan ürünün bütün üretim aşamaları Tokat ili Reşadiye ilçesinde gerçekleşir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Reşadiye ilçesinin dokumacılığında ve hamam kültürü geleneklerinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
1454 tescil numaralı Reşadiye Hamam Kesesi mahreç işareti olarak 21 Ağustos 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Reşadiye Hamam Kesesi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Reşadiye Hamam Kesesi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim Reşadiye Belediyesi koordinasyonunda yürütülür. Reşadiye Belediyesi, Reşadiye Kaymakamlığı ve Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünden birer uzmanla üç kişilik merci oluşturulur. Yılda bir kez düzenli, gerektiğinde ve şikâyette her zaman denetim yapılır.
Denetim mercii tarafından; üretimde kullanılan yünlerin ve dokuma tezgâhının uygunluğu; üretim metoduna uygunluk ile Reşadiye Hamam Kesesi ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
