Coğrafi işaretli ürün · Kütahya
Kütahya ilinde 0900 Ziraat çeşidinden yetiştirilir. Kırmızı kabuklu, yuvarlak-kalp biçimli meyvenin pembe eti sert ve tatlı, suyu pembedir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kütahya Pazarlar Kirazı nedir?
Kütahya Pazarlar Kirazı; Latince tür ismi Prunus avium L. ve çeşit ismi ‘‘0900 Ziraat’’ olan kirazlardan Kütahya ilindeki meyve bahçelerinde üretilir.
Ayırt edici özellikleri
Meyve yapısı ve tat
Kütahya Pazarlar Kirazının ismini de aldığı başta Pazarlar ilçesi olmak üzere Şaphane, Simav ve Gediz ilçeleri olmak üzere il genelinde yetiştiriciliği yapılır.
Kütahya’da don olayı görülen günler sonbahar aylarından başlayarak ilkbaharda sona erer. Bu durum kirazın soğuklama ihtiyacının fazlasıyla karşılanmasını sağlar.
Kütahya Pazarlar Kirazı ağacı, kuvvetli ve yaygın dallı gelişir.
Meyve eti sert, kabuğu kırmızı, eti ve suyu pembedir. Tadı tatlı, şekli yuvarlak-kalptir. Çekirdek ete yarı bağlıdır. Genellikle haziran sonunda geç olgunlaşır. Bu özellikler mevsim, iklim, yetiştirme koşulları ve olgunluğa göre değişebilir.
Bitki ve meyve özellikleri
Kütahya Pazarlar Kirazının karakteristik renk, tat, meyve iriliği ve meyve eti sertliği gibi ayırt edici özellikleri temelde bölgenin coğrafi konumu ve bu kirazın üretim metodu ile ilgili ortaya çıkan özelliklerdir.
Meyvenin olgunlaşma ve büyüme döneminde gece/gündüz sıcaklık farkının yüksek olması, ilin deniz seviyesinden yüksek olması gibi faktörler Kütahya Pazarlar Kirazında istenilen renk, tat, meyve eti sertliği ve meyve iriliği özelliklerinin ortaya çıkması sağlar.
Suda çözünebilir kuru madde oranı en az %15, meyve ağırlığı en az 10 g ve sap ağırlığı en az 0,1 g’dır. Sicilde çekirdek ağırlığı “en az 4 gram” olarak basılmıştır; bu yazım farklı bir ondalık değer tahmin edilmeden korunmuştur.
Meyve eni en az 27 mm, meyve boyu en az 25 mm, meyve sap uzunluğu en az 5 cm’dir.
Kütahya Pazarlar Kirazı Nasıl Yetiştirilir?
Yetiştiriciliği ve Üretim Aşamaları Bahçe Tesisi
Kütahya Pazarlar Kirazını aşı (vegetatif) ile çoğaltılması yapılır. Tohum anacı olarak mahlep (Prunus L.) kullanılır. Tohumları fidan yetiştirme alanlarına kasım ayında ekilir. Ertesi yılın mart – nisan aylarında çimlenen tohumlar bakımları yapılarak yaklaşık 1,5 yaşındaki fidanları aşılanacak hale getirilip aşılanır.
Aşısı tutan fidanların 2–2,5 yaş aralığında iken kapama bahçelere 5×6 m, 6×7 m, 7×7 m, 8×8 m dikim mesafesinde olmak üzere sonbaharda yaprak dökümünden itibaren ilkbahara kadar dikim yapılır. Plantasyonda mutlaka tozlayıcı çeşitlere en az 1/9 oranında yer verilmesi sicilin tavsiyesidir. Kütahya Pazarlar Kirazı için en uygun tozlayıcılar; Starks Gold ve Lambert kiraz çeşitleridir.
Dikim öncesinde fidanlarda dikim budaması yapılır ve fidanlar aşı parselinden söküldükleri derinlikte dikilir. Dikimden sonra mutlaka can suyu verilir. İyi bir bakım, budama ve gübreleme ile fidanların 3–4 yaşlarında meyve vermesi beklenir.
Toprak ve İklim İstekleri
Kiraz bahçelerinin kurulmasında su tutma özelliğinden dolayı kuru taban araziler seçilir. Kütahya Pazarlar Kirazı yetiştiriciliğinin yapıldığı topraklar genel itibariyle killi-tınlı yapıdadır. Dikimde güney cephe ve düşük rakımlı araziler daha çok tercih edilir.
Sulama işlemi
Mevsimsel şartlar ve iklim koşullarına göre sulamaya karar verilir. Sulama işleminin damlama ya da mikro yağmurlama yöntemiyle yapılması sicilin tavsiyesidir.
Gübreleme işlemi
Belirtilen coğrafi sınırda hayvancılığın gelişmiş olması yanmış hayvan ve çiftlik gübresi kullanımını artırır. Genellikle dekar başına yanmış hayvan gübresi 3,5–4 ton olarak kullanılır. Kasım ve aralık aylarında kök gübresi, nisan ve mayıs aylarında da potasyum nitrat gübresi ağaçların yaşı ve miktarı dikkate alınarak verilir.
Nisan ve mayıs aylarında kazayağı veya diskaro ile sıra araları ve üzerleri ortalama 20’şer gün arayla 2–3 defa sürülerek hem toprak havalandırılır, hem de yabancı ot mücadelesi yapılmış olur. Bahçelerin gübre ihtiyacının (gübre türü ve miktarı) belirlenebilmesi için en az üç yılda bir olmak üzere toprak ve yaprak analizlerinin yapılması sicilin önerisidir.
Bahçenin gübre ihtiyacı belirlendikten sonra gübreleme işlemi sırasında gübrenin gövde ve köklere temas etmeden, ağaçların taç iz düşümü içerisine gübreleme yapılması uygun olur.
Budama özellikleri
Dikimi yapılan fidanların kış budaması ve yaz budaması olmak üzere iki dönemde modifiye lider sisteme göre budama işlemi yapılır. Böylece ağacın güneş ışınlarını daha iyi alması ve gelişmesi sağlanır. Budamalar düzenli olarak her yıl ağacın gelişme kuvvetine göre yapılmalıdır.
Zirai Mücadele
Kasım-aralık aylarında ve şubat-mart aylarında meyve gözleri uyanmadan, yine bahar aylarında çiçeklerin %5–10’u açtığında ve çiçeklerin %80–90’ı açtığında bitki zararlılarına karşı ilgili mevzuata uygun bitki koruma ürünleri kullanılması sicilin tavsiyesidir.
Hasat işlemi
Genellikle haziran ayının son haftası itibariyle yeterli olgunluğa gelen Kütahya Pazarlar Kirazı, parlak kırmızı renge ve kendine özgü iriliğe ulaştığında elle toplanarak hasat edilir. Meyveler saplarıyla birlikte, dallara zarar vermeden, fazla büyük olmayan gıda ile temasa uygun kaplara toplanır.
Hasat sonrası işleme ve sevkiyat
Ürünün fazla bekletilmeden en kısa sürede tüketiciye sunulması esastır.
Muhafaza koşulları
Ürünün, serin, kokulardan ari ve kuru ortamlarda depolanmasına ve muhafaza edilmesine dikkat edilir. Daha uzun süreli muhafazalarda, hasadı yapılan kirazlar günlük olarak gıda ile temasa uygun kasalara alınarak soğuk hava depolarında en fazla 15 gün muhafaza edilerek tüketiciye arz edilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Üretim yeri ve çevresi
Kütahya ili; İç Ege Bölgesi ılıman iklim ile İç Anadolu Bölgesi karasal iklimin özelliklerinin yaşandığı geçit bölgesinde bulunur. İlkbaharda ılıman iklimin yoğunlaşmasıyla, ilkbahar geç donlarının önlenmesi sağlanır. Yetiştiriciliğin yapıldığı toprak; killi-tınlı yapıda, su tutma kapasitesi yüksek ve orta derin toprak yapısına sahiptir. Toprağın su tutma kapasitesi yüksek olduğu için mevsimsel yağışlar yeterli olabilmekte bu nedenle genellikle ek sulamaya ihtiyaç duyulmadan kuru tarım ile yetiştiriciliği yapılır.
Bu da meyvenin suda çözünebilir kuru madde miktarı ve meyve eti sertliğinin ideal seviyelerde olmasını sağlar.
Kökeni ve üretim geleneği
Kütahya Pazarlar Kirazının belirtilen coğrafi sınırda kiraz bahçesi kurulumu ile ilk olarak yetiştirilmesi 1975 yılına dayanır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Sicil belgesinde gösterilen logo gıda işletmecileri tarafından isteğe bağlı olarak kullanılır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
789 tescil numaralı Kütahya Pazarlar Kirazı menşe adı olarak 28 Haziran 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Kütahya Pazarlar Kirazı ibaresi ve menşe adı amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Kütahya Pazarlar Kirazı ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Kütahya Ticaret Borsası koordinatörlüğünde; Kütahya Ticaret Borsası, Kütahya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Pazarlar Belediyesinden birer kişinin katımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Kütahya Ticaret Borsası tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim mercii, Kütahya Pazarlar Kirazı coğrafi işareti kullanım biçiminin uygunluğunu, ürünün hasadı, depolama ve muhafaza koşulları ile “Üretim Metodu” bölümünde belirtilen hususlara uygun üretim yapılıp yapılmadığını denetler.
Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
