Coğrafi işaretli ürün · Hatay
Hatay’ın Kırıkhan ilçesinde yerel ekotip ve Nantes çeşidi tohumlardan yetiştirilir. Düzgün şekilli kökleri parlak turuncudur; kuru madde ve magnezyum içeriğiyle tanınır.
UNESCO ilişkisiHatay gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kırıkhan Havucu nedir?
Kırıkhan Havucu; Hatay ilinin Kırıkhan ilçesinde genellikle yerel ekotip havuç tohumları ve Nantes çeşidi tohumlardan üretilen, oldukça düzgün şekilli, parlak turuncu renkli ve yüksek kuru madde içeriğine sahip bir havuçtur.
Ayırt edici özellikleri
Kırıkhan Havucunun, magnezyum seviyesi 109,25–115,9 mg/100 g aralığında olup diğer turuncu havuçlara göre çok yüksektir.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Düzgün ve turuncu kök
Kırıkhan Havucu düzgün şekilli ve parlak turuncudur; üretimde yerel ekotipler ve Nantes çeşidi kullanılır.
Kuru madde ve magnezyum
Kuru madde içeriği yüksektir. Magnezyum seviyesi 109,25–115,9 mg/100 g aralığındadır.
Kırıkhan Havucu Nasıl Yetiştirilir?
Tohum hazırlığı
Kırıkhan Havucu üretiminde sertifikalı tohum kullanılabildiği gibi bir önceki yılın ürününden de tohum ayrılabilir.
Tohum üretimi ve ekim
Havuç üretiminden sonra iyi kalitedeki havuçlardan tohumluk seçilir ve tohumluk parseline 70–80 cm sıra arası ve 30 cm sıra üzeri mesafede havuçların üst kısımlarında 2–3 cm yaprak sapı kalacak şekilde toprak yüzeyinden 2–3 cm derinliğe dikilir. Tohumluk üretilirken toprak özelliklerine göre potasyumlu gübreler kullanılır. Tohum oluşumu kademeli olarak gerçekleşir. Bu nedenle tohumluk hasadı da kademeli olarak yapılır.
Tohumların irilikleri ilk şemsiyeden, diğer şemsiye gruplarına doğur küçülür. 8–10 cm uzunluktaki sapı ile birlikte hasat edilen şemsiyeler gölge ve temiz bir ortamda kurutulur ve çiçeklerindeki tohumlar kuruduktan sonra alınır. Tohumlar tüylü bir yapıdadır ve tüylerinin alınması gerekir. Kırıkhan Havucu tohumlarının ekimi 1 Ağustos ile 15 Ekim arasında olur.
Mibzer ile toprak hazırlığı yapıldıktan sonra tohumlar dekara 600–800 adet gelecek şekilde 2,5–3 cm derinliğe 25–30 ya da 25–40 cm sıra arası ve 5–12 cm sıra üzeri mesafe ile dikilir.
Seyreltme ve bakım
Çimlenmenin tamamlanması ile birlikte bitkiler 2–3 hakiki yaprak olduktan sonra seyreltme yapılır. Seyreltme yapılırken bitki kökünün zarar görmemesine dikkat edilmesi kalite açısından önem taşır. Seyreltme tamamlandıktan sonra yabancı otlar elle temizlenir.
Gübreleme ve sulama
Kırıkhan Havucu üretilirken tohum ekimi öncesinde toprak ihtiyacına göre taban gübresi olarak NPK (azot, fosfor, potasyum) ya da DAP (diamonyum fosfat) gübreleri verilir. Eylül ayı sonu ya da ekim ayı başında nitrat formunda azotlu gübre verilir. Bitkinin gelişimi esnasında kök kurşunkalem büyüklüğüne ulaştığında potas, bor ve çinko içerikli yaprak gübreleri kullanılır. Hasattan yaklaşık 1 ay önce potasyumlu gübreler 1 ya da 2 defa verilir.
Sulama, yağmurların başladığı zamana kadar yapılır. Bölgede salma sulama ve yağmurlama sulama yöntemleri uygulanmaktadır. Yağmurlar azaldığında sulamaya devam edilir.
Hastalık ve zararlılar ile mücadele
Kırıkhan Havucunda zarara neden olan hastalıklardan başlıcaları Botrytis, Rhizoctonia ve havuç mildiyösüdür (Plasmopora). En önemli zararlılar ise havuç sineği, Nematodlar ve köstebeklerdir. Hastalık ve zararlılara karşı sadece ruhsatlı ilaçlar kullanılabilir.
Hasat ve depolama
Kırıkhan Havucunun hasadı aralık ayının başında başlayarak haziran ayı ortasına kadar devam eder.
Muhafaza koşulları
Havuçlar 3–5 °C sıcaklıkta depolanır. Depolama süresi 7 ayı geçmemelidir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Bu sebeple coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Kırıkhan Havucunun tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleştirilir.
Kökeni ve üretim geleneği
Kırıkhan Havucu, Kırıkhan ilçesinin tarım ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Kırıkhan Havucu köklü geçmişe sahip olup Kırıkhan ilçesinin tarım ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1701 tescil numaralı Kırıkhan Havucu mahreç işareti olarak 17 Şubat 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Kırıkhan Havucu ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Kırıkhan Havucu ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Antakya Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde ve Antakya Ticaret ve Sanayi Odası, Hatay İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesinden ürün konusunda uzman birer üye olmak üzere en az 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler düzenli olarak yılda en az 2 kez, ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde ise her zaman yapılır. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir.
Kırıkhan Havucunun fiziksel özellikleri Üretim aşamasında kullanılan girdiler Depolama koşulları Ürün adının ve mahreç işareti ambleminin doğru kullanımı Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Hatay gastronomi kültürü: Kırıkhan Havucunun üretiminde kaliteli köklerden tohumluk seçilir; olgunlaşan tohumlar aşamalı toplanıp gölgede kurutulur. Sicilde yerel ekotip ile Nantes çeşidi seçenekleri bulunur. Ürün, Hatay’ın sebze yetiştirme bilgisinin bir parçasıdır. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
