Coğrafi işaretli ürün · Mersin
Mersin’in Mut ilçesinde Gemlik ve Ayvalık zeytinlerinden elde edilen natürel sızma zeytinyağıdır. Yeşil meyvemsilik, acı badem ve kesilmiş çimen kokuları öne çıkar.
Avrupa BirliğiAB tescilli · PDOTescil tarihi · 14 Ağustos 2025
UNESCO ilişkisiGeleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkiliSomut olmayan kültürel mirasla ilişkiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Mut Zeytinyağı nedir?
Mut Zeytinyağı, Gemlik ve Ayvalık zeytin çeşitlerinden üretilir. Sicilde, Mut yöresindeki yeni dikimlerin %90’ının Gemlik, %8’inin Ayvalık, kalanının Domat ve Sarı Ulak olduğu belirtilir; bu oranlar yağın karışım oranı değildir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Zeytin çeşidi ve kalite kapsamı
Kalite kategorisi: Sicil kalite ve saflık bakımından natürel sızma kriterlerine uygunluğu belirtir; bu ifade güncel bir parti analizi değildir.
Zeytin çeşidi: Mut Zeytinyağı Gemlik ve Ayvalık çeşitlerinden üretilir. Bölgedeki dikimlerin %90 Gemlik ve %8 Ayvalık olması yağın karışım oranını göstermez; yörede bulunan Domat ve Sarı Ulak otomatik ürün hammaddesi sayılmaz.
Meyvemsilik, aroma, acılık ve yakıcılık
Duyusal özelliklerin kapsamı: Yeşil meyvemsilik ve acılık; acı badem ve kesilmiş çimen kokuları öne çıkar. Erken hasatta aromalar daha belirgin olabilir; bu koşullu ifade bütün yağlara aynı şiddet olarak uygulanmaz.
Üretim yeri ve çevresi
Tescilli coğrafi sınır: Mersin ili Mut ilçesi.
Hasat ve işleme zamanı
Hasat olgunluğu: Sicilde ekimde erken hasat edilen yağlar ile olgun meyve yağlarının duyusal farkı anlatılır. Hasat edilen zeytinlerin hemen işlenmesi istenir; fenolojik gözlem tablosu tek bir sabit hasat takvimi olarak sunulmaz.
Yağın elde edilmesi ve filtrasyon
Üretim yöntemi: İki veya üç fazlı santrifüj ekstraktörlerle yağ alınır; karasu ayrıca yoğunluk farkına dayanan santrifüjle ayrılır.
Filtrasyon kapsamı: Yağ filtre edilerek yabancı maddelerden arındırılır. Sicil bu işlem için ayrıca pamuklu veya kâğıt filtre zorunluluğu vermez.
İşlem sıcaklığı ve soğuk işlem koşulları
İşlem sıcaklığı ve soğuk işlem: Yoğurma aşaması anlatılır ancak sayısal işlem sıcaklığı ve yoğurma süresi sınırı verilmez. Bu nedenle sicilden 27 °C altı soğuk işlem özelliği türetilmez.
Sayısal değerler ve kaynak kapsamı
Sayısal kalite verilerinin kapsamı: 2012–2017 laboratuvar analizleri için peroksit ortalaması 8,93 meq aktif oksijen/kg yağ, serbest yağ asidi aralığı 0,40–0,70 ve ortalaması 0,58 olarak bildirilir. Tarihsel ortalamalar zorunlu üst sınır veya güncel satış partisinin sonucu değildir.
Üretim ve çeşit özellikleri
Mutta yetiştirilen çeşit; belirli başka tescilli ürün şartı verilmez.
Mutta yetiştirilen çeşit; karışım oranı verilmez.
Erken hasat duyusal bağlamı.
Olgun hasat duyusal bağlamı.
Yağ çıkarma seçeneklerinden biri.
Açık renk veya PET şişeye coğrafi işaret verilmez.
İzin ve etiket koşullarıyla kullanılan ambalaj.
Fiziksel ve kimyasal özellikler
Yağ asidi profili için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Tablo-3: Yağ asidi profili
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan yağ asidi profili, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Fiziksel ve kimyasal özellikler için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Mut ilçesi, Mersin ili zeytin üretiminin %56,22’sini, Türkiye’nin ise %5,64’ünü gerçekleştirmektedir.
Sicilin yöreyi tanıtan bölümünde, düşük nemin hastalık ve zararlıları sınırladığı ve bu nedenle zirai ilaçlama yapılmadığı belirtilir. Üretim metodunda ise hastalık ve zararlılarla Tarım Bakanlığının öngördüğü şekilde mücadele edilmesi anlatılır. Bu iki ifade, sicildeki kendi bağlamlarıyla değerlendirilmelidir.
Özellikle düşük perokside sahip oluşu ve uzun sürede peroksit sayısının artmaması, kaliteyi ayırt edici diğer unsurlar nedeniyle ve depolama şartlarına göre 2 yıl veya daha fazla sürede depolama imkânı bulunmaktadır.
Nitekim yörede kimyasal kullanmaksızın yapılan üretim ile Mut Türkiye’nin çok önemli organik zeytin üretim alanlarından birisi olmuştur.
Organik zeytinyağı tüketiminin ülkemizde ve dünyada her geçen gün yaygınlaşması, Mut yöresinin önümüzdeki yıllarda çok önemli bir organik zeytinyağı üretim merkezi olmasında etkili olması beklenmektedir.
Yıllık toplam yağış değeri 367,6 mm'dir.
Yağışlar en fazla kış ve erken ilkbaharda meydana gelmektedir.
Ortalama aylık yağış en fazla 74,6 mm ile Ocak ayındadır.
En az yağış ise 2,2 mm ile Ağustos ayındadır.
En yağışlı mevsimi kış mevsimi olup; yağış miktarı 64,2 mm'dir.
En az yağış ise yaz mevsimindedir.
Erken hasat edilen zeytinde hissedilen hafif yakıcılık etkisinin düşmesi ve dil ucunda bir burukluk bırakması zeytinyağının ayırt edici özelliklerindendir.
Mut Zeytinyağında Kampesterol, toplam β-sitosterol, Kolesterol, Stigmasterol ve Delta-7 Stigmastenol tespit edilmiştir.
- Peroksit Değeri: Ortalama 8.93 meq aktif oksijen/kg yağ olup, Türk Gıda Kodeksinde natürel zeytinyağları için izin verilen azami değer olan 20 meq aktif oksijen/kg yağ’ın altındadır.
- Serbest yağ asidi miktarı: 0.40 ile 0.70 arasında değişkenlik göstermekte olup, ortalama değeri 0.58’dir.
Üretim tekniği ve ustalık
Zeytin dal kanseri, zeytin solgunluğu, halkalı leke hastalığı, armillaria kök çürüklüğü ve antroknoz önemli zeytin hastalıklarıyla; ve zeytin sineği, zeytin güvesi, zeytin kara koşnili, zeytin kabuklu biti ve zeytin pamuklu biti gibi zararlılarıyla zirai mücadele Tarım Bakanlığımızın öngördüğü şekilde yapılmaktadır.
Bu özel durum, yörede organik zeytin ve zeytinyağı üretiminin Türkiye'nin başka hiçbir yerinde mümkün olamayacak kadar kolay ve ekonomik bir şekilde yapılabilmesine olanak sağlamaktadır.
Sezonu boyunca düşük olması, yüksek kalitede ve organik zeytin ve dolayısıyla zeytinyağı üretimini sağlamaktadır.
Duyusal ve fiziksel özellikler
Olgun zeytinin tat ve aromasının yanı sıra kokusu da son derece güzeldir.
Mut zeytinyağı, ağıza alındığında damakta ve dil ucunda hafif ve geçici bir acılık ve yakıcılık hissi bırakması zeytinyağlarında aranılan üstün bir özelliği olup, aralık ayında derimi yapılan zeytinlerden elde edilen zeytinyağları; berrak, altın sarı renkte ve daha akışkan kıvamdadır.
Mut ilçesindeki zeytinlerden elde edilen yağlar altın sarısı renginde (erken hasatta koyudan açık yeşil altın sarısı renkli daha sonraki aylarda altın sarısı) kimyevi gübre ve zirai mücadele yapılmamasından dolayı da kendine has tadı, kokusu, hoş ve nefis aroması vardır.
Ekim ayında olgunlaşan zeytinlerden erken hasat olarak elde edilen zeytinyağları; aromatik değerleri daha belirgin, renk daha koyu ve daha yoğun kıvamdadır.
Olgun zeytinin kendine has tat ve kokusunun yanı sıra erken hasat zamanında ağızda bıraktığı tadı ve kokusu daha belirgin hale gelir.
Hasat ve olgunlaşma
Meyvemsiliğinde dikkat çeken özellikleri acı badem kesilmiş çimen aroma kokularının hakim olmasıdır.
Mut zeytinyağı ağızda oluşan yeşil meyvemsi ve acılık özelliği diğer zeytinyağlarından ayırt edici özellik olarak görülmektedir.
Gemlik zeytinine yönelik 2003–2006 yılları arasında gerçekleştirilen çalışmalarda 100 dane ağırlığı 304 gr, yağ oranı yaş örnekte %23, kuru örnekte %51,4 bulunmuştur.
Hava oransal neminin meyve olgunlaşma sezonu boyunca düşük olması, yüksek kalitede ve organik zeytin ve dolayısıyla zeytinyağı üretimini sağlamaktadır.
Hammadde ve bileşim
Mut zeytinyağında kullanılan zeytin çeşitlerinin fenolojik gözlem sonuçları için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Tablo-1: Mut zeytinyağında kullanılan zeytin çeşitlerinin fenolojik gözlem sonuçları
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan mut zeytinyağında kullanılan zeytin çeşitlerinin fenolojik gözlem sonuçları, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Çeşit | Somak Oluşumu (en erken) | Çiçeklenme başlangıcı (en erken) | Tam çiçeklenme | Çiçeklenme sonu | Yeşil olum | Siyah olum |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Gemlik | 20 Mart-11 Nisan | 18 Nisan – 9 Mayıs | 24 Nisan-18 Mayıs | 3 Mayıs | 20 Ağustos-6 Ekim | 1 Kasım – 19 Aralık |
| Ayvalık | 21 Mart -14 Nisan | 20 Nisan – 22 Nisan | 23 Nisan – 26 Nisan | 28 Nisan | 15-30 Ekim | Kasım sonu |
Mut zeytinyağında kullanılan zeytin çeşitlerinin bazı pomolojik özellikleri için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Tablo-2: Mut zeytinyağında kullanılan zeytin çeşitlerinin bazı pomolojik özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan mut zeytinyağında kullanılan zeytin çeşitlerinin bazı pomolojik özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Çeşit | Meyve iriliği (gr) | Meyve eni (mm) | Meyve boyu (mm) | Çekirdek ağırlığı (gr) | Çekirdek oranı (%) | Et oranı (%) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Gemlik | 3.63 | 17.51 | 22.33 | 0.50 | 13.77 | 86.21 |
| Ayvalık | 3.48 | 18.88 | 22.70 | 0.50 | 14.36 | 85.62 |
Gemlik ve Ayvalık çeşitlerine yönelik Mut ilçesinde gerçekleştirilen fenolojik gözlem sonuçları Tablo-2’de, pomolojik özellikleri ise Tablo-3’te verilmiştir.
Natürel sızma niteliği
Mut Zeytinyağı, kalite ve saflık kriterleri açısından Türk Gıda Kodeksi Natürel Sızma Zeytinyağı Tebliği ile ve söz konusu tebliğde atıfta bulunulan yatay gıda kodeksine (bulaşanlar, pestisit kalıntıları, gıda ile temas eden madde ve malzemeler, etiketleme vb.) uyumludur.
Tablo-4: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Sterol Kompozisyonu | Ortalama değerler (%) | Alt değerler (%) | Üst değerler (%) |
|---|---|---|---|
| Kampesterol | 2.92 | 1.34 | 3.77 |
| Toplam β-sitosterol | 95.48 | 93.70 | 97.76 |
| Kolesterol | 0.05 | 0.00 | 0.40 |
| Stigmasterol | 0.67 | 0.34 | 1.00 |
| Delta-7 Stigmastenol | 0.33 | 0.07 | 0.50 |
Sterol bileşimi ve analiz kapsamı
Sicildeki sterol bileşimi tablolarında ortalama, alt ve üst değerler ayrı gösterilir. Ayrıca 2016 yılında Aydın Ticaret Borsası Laboratuvarında yapılan analizde tespit edilen sterollerin ölçüm değerleri ayrı bir tabloda verilir.
Mut Zeytinyağı Nasıl İşlenir ve Üretilir?
Dinlendirme, filtreleme ve dolum
Mut zeytinyağı için kimyasal-fiziksel-duyusal özellikler, kalite ve saflık kriterleri ve ambalajlama; Türk Gıda Kodeksi Yemeklik Zeytinyağı ve Yemeklik Prina yağı hakkındaki tebliğ hükümlerine göredir. Mut Zeytinyağının üretim yönteminde diğer zeytinyağlarından farklılık bulunmamakta olup, Mut Zeytinyağının üretiminde de aşağıdaki işlem kademeleri izlenmektedir.
Hasat ve zeytinlerin taşınması
Zeytinler hasat edilir edilmez yağa işlenmeleri gerekmektedir.
Ayıklama ve yıkama
Zeytinlerin temizlenmesi-yıkanması: Üreticilerden gelen tane zeytinler taş, çamur ve yaprağından ayrılmak üzere yıkamaya tabi tutularak temizlenir. Temizleme işlemi, genellikle iki aşamalı yıkama işlemi ile yapılmakta olup, bunda helezonlu, paletli yıkama tankları, basınçlı su püskürtücüleri, sarsak elekler, hareketli bantlar kullanılmaktadır.
Kırma ve yoğurma
Zeytinlerin kırılması: kırıcıdan geçirilen zeytinler kontinü sistemlere ait olan kırıcı üniteleri tarafından kırılır ve hamur haline getirilir. Zeytin ezmesinin yoğrulması (malaksasyon): Kırma işleminden sonra elde edilen zeytin ezmesinin yoğrulması gerekmektedir. Yoğurma işlemi, katı fazdan sıvı fazı ayırma esasına göre gerçekleştirilen zeytinyağı üretim teknolojisinde zeytin hamurunun hazırlanması açısından önemli bir kademeyi oluşturmaktadır.
Bu işlemin amacı; zeytin hamurunun homojenleştirilmesi ve yağ globüllerinin birleşerek elde edilen hamurun bir sonraki sıvı- katı faz ayrımı işlemine hazırlanmasıdır. Malaksasyon kademesinde; yağ damlacıklarının devamlı bir faz oluşturacak şekilde birleşerek büyük damlalar oluşturması ve yağ-su emülsiyonunu kırarak yağın serbest hale gelmesi sağlanır.
Yağın ayrılması
Zeytin ezmesinden yağ, iki veya üç fazlı santrifüj ekstraktörlerle alınır. Yağ-karasu karışımındaki karasu, yoğunluk farkına dayalı santrifüjleme ile yağdan ayrılır. Karasudan arındırılan yağda bir miktar tortu oluşturan madde ve su bulunur; sonraki aşama filtrasyondur.
Dinlendirme, filtreleme ve dolum (2)
Parlak, doğal renginde zeytinyağı üretmek için, zeytinyağının filtre edilerek yabancı maddelerden arındırılması gerekmektedir.
Üretim koşulları
- Tanklar sıvı geçirgenliği olmayan materyalden imal edilmelidir.
Tank materyali yağa karşı fiziksel ve kimyasal olarak stabil olmalıdır.
- Tank materyali yağı bozucu koku ve tatları bünyesine almamalı, oksidasyona neden olacak metalleri içermemelidir.
- Yağları hava ve ışıktan korumalı, yağı sabit sıcaklıkta tutabilmelidir.
Mut yöresinde zeytin fidanı üretimi kalın dal çelikleriyle ya da yapraklı yeşil çeliklerle yapılır. Gövde ve dallarında bol miktarda durgun ve sürgün gözlerin bulunması nedeniyle çok yaşlı kısımlar bile kolayca köklenmektedir. Bu yeşil çeliklerin boyları 25–30 cm çapları ise 3–5 cm olmalıdır. Çelikler kış dinlenme zamanı alınabilir. Marttan sonra yapılacak dikimlerde ise yeterince köklenemez.
Çelikler derin, zengin, süzek ve yeterince nemli ortamlarda belirli sürelerde tutularak köklendirilirler. Köklenmiş çelikler daha sonra fidan torbalarına şaşırtılırlar. Fidan torbalarında yaklaşık olarak 6–12 ay süre ile bakımı yapılıp büyütülen zeytin fidanları dikime hazır hale gelir.
Üretim yeri ve çevresi
Dikimi yapılacak zeytin fidanlarının en az 1,5 cm çapında olmalarına özen gösterilir. Bunun için fidan özelliklerinin iyi bilinmesi gerekir. İyi bir fidan; Bir yaşında olmalıdır. Canlı, bol yapraklı, yan dalları iyi gelişmiş ve kurşuni yeşil renkte olmalıdır. Sürgünlerde özellikle uçlarında soğuktan zarar görmemelidir. Gövdenin alt kısımlarında yaprak olmalıdır. Hastalık ve zararlılardan arındırılmış olmalıdır.
Mut yöresinde zeytin bahçesi tesisi genellikle yeşil çelikle köklendirilerek çoğaltılmış olan torbalı zeytin fidanlarıyla yapılmakla beraber, arazide kendiliğinden yetişmiş olan yabani zeytin (Deliceler) ağaçlarının aşılama yöntemleriyle kültür çeşitlerine dönüştürülmesiyle de yeni bahçeler tesis edilebilmektedir. Zeytin yetiştiriciliği için uygun arazi belirlenir. Sonra toprak derince işlenir ve drenajı sağlanır. Tesviye işleri mutlaka yapılır.
Tesis kurulacak arazi meyilli ise toprak erozyonunu önleme ve yağışlardan yararlanabilmesi için teraslama yapılır.
Üretim yeri ve çevresi · 2
Zeytinlik tesisi için toprak hazırlığı tamamlanınca amaca uygun çeşitler; siyah ve yeşil sofralık toprak ve iklim şartlarına bağlı olarak seçilir. Zeytinlik tesisinde, güvenilir kaynaklardan sağlanan, ismine doğru, sağlıklı, düzgün şekilde bir veya iki yaşlı fidanlar kullanılır.
Yörede her ne kadar zeytin hastalık ve zararlıları çok fazla ekonomik zarar oluşturmasada; Zeytin dal kanseri, zeytin solgunluğu, halkalı leke hastalığı, armillaria kök çürüklüğü ve antroknoz önemli zeytin hastalıklarıyla; ve zeytin sineği, zeytin güvesi, zeytin kara koşnili, zeytin kabuklu biti ve zeytin pamuklu biti gibi zararlılarıyla zirai mücadele Tarım Bakanlığımızın öngördüğü şekilde yapılmaktadır.
Hasat ve zeytinlerin taşınması (2)
Zeytinyağları zeytin ağaçlarından toplanmış zeytinlerden elde edilmekte olup, dip zeytini olarak tabir edilen kendiliğinden yere düşmüş ve uzun süre bekleyerek bozulmaya uğramış zeytinler kullanılmamaktadır. Dikim sırasında ve bunu takip eden yıllarda yetiştirme tekniklerine özen gösterilir. Mut Zeytinyağı elde etmek için ilçede zeytinlerin, hasattan hemen sonra işlenmesi sağlanır, bu şekilde zeytinyağının kalitesinin bozulmasının önüne geçilir.
Sicildeki standart atıfları ve tankta bekletme
Mut Zeytinyağları için kimyasal-fiziksel-duyusal özellikler, Türk Gıda Kodeksi Yemeklik Zeytinyağı ve Yemeklik Prina Yağı hakkındaki Tebliğ ve Uluslararası Zeytinyağı Konseyi Yemeklik Zeytinyağı ve Prina Yağı Ticari Standardı hükümlerine göre olmalıdır. Bekleme hava almayan çelik tanklarda ve iklimlendirilmiş ortamlarda gerçekleştirilecektir.
Mut Zeytinyağı Nasıl Tüketilir ve Kullanılır?
Tamamlayıcı zorunlu işlem
İşleme: Mut Zeytinyağı elde etmek için ilçede zeytinlerin, hasattan hemen sonra işlenmesi sağlanır, bu şekilde zeytinyağının kalitesinin bozulmasının önüne geçilir.
Nasıl muhafaza edilir?
Bu maddeler, zeytinyağının depolanması sırasında kaliteyi olumsuz etkileyerek yağın asitliğinde yükselmeye neden olmaktadır. Zeytinyağının Depolanması: Üretilen natürel zeytinyağı ambalajlama işleminden önce tanklarda depolanmaktadır.
Depolama tankları, zeytinyağının kalitesinde istenmeyen değişimleri önleyecek özelliklerde olmalıdır.
- Tanklar sıvı geçirgenliği olmayan materyalden imal edilmelidir.
- Tank materyali yağa karşı fiziksel ve kimyasal olarak stabil olmalıdır.
- Tank materyali yağı bozucu koku ve tatları bünyesine almamalıdır.
- Oksidasyona neden olacak metalleri içermemelidir.
- Yağı hava ve ışıktan korumalı, sabit sıcaklıkta tutabilmelidir.
Zeytinyağının depolanması ve muhafazası
Dikim aralıkları çeşit, iklim, toprak gibi faktörler dikkate alınarak değişebilmektedir.
Mut zeytinyağının özellikle düşük peroksit değerlerine sahip olması ve uzun süre peroksit sayısının artış göstermemesi sayesinde, depolama 24 ay ve daha fazla sürelerde uluslararası standartlar bakımından sağlanabilmektedir.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
Üretim yeri ve çevresi
Bu ürün menşe adı olarak tescillidir. Ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tamamı belirlenen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmelidir. Mut yöresi topraklarının zeytin yetiştiriciliğine çok uygun kompozisyonda killi-tınlı-kireçli tuzsuz yapıda olması, pH seviyesinin 7–8,5 arasında değişim göstermesi, elde edilen yağların asitlik derecesinin düşük olmasını sağlamaktadır.
Zeytin yetiştiriciliğinde tüm dünyanın en büyük sorunları olan zeytin sineği, zeytin güvesi gibi zararlılar ve halkalı leke hastalığı gibi etmenlerin Mut yöresinin iklim şartları sayesinde yörede görülmemesi, Mut yöresinin zeytin yetiştiriciliği açısından önemli bir ayırt edici özelliğidir. Halkalı leke hastalığı Mut yöresinin iklim şartlarında zeytin ağaçlarında enfeksiyon yapamamaktadır.
Ağaçların çiçek döneminde iklim koşullarından dolayı soğuk hava ve don gibi olumsuz hava şartları yaşanmadığından meyve rekolte sorunu yaşanmamaktadır. Yıllık toplam yağış değeri 367,6 mm''dir. En az yağış ise yaz mevsimindedir. Yıllık ortalama sıcaklık değeri 18, l°C'dir.
Üretim yeri ve çevresi · 2
Akdeniz Toprağı karakterindeki Mut yöresi toprağı “orta / çok fazla kireçli” sınıfında olup, iyi havalanabilen ve geçirgen yapıda olması sayesinde topraktaki oksijen miktarının yüksek olması zeytin ve zeytinyağı kalitesinde üstünlük sağlayan etkiler yapmaktadır.
Mut, İç Anadolu’yu Akdeniz’e bağlayan Mersin–Karaman geçişinde yer aldığı için mikroklima özelliği gösterir.
Mersin ilinin merkeze 160 km uzaklıkta Mut ilçesi Toroslar eteğinde, Göksu nehri tarafından parçalanarak oluşan Taşeli platosu üzerinde yer almaktadır.
Mut doğudan Silifke, batıdan Ermenek, güneyden Gülnar ve kuzeyden Karaman ili ile çevrilidir.
İlçe merkezinin rakımı 300 m olup 200 m ve 700 m rakım arasında kıraç ve sulak alanlarda zeytin üretimi yapılmaktadır.
Rakımdan dolayı nem oranı düşük değerlerde (%10–40)seyretmektedir, böylece zararlı haşereler ve mantar/bakteri hastalıkları görülmemektedir.
Zeytin tarımında zararlı olabilecek hakim kuzey rüzgarlarından korunaklı bir konumda olması yöre zeytinliklerine önemli bir avantaj sağlamaktadır.
İklim, arazi ve zeytinlikler
Akdeniz'in güney kesimlerinden esen nemli ve buğulu rüzgârların, dağlardaki yüksek ve zengin bitki örtüsünün oluşturduğu oksijenle karışarak zeytin ağaçları üzerine gelmesi, zeytinlerde kaliteyi artırmaktadır.
Zeytinliklerin kurulması ve çeşit seçimi
Mut yöresi iklim ve toprak yapısı özellikleri bakımından organik zeytinciliğe imkân sağlamaktadır.
Ürünü değerlendirme amacına göre (yağlık- sofralık) iklim ve toprak özellikleri dikkate alınarak bölgeye adapte olmuş, verimli, az alternans gösteren standart çeşitlerden ve uygun dölleyicilerle zeytinlik tesis edilir.
İyi bir zeytinlik kurulmasında yapılacak ilk iş iyi fidan seçimidir.
Çeşit seçimi yapılırken uygun dölleyiciler de birlikte düşünülür.
Yöredeki geçmişi
Mut ilçesinin Geçimli Köyü’nde yapılan arkeolojik kazılarda ana kaya üzerine yapılmış Roma dönemine ait zeytin pres yeri bulunmuştur.
İlçede önemli tarımsal ürünlerden biri olan zeytinciliğin Mut'taki tarihi oldukça geçmiş yıllara gitmektedir.
Hicri 1316 tarihli Salname kayıtlarında, "İlçede aşılanmış olan yabani zeytinlerden gayet nefis zeytin ve zeytinyağı çıkar.
İhtiyaçlarından fazlasını çevre ilçelere ve Karaman'a ihraç ederler" ifadeleri yer almaktadır.
Mut ilçesinde Haydar Mahallesinde bulunan ve Kültür ve Turizm Bakanlığının 23.12.2009 tarih ve 5577 sayılı kararı ile 1300 yaşında olduğu tespit edilen zeytin ağacı, anıt ağaç olarak tescil edilmiştir.
Tescil ve denetim
Avrupa Birliği tescili
Mut Zeytinyağı, Avrupa Birliği’nde Korunmuş Menşe Adı (PDO) kapsamında tescillidir. Resmî tescil kaydında 2025/1517 sayılı düzenleme ve 14 Ağustos 2025 tarihi yer alır. AB başvuru sahibi Mut Ticaret ve Sanayi Odası olarak kayıtlıdır.
Türkiye’deki coğrafi işaretin tescil ettireni Mut Ticaret ve Sanayi Odası olarak sicilde yer alır.
Denetleyen kurumlar ve denetim düzeni
Coğrafi işaret, sicilde görseli verilen ve denetleme bölümünde özellikleri tanımlanan etiketle birlikte kullanılır.
Mut zeytinyağları koyu renk cam şişede satılacaktır.
Açık renk şişelere ve pet şişelere coğrafi işaret verilmeyecektir.
Mut Zeytinyağı’nın renkli ve siyah-beyaz logo özellikleri aşağıda tanımlanmıştır.
Tescil ve işaretin kullanımı
367 tescil numaralı Mut Zeytinyağı menşe adı olarak 17.07.2018 tarihinde tescil edilmiştir. Tescilli coğrafi işareti kullanım hakkına sahip olacak firma, kurum ve kuruluşları belirler.
Denetim kapsamı ve numune alma
Mut Zeytinyağının üretimi, işlenmesi, pazarlanması ve tescilli menşe adının kullanımı denetlenir. Ürün üzerinde adın belirtilmesi ve etiketleme şekli de denetimin kapsamındadır. Sicil, uygunluğun 555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve ilgili diğer mevzuat çerçevesinde tanımlanan koşullara göre değerlendirileceğini belirtir.
Denetleme Mercii, Mut Kaymakamlığı koordinasyonunda 7 kişiden oluşturulur. Mut Sanayi ve Ticaret Odası, Mut Ziraat Odası ve Mut İlçe Tarım Müdürlüğünden konuda uzman 3 kişi; Mut Ziraat Odasına kayıtlı üreticilerden 2 kişi; Mersin Üniversitesinden 1 uzman ve İhracatçılar Birliğine kayıtlı 1 uzman katılır.
Merci en az 4 üyenin katılımı ile toplanır. Denetim mercii tarafından gerçekleştirilecek denetim bir ön denetim niteliğinde olup, 5996 sayılı veteriner hizmetleri, bitki sağlığı, gıda ve yem kanunu “gıda kodeksi” başlıklı 23 üncü maddesi çerçevesinde, mut zeytinyağı’ nın denetimini gıda, tarım ve hayvancılık bakanlığı gerçekleştirecektir. Denetimler 3 ayda bir düzenli olarak, ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet üzerine her zaman yapılacaktır.
Denetime ilişkin analiz ve raporlar Mersin İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü Kalite ve Kontrol Laboratuarınca yapılacaktır. Denetim Mercii, 6769 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuatta belirtilen denetim görevlerini yerine getirir. Coğrafi işaret kullanım hakkına sahip firmaların üretimi ve bölge içi satın alma miktarlarının takibini ve kontrolünü yapar. Coğrafi işaretin kullanımının denetimi için ödenmesi gereken ücretlerin miktar ve periyotlarını belirler.
- Mut ve çevre köylerinde zeytinlik alanlarının dekar başına zeytin ve zeytinyağı verimi tespiti, zeytin ürününün var yılı ve periyodiste yıllarındaki üretim istatistiklerini toplamak ve konuyla ilgili veri tabanı oluşturmak,
- Zeytin üretim alanları ile ilgili arazi sertifikasyonu çalışmalarını yürütmek,
- Coğrafi işaret kullanımı hakkına sahip kuruluşların üretim ve dolum tesislerinin, üretim tekniğine ve üretilen zeytinyağlarının yürürlükte olan ulusal ve uluslararası kalite kriterlerine uygun olup olmadığını kontrol etmek,
- Üretilen zeytinyağlarının, duyusal ve kimyasal analizlerini yapmak, bunun için belirli dönemlerde kontrol numunelerini almak suretiyle kalite kontrolünün devamlılığını sağlamak
- Tescil başvurusu yapılmış olan logonun ambalaj türüne veya yerine göre uygun kullanımını denetlemektir.
Numune alımı konusunda geçerli standartlara/mevzuatlara bağlı kalınacaktır. Kontrolde söz konusu partiyi temsil edecek şekilde numune hazırlanmalıdır. Numuneden 1 lt'lik şişeler halinde 4 adet kontrol numune hazırlanmalıdır. Alınan numunelerin "Kuruluş adı, Yağın cinsi, Miktarı, Üretim yeri, Üretim şekli" bilgileri kayıt altına alınmalıdır. Numuneler üzerine kod numarası, yağın cinsi, miktarı, üretim yeri ve şekline ilişkin bilgileri gösteren bir etiket konulmalıdır.
4 adet numunenin 2 adetinden birisi analizi yapılmak; diğeri ise saklanmak üzere analizi yapacak laboratuara verilmelidir. Kalan 2 adetten 1 adeti denetimi veren kuruluşta kalmalı, ve 1 adeti ise Denetim Merciine verilecektir. “Mut zeytinyağı”nın fiziksel kimyasal ve duyusal özellikleri asıl denetim kriterlerini oluşturacaktır.
Denetim komisyonu; mut zeytinyağının satışı esnasında, ürünün serbest asitlik, peroksit sayısı, yağ asiti kompozisyonu, sterol kompozisyonu, toplam fenolik madde miktarı, toplam tokoferol miktarı konusunda, ayrıca ambalaj malzemesinin cam şişe ya da teneke olması konusunda gerekli denetim işlemlerini yürütecektir. Tenekelerin üretim izni markası etiket yönetmeliğine göre tam olması sağlanacaktır. Bu özellikler denetim komisyonu tarafından denetlenecektir.
Denetim komisyonu tarafından alınan veya marka sahibi üreticiler tarafından getirilen zeytinyağları Mut ilçesinde kurulacak olan Kontrol ve Kalite Laboratuvarında kimyasal ve duyusal olarak kontrol edilecektir. Bu kontrollerden geçen ürünlerde aşağıdaki logo kullanılacaktır. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Denetim mercii hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Geleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkili: Mut Zeytinyağında sağlam zeytinler bekletilmeden temizlenip yağa işlenir. Sicil, yetişme alanının iklimini ve toprağını ürünle birlikte anlatır. Yerel yetiştiricilik ve hasattan sonra işleme bilgisi, geleneksel zeytincilik mirasıyla ilişkilendirilen yönleridir. Bağlantının kapsamı, yukarıda belirtilen UNESCO ilişkisiyle sınırlıdır.
