Coğrafi işaretli ürün · Bursa
Bursa’nın Keles ilçesinde 0900 Ziraat çeşidinden yetiştirilir. Meyvenin rengi, iriliği, tadı ve sertliği yöredeki yetiştirme koşullarıyla ilişkilidir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Keles Kirazı nedir?
Keles Kirazı; Latince tür ismi Prunus avium L. olan ‘‘0900 Ziraat’’ kiraz çeşidi kullanılarak coğrafi sınırdaki meyve bahçelerinde üretilir.
İri meyvelerin ağırlığı 10–18 g, eni 20–35 mm ve boyu 18–30 mm’dir. Sap uzunluğu en çok 5 cm olur; ölçüler hasat olgunluğu ve yetişme koşullarına göre değerlendirilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bitki ve meyve özellikleri
Keles Kirazının; karakteristik renk, tat, meyve iriliği ve meyve eti sertliği gibi ayırt edici özellikleri temelde Keles ilçesinin coğrafi konumu ve bu kirazın üretim metodu ile ilgili ortaya çıkan özelliklerdir.
İri, yuvarlak–geniş kalp biçimli meyvenin eti sert ve suludur. Kabuk kırmızı ve tonlarında; meyve eti ve suyu pembe ve tonlarındadır. Tadı tatlıdır. Çiçeklenme genellikle nisan ayında gerçekleşir.
Meyve ağırlığı ve boyutları
Meyve ağırlığı 10–18 g, eni 20–35 mm, boyu 18–30 mm ve sap uzunluğu en çok 5 cm’dir. Ölçüler; hasat dönemi, iklim, yetiştirme koşulları ve olgunluk durumuyla birlikte değerlendirilir.
Kuru madde, şeker ve asitlik sınırları
Sicilde suda çözünür kuru madde (briks) en az %15, toplam şeker en az %8 ve malik asit cinsinden titre edilebilir asitlik en az %4 olarak belirtilir. Bu değerler sicildeki sınırların aktarımıdır.
Nasıl yetiştirilir?
Anaç, aşılama ve bahçe tesisi
Keles Kirazı; anaçlar üzerine aşılama ile vejetatif olarak çoğaltılır. Anaç olarak; uygun tohum anaçları ve/veya klon anaçlar kullanılır. İlkbaharda (genellikle mart-nisan ayı) uygun aşılama (kalem aşısı, göz aşısı, yarma aşı, bindirme gibi uygun aşılama teknikleri) ile kiraz ağaçlarının aşıları yapılır. Dikimde tozlayıcı çeşitlere yer verilmesi sicilde öneri olarak belirtilir.
Keles Kirazı, için potansiyel olarak kullanılabilecek başlıca tozlayıcılar; Starks Gold, Lambert, Noble, Regina, Lapins, Bigarreau Gaucher ve Jubilee kiraz çeşitleridir. Yetiştiricilik yapılacak alanın/bahçenin durumuna göre uygun anaç/çeşit kombinasyonu belirlenir. Temin edilecek fidanların sertifikalı olmalarına özen gösterilir. Dikimi yapılacak alanın iklim ve toprak koşulları da dikkate alınarak uygun anaçlar seçilir ve uygun aşılama yöntemleri kullanılır. Dikimde güney cephe ve düşük rakımlı araziler daha çok tercih edilir.
Fidan dikimi yılın ekim-nisan ayları arasında yapılır. Keles Kirazında dikim işlemleri ekim ayı sonu yaprak dökümü ile başlar. Nisan ayı ortalarına kadar mevsimsel koşullara bağlı olarak devam eder. Dikim öncesinde fidanlarda dikim budaması yapılır ve fidanlar aşı parselinden söküldükleri derinlikte dikilir. Genellikle sonbahar aylarında ve az da olsa ilkbahar aylarında dikim yapılması tercih edilir. Dikimden sonra fidanlara mutlaka can suyu verilmelidir.
Toprak ve İklim İstekleri
Kiraz bahçelerinin kurulmasında su tutma özelliğinin iyi olmasından dolayı kuru taban araziler seçilir. Keles Kirazı yetiştiriciliğinin yapıldığı topraklar genel itibariyle kumlu-tınlı yapıdadır. Ilıman iklim ile karasal iklimin özelliklerinin yaşandığı geçit kuşağı iklim özelikleri ürün için istenilen iklim koşullarıdır. Ürün ilkbahar geç donlarından olumsuz etkilenir. Yetiştiricilikte gece ve gündüz sıcaklık farkının yüksek olması tam büyüme ve olgunlaşma döneminde meyveyi olumlu etkileyerek su kaybını minimum düzeyde tutar.
Sulama işlemi
Mevsimsel şartlar ve iklim koşullarına göre sulamaya karar verilir. Damla sulama yöntemi sicilde öneri olarak belirtilir.
Gübreleme işlemi
Gübre uygulamalarında hayvan/çiftlik gübresi ve/veya ticari gübreler de kullanılır. Bahçelerin gübre ihtiyacının (gübre türü ve miktarı) belirlenebilmesi için toprak ve yaprak analizleri sicilde öneri olarak belirtilir. Bahçelerin gübre ihtiyacı belirlendikten sonra gübrenin ağaçların gövde ve köklerine temas etmeden, ağaçların taç iz düşümü içerisine gübreleme yapılması uygun olur.
Zirai Mücadele
İklimsel verilerde dikkate alınarak meyve gözleri uyanmadan ve yine bahar aylarında uygun çiçeklenme durumuna göre bitki zararlılarına karşı ilgili mevzuata uygun bitki koruma ürünleri kullanılarak zirai mücadele yapılır. Toprağın havalandırılması ve yabancı ot mücadelesi için, yağış ve sulama sularından en ekonomik şekilde faydalanabilmek için ilkbahar ve sonbahar aylarında zirai mücadele yapılır.
Budama özellikleri
Dikimi yapılan fidanların kış budaması ve yaz budaması olmak üzere iki dönemde modifiye lider sistemi ve/veya merkezi lider sistemine göre budama işlemi yapılır. Budamalar düzenli olarak her yıl ağacın gelişme durumuna göre yapılmalıdır. Budama yapılması; kirazın tat durumu, bitki hastalık ve zararlılarına karşı direnç, yeterli güneşlenme, verim ve kalite özellikleri açısından önemlidir.
Kiraz ağaçları genellikle dikine büyüyen bir taç oluşturduğundan, doruk dallı budama sistemi tercih edilir. Budama, hasat sonrasında başlayıp genellikle aralık ayına kadar sürer. Kış mevsiminin çok soğuk geçtiği dönemlerde budama zamanının geciktirilmesi uygun olur. Budama sırasında kullanılan alet ve ekipmanın bir ağaçtan diğerine geçerken kullanılması durumunda mutlaka dezenfekte edilmesi gerekir.
Budama yapılırken hastalıklı dallar, sıkışıklığa sebep olan dallar, zayıf dallar, obur dallar, kırık ve çatlak dallar vb. kesilerek uzaklaştırılır. Uygun budama yapılması kiraz yetiştiriciliğinde; meyve tutumunu, ürün hasadını, ağacın yeterince güneş ışığı almasını, havalanmasını, zirai mücadele vb. yapılacak bakım işlerinin yapılmasını da kolaylaştırır. Doğru ve düzenli budama yapılması kiraz meyvelerinin iri olmasında bir etkendir.
Hasat işlemi
Yeterli meyve olgunluğa gelen Keles Kirazı, kırmızı renge, istenilen tatlı tada ve meyve iriliğine ulaştığında elle toplanarak hasat edilir. Kiraz meyveleri saplarıyla birlikte, dallara zarar vermeden, fazla büyük olmayan gıda ile temasa uygun kaplara/kasalara toplanır.
Piyasaya Arz
Keles Kirazı; dökme olarak ya da gıda ile temasa uygun ambalajlarda ilgili mevzuata uygun etiket bilgileri ile tüketiciye arz edilir.
Nasıl hasat edilir?
Bahçelerin bu yükselti farklılıkları üreticiler için avantaj olarak kabul edilen; ürünün hasat döneminin Haziran ayının başından Ağustos ayını da içine alan yaklaşık 3 aylık bir döneme yayılmasını sağlar. Hasat zamanı: Haziran-ağustos ayları
Üretim dönemi ve muhafaza koşulları nelerdir?
Keles Kirazı sert dokusu ve uzun raf ömrüyle tanımlanır. Kuru, serin, temiz ve kokusuz depolarda muhafaza edilir; üst üste fazla istiflenmez. Daha uzun muhafazada gıda ile temasa uygun kasa veya ambalajlarla soğuk hava deposu kullanılır.
Hasat sonrası hızlı sevk
Esas olan; hasattan sonra ürünün bekletilmeden en kısa sürede tüketiciye arz edilmesidir.
Üretim yeriyle bağı nedir?
Bunun sonucu olarak coğrafi sınırda ılıman iklim ile karasal iklim arasında geçiş kuşağı iklim özellikleri ve nispeten nemli hava koşulları görülür. Bu iklim koşulları hem Keles Kirazının soğuklanma ihtiyacını karşılar, hem de meyvenin ilkbahar geç donlarından zarar görmemesine yardımcı olur. Coğrafi sınırda, gece ve gündüz sıcaklık farkının yüksek olması tam büyüme ve olgunlaşma döneminde meyveyi olumlu etkileyerek su kaybını minimum düzeyde tutar.
Ayrıca meyve olgunlaşma dönemindeki iklim koşullarının nispeten yağışsız olması, meyvedeki çatlama olasılığını da azaltır. Coğrafi sınırın toprak yapısı bahçelerin bulunduğu alanlara göre değişiklik göstermekle birlikte genel olarak hafif alkali, kumlu-tınlı yapıdadır. Toprağın bu özellikleri; vejetasyon dönemindeki ağacın su ihtiyacının karşılanmasına ve toprak sıcaklığını optimum düzeyde tutarak zirai don olaylarından korunmasına yardımcı olur.
Mevsimlerin yetiştiriciliğe etkisi
Coğrafi sınırda kış ayları sert ve soğuk, ilkbahar ayları ise genellikle haziran ayına kadar yağmurlu ve ılıman geçer.
Kiraz bahçelerinin yükselti aralığı
Keles ilçesinde kiraz bahçelerinin konumları genel itibariyle rakım olarak 600–1300 m arasında yer alır.
Yeryüzü şekilleri ve deniz etkisi
Keles ilçesinde; Marmara Denizine yakınlık olmasına rağmen Uludağ başta olmak üzere bölgedeki yeryüzü şekilleri sonucu oluşan yükselti, deniz etkisinin iç bölgelere girmesini önler.
Su kaybı ve olgunlaşma
Yetiştiricilikte bu nedenle meyvenin su kaybının yüksek olmaması ani olgunlaşmayı da engelleyerek meyvenin asitlik ve şeker oranını da dengede tutar ve böylece ürünün tatlı ve lezzetli olmasını sağlar.
Yükselti ve meyve iriliği
Yetiştiriciliğin yapıldığı rakım aralığı aynı zamanda kiraz ağaçların nem ihtiyacına da katkıda bulunarak meyvelerin iri olmasına katkı sağlar.
Geçmişi ve yöredeki yeri nedir?
Keles Kirazı bahçelerinin coğrafi sınırda kurulumu, ürünün yetiştirilmesi ve günümüze kadar gelen kiraz festivallerine konu olması 1950’li yıllara dayanır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1394 tescil numaralı Keles Kirazı menşe adı olarak 22 Haziran 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Keles Kirazı ibaresi ve menşe adı amblemi ürünün veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Keles Kirazı ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Bursa Büyükşehir Belediyesi koordinatörlüğünde; Bursa Büyükşehir Belediyesi, Bursa İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Keles Ziraat Odasının katımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim merci; Keles Kirazı coğrafi işareti kullanım biçiminin uygunluğunu, ürünün hasadı, depolama ve muhafaza koşulları, piyasaya arzı ile “Üretim Metodu” bölümünde belirtilen hususlara uygun üretim yapılıp yapılmadığını denetler. Denetim merci tarafından gerekli görülmesi halinde ürün analizlerinin yaptırılması sağlanır.
Denetim esnasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim merci; kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
