Coğrafi işaretli ürün · Manisa
Manisa’nın Kırkağaç ilçesinde dana kıymalı küçük köfteler kızartılır, ardından salçalı kemik suyunda yumuşatılır. Ekşilik limon veya sumakla sağlanır; köfte karışımı, kızartma yağı, kemik suyu ve servis sosu ayrı aşamalarda hazırlanır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kırkağaç Topalak Yemeği nedir?
Kırkağaç Topalak Yemeği, Manisa’nın Kırkağaç ilçesinde dana kıymalı küçük köfteler kızartılır, ardından salçalı kemik suyunda yumuşatılır. Ekşilik limon veya sumakla sağlanır; köfte karışımı, kızartma yağı, kemik suyu ve servis sosu ayrı aşamalarda hazırlanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kızartılmış küçük dana köfteleri
Dana kıyması, ekmek içi, un, yumurta ve maydanozlu karışım dinlendirilip 10–20 g yuvarlak veya oval parçalar hazırlanır. Köfteler zeytinyağında kızartılıp süzülür; Manisa’da yetişen dana eti kullanımı tercihtir.
Kemik suyu, salça ve ekşilik
Dana kemiğiyle hazırlanan sıcak suya zeytinyağlı domates salçası sosu ve limon suyu ve/veya sumak ekşisi katılır. Köfteler sıcak sosla yaklaşık beş dakika birleştirilir. Sosun bir bölümü ayrıca servise ayrılır; iki litre yağ tek tek porsiyonun tüketilen yağ miktarı değildir.
Sulu köftenin yöresel bağlamı
Kıyma ve kemik suyu kıvamlı, yağlı yapıyı oluşturur. Günlük öğünlerin yanı sıra düğün, bayram ve festivalde ikram edilir; hazırlama ve pişirme ustalığı Kırkağaç ile ün bağının gerekçesidir.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Malzemeler ve ölçüler
Malzeme miktarları 20 kişilik tarif içindir.
- 1 kg dana kıyma
- 250 g kuru soğan
- 200 g bayat ekmek içi
- 150 g buğday unu
- 1 adet yumurta
- 1 demet ayıklanmış maydanoz
- 20 g tuz
- 10 g karbonat
- 10 g karabiber
- 5 g toz kırmızıbiber ve/veya pul kırmızıbiber (isteğe bağlı).
Sos malzemeleri
- 3 litre su (kemiklerin haşlanması için)
- 2 kg eti sıyırılmış dana kemiği
- 2 litre zeytinyağı
- 500 g domates salçası
- 50 g tuz
- 50 ml limon suyu ve/veya sumak ekşisi
- 10 g karabiber, toz kırmızıbiber ve/veya pul kırmızıbiber (isteğe bağlı).
Üretimde dikkat edilen noktalar
Kırkağaç Topalak Yemeğinin hazırlanmasında; bileşenlerin seçimi ve hazırlanması, pişirilmesi aşamalarında ustalık becerisi önemli bir yer tutar. Kırkağaç Topalak Yemeğinin hazırlanmasında Manisa ilinde yetiştirilen danalardan elde edilen etler tercih edilir. Tercihen az yağlı olarak seçilen dana etleri kıyma makinesinden 2 kez geçirilerek kıyma haline getirilir.
Yeteri büyüklükte bir kabın içerisine köfte için gerekli bileşenler konulur. Bu karışım iyice karışması için özenle yoğurulur.
İstenilen kıvamın sağlanabilmesi için azar azar un ilavesi yapılır. Özellikle yoğurma aşamasında bu bakımdan ustalık becerisi önemli bir yer tutar. Yoğurma sonucunda köfte hamuru elde edilir. En az 1 saat kadar dinlendirilen köfte hamuru, genellikle 10–20 gram aralığında yuvarlak/oval şekillerde köftelere ayrılır. Böylelikle topalak köfteleri hazırlanmış olur.
Yağda kızartma
Hazırlanan topalak köfteleri; içerisinde zeytinyağı bulunan tavaya konularak kızartılır. Kızarması tamamlanan topalak köfteleri, yağının süzülmesi için başka bir kaba konulur ve soğumaya bırakılır.
Yemeğin Sosunun Hazırlanması
Yeterli büyüklükte gıda ile temasa uygun bir kabının içerisine temizlenmiş dana kemiği (genellikle kaval kemiği) parçalar halinde konulur. Üzerini kapatacak kadar su eklenir. Tuz da konularak, iyice kaynatılır. Kaynatma sırasında oluşabilecek köpükler kevgir ile alınır. Elde edilen kemik suyu soğumadan süzülerek ayrı bir kaba konulur.
Zeytinyağı ile domates salçası karıştırılıp ayrı bir tavada kavrularak sos elde edilir ve kemik suyuna katılır.
Bu salçalı sosun bir bölümü de servis sırasında kullanılmak üzere ayrılır. Hazırlanan kemik sulu sosa; limon ve/veya sumak ekşisi, tercihe göre karabiber, pul kırmızıbiber ve/veya toz kırmızıbiber de eklenir. Eklenen bu bileşenlerin; renk ve tadı bu karışıma geçinceye kadar pişirilir.
Hazırlanan topalak köfteleri, sıcak sosun içine konularak 5 dakika kadar sıcak sos ile karışması sağlanır.
Kırkağaç Topalak Yemeğinin üzerine; isteğe bağlı olarak kemik sulu sos ve/veya zeytinyağlı salçalı hazırlanan sos da eklenir.
Kemik suyunun hazırlığı
Temizlenmiş dana kemiği parçaları gıdayla temasa uygun kaba alınır ve üzerini kapatacak suyla kaynatılır. Oluşan köpük alınır, sıcak kemik suyu süzülerek sos hazırlığında kullanılır.
Yöresiyle bağı nedir?
Ürün hazırlamada kullanılan bileşenler ve üretim metodu bakımından farklılaşan Kırkağaç Topalak Yemeğinin; Manisa ili Kırkağaç ilçesi ile ün bağı bulunur. Bu sebeplerle; Kırkağaç Topalak Yemeğinin tüm üretim aşamaları, Manisa ili Kırkağaç ilçesinde gerçekleştirilir. Bu sebeplerle; Kırkağaç Topalak Yemeğinin; üretildiği Manisa ili Kırkağaç ilçesi ile ün bağı bulunur.
Topalak Kırkağaç’la tanınan bir sulu köfte yemeğidir; sicil bu yerel adı ve yemek kimliğini ilçenin mutfak kültürüyle ilişkilendirir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Manisa ilinin yemek kültüründe önemli bir yere sahip olan Kırkağaç Topalak Yemeği, özellikle günlük öğünlerde tüketilmesinin yanı sıra; düğün, bayram, festival gibi özel günlerde de ikram edilir. Kırkağaç Topalak Yemeğinin hazırlanması kadar servisinin yapılmasına da özen gösterilir. Bir miktar yumuşayan topalak köfteleri kepçeyle alınarak servis tabağına konulur.
Yine isteğe bağlı olarak üzerine; karabiber ve ince kıyılmış maydanoz eklenerek servisi yapılır.
Kırkağaç Topalak Yemeğinin; sıcak sunulması ve tüketilmesi sicilde önerilen servis biçimidir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Manisa ili Kırkağaç ilçesinde uzun bir geçmişe sahip olarak üretilen, Kırkağaç Topalak Yemeğinin hazırlanması ve pişirilmesi aşamaları ustalık becerisi gerektirir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1488 tescil numaralı Kırkağaç Topalak Yemeği mahreç işareti olarak 25 Ekim 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Kırkağaç Topalak Yemeği ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün servisinin yapıldığı gıda işletmelerinde kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Kırkağaç Kaymakamlığının koordinatörlüğünde; Kırkağaç Kaymakamlığı ile Kırkağaç İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetimler düzenli olarak yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Kırkağaç Kaymakamlığı tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur.
Denetim merci tarafından, denetimde aranılacak kriterlere aşağıda yer verilmektedir. – Üretimde kullanılan bileşenler listesinin uygunluğu, – Kırkağaç Topalak Yemeğinin hazırlanması, pişirilmesi ve servisi aşamalarının uygunluğu, – Kırkağaç Topalak Yemeği ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanım biçiminin uygunluğu.
Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
