Coğrafi işaretli ürün · Gaziantep
Gaziantep’in Nizip ilçesinde Nizip zeytinyağının prina yağı ve yağ asidiyle üretilir. Kesilen sabunlar, güneşten korunan, hava dolaşımı güçlü yerlerde kafes biçiminde dizilerek en az üç ay kurutulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Nizip Sabunu nedir?
Nizip Sabunu, Nizip zeytinyağından sağlanan prina yağı ve yağ asidiyle üretilen katı sabundur. Üretimin son aşamasında sabunlar, doğrudan güneş almayan ve hava dolaşımı güçlü yerlerde kafes sistemiyle kurutulur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kafes biçiminde dizim
Bir diğer farklılık yaratan özellik ise sabun üretiminin son aşaması olan kurutma işlemi kafes sistemi ile gerçekleştirilmektedir.
Güneşten korunan hava dolaşımı
Nizip sabununun kurutma işlemi olan kafes sistemi genelde güneş ışınlarının direk gelmediği hava sirkülâsyonunun yoğun olduğu boğazlara yapılır.
Güçlü hava dolaşımı ve kuru iklim, sabunun nemini daha erken bırakmasına ve paketlemeye daha hızlı geçilmesine yardımcı olur.
Malzeme, yapı ve teknik ayrıntılar
Nizip sabununu diğer sabunlardan ayıran en önemli özelliklerden biri coğrafi işaret tescili de olan Nizip Zeytinyağının küspesinden oluşan prina yağı ve Nizip Zeytin Yağının asidinden yapılmasıdır.
Nasıl üretilir?
Yağ karışımı ve diğer bileşenler
Bir ton yaş sabun için 740 kg sabunluk yağ kullanılır. Yağ karışımının %60’ı Nizip zeytinyağı küspesinden elde edilen prina yağı, %20’si Nizip zeytinyağı asidi, %20’si palm stearindir. Sicil, yağ asidini sabunlaşma ve tahrişin önlenmesiyle; palm stearini dayanıklılık ve suda hızlı erimenin engellenmesiyle ilişkilendirir.
Belge, palm stearin başlığı altında don yağı, koko yağı, palm çekirdeği yağı, palm yağı, palm olein yağı, palm stearin yağı, palm kernel yağı ve ayçiçeği yağını seçenek olarak sıralar. Bu yağların işlevi dayanıklılık, suda çabuk erimenin önlenmesi ve köpürmenin artırılması olarak açıklanır.
Aynı miktar yaş sabun için 260 kg 50 bome kostik ve 2 ton su kullanılır. Su, yıkama ve sabunlaşmayan maddeleri uzaklaştırma içindir; bir kısmı sabunda kalır. Sicil, suyun bütünüyle ayrıldığı tam kuruma için ortalama 1–2 yıl verir. Bu süre, kafeste en az üç aylık kurutma aşamasından ayrı belirtilmiştir.
İlk pişirme ve kara suyun ayrılması
740 kg sabunluk yağ, 260 kg 50 bome kostik ve 2 ton su kazanda karıştırılır. Karışım 3–4 atü basınçta, 80–100 °C sıcaklıkta dört saat karıştırılarak pişirilir ve sabunlaşır. Soğuma ve dinlenme için 24 saat bekletilir.
Bu soğuma ve dinlenme esnasında kazanın tabanında kostikli su (kara su) oluşur. Kazanın alt kısmına biriken kostikli su dinlenme tankına alınır.
Tuzlu suyla ikinci kaynatma
Sabun hamuruna, 250 kg suya 35 kg tuz eklenerek hazırlanan tuzlu su verilir. 80–100 °C sıcaklıkta yaklaşık dört saat kaynatılır. İkinci kaynatmada yaklaşık 100 kg soğuk su da eklenir. Sekiz saat dinlendirilir; dipte biriken seyreltilmiş tuzlu su arıtıldıktan sonra deşarj edilir.
Ayrıca birinci pişirmede ortaya çıkan kostikli su geri dönüşüm sistemi olan işletmede daha sonraki sabunlaşmada kullanılmak üzere kostikli su tankına aktarılır.
Serme, ön kurutma ve kesim
Sabun hamuru Brato adlı karıştırıcıya aktarılır; sergi alanında hutban denilen kâğıt üzerine eğik ve kolloidal halde serilir. 8–12 saat dinlendirilerek ön kurutma yapılır. Ardından elle kesilip toplanır. Kesim ve boyutlarda sabit standart bulunmaz; siparişe göre boyutlandırılır.
Kafeste kurutma
Genelde dikdörtgen veya kare kalıplar halinde 180–200 gram arasında olmaktadır. Müşterilerin isteğine göre daha küçük veya daha büyük şekilde olabilir. Toplama işleminden sonra kurumak üzere kuru ve nemsiz ortamda kafes şeklinde dizilerek en az üç ay kurumaya bırakılır.
Ambalajlama ve sicildeki standart atfı
Alınan siparişe uygun bir şekilde ambalajlanır. Böylece satışa hazır hale gelmiş olur. Üretimin tüm aşamaları TS 54 standardının prina sabun spekleri temel alınarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Yöreyle bağı nedir?
Sicil, nemli iklimlerde kurumanın uzun sürdüğünü ve sabunun nemini tam bırakamadığını; Nizip’in kuru, düşük nemli havasında ise en az üç aylık kurutma sonunda nemin eser miktarda kaldığını belirtir.
Coğrafi sınır Gaziantep ilinin Nizip ilçesidir. Nizip zeytinyağı küspesinden sağlanan prina yağı ve Nizip zeytinyağı asidi, ürünün yöreyle bağını oluşturan hammaddelerdir.
İlçenin sahip olduğu iklimin de vermiş olduğu etki ile üretim aşamasında sabunun çabuk kuruması ve rutubetini erken bırakması, buna bağlı olarak da paketleme işlemine daha hızlı geçilmesi de Nizip sabunun ayırt edici özelliklerindendir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Sicilde aktarılan geleneksel değerlendirmeler
Laboratuvar analizlerinin yaygınlaşmasından önce Nizip sabunculuğunda ustalardan aktarılan duyusal kontroller uygulanırdı.
Nizip ilçesinde sabun üretimi uzun bir geçmişe sahiptir.
Sicil, geleneksel duyusal kontroller arasında sabuna dil ucuyla dokunulunca hissedilen hafif acı tat yoluyla alkalinin değerlendirilmesini anlatır. Bu, belgede aktarılan geleneksel bir uygulamadır.
Sabun pişirme süreci tamamlandıktan sonra kendilerine has duyusal analizler ile (Tat ile sabunlaşmaya, el ile kıvamına bakılmaktadır) tahlil edilmekteydi.
Sicildeki elle sertlik kontrolünde küçük bir sabun parçasının başparmakla bastırılınca kenardan kopmadan kıvrılması, kolloidal veya macun kıvamına ulaşıldığının göstergesi sayılır.
Sicil, sabun analizlerinde laboratuvar yöntemlerinin yanı sıra yöreye özgü duyusal değerlendirmelerin de kullanıldığını belirtir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kaydı ve işaret kullanımı
Nizip Sabunu, 335 numarayla 20 Mart 2018 tarihinde mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Markalama yoluyla kullanılır; işletmeler kendi markalarının yanında coğrafi işareti ürün üzerinde kullanabilir.
Denetim mercii ve kontrol kapsamı
Denetleme Komisyonu Nizip Ticaret Odası Genel Sekreterliğinin koordinasyonunda Gaziantep Üniversitesi Nizip Meslek Yüksek Okulu, T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Grup Başkanlığı Çevre Sağlığı Birimi, Nizip Belediyesi ve Nizip Ticaret Borsası'ndan oluşan toplam 4 kişilik bir gruptan oluşacaktır. Gaziantep Üniversitesi Nizip Meslek Yüksek Okulunun ve Nizip Ticaret Borsası'nın sağlayacağı laboratuvar imkânları da kullanılarak denetleme yapılacaktır.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun Kullanımın Denetimi 49.Maddesine göre Denetim Komisyonu tarafından Odamıza Nizip Sabunu imal ettikleri için başvuran firmalar ile Nizip Sabunu imal ettiklerini basın ve diğer yayın organları ile duyuran bütün firmalar denetlenecektir. Denetleme kullanım şartları, üretim metodu ve ayırt edici özelliklere göre, şikâyet ve ihtiyaç duyulduğu her zaman yapabileceği gibi rutin olarak da yılda bir defa yapılacak ve neticeleri raporlanacaktır.
Şikâyet edilen üreticiler ise şikâyet tarihinden itibaren fiziki uzaklığa bağlı olarak 1–4 hafta içerisinde denetlenecektir. Denetleme Komisyonu, her rutin denetleme dönemi öncesi bir araya gelip, denetlenecek üretici ve adreslerine göre bir denetleme planı oluşturulacaktır. Gerektiğinde diğer kamu ve özel sektör kurumlarının laboratuvarlarından da ücreti karşılığında yararlanılacaktır.
Denetlemedeki muayene, inceleme, raporlama vs. masrafları karşılamak amacıyla, her denetim başına, 4857 sayılı İş kanununca yıllık olarak belirlenen brüt asgari ücretin en fazla 5 katı olmak kaydıyla, her firmadan, ilgili denetim ücreti alınacaktır. Bu ücret, her denetleme sonrası, çıkan masraflara göre firmalara bildirilecektir. Denetim için laboratuvarda yapılacak analizlere ilişkin ücretler de denetlenen firma tarafından karşılanacaktır.
Söz konusu denetim bir ön denetim niteliğinde olup, TSE 54 Standardı ve diğer denetimleri Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı gerçekleştirecektir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim mercii hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
