İspir Kuru Fasulyesi

Yetişme ve çimlenme koşulları

Fasulye, ılıman veya sıcak iklimlerde yetiştirilen, dona duyarlı bir bitkidir. Sicilde 0 °C’nin altındaki sıcaklıklardan zarar gördüğü, sıfırın altındaki 2–3 °C’nin bile önemli zararlara yol açtığı belirtilir. Tohumların çimlenmesi için toprak sıcaklığının en az 10 °C olması gerekir; en iyi çimlenme 20–30 °C aralığında gerçekleşir. Gelişme döneminde 20–25 °C istenir. Daha yüksek sıcaklıklar tozlanma ve döllenmeyi olumsuz etkileyebilir; çiçek ve bakla dökülmesine neden olabilir.

Toprak hazırlığı ve tesviye

İyi çimlenme ve çıkış için keseksiz bir tohum yatağı hazırlanır. Sulama suyunun düzgün dağılması için tarla tesviye edilir. İlkbaharda, ekim öncesi hazırlık ve yabancı ot kontrolünde toprağı altüst etmeyen, 8–12 cm derinlikte alttan işleyen kazayağı veya kırlangıç kuyruğu gibi aletler kullanılır. Kesekleri parçalamak ve tesviye için diskaro+tapan, tırmık+tapan veya freze kullanılabilir.

Ekim zamanının belirlenmesi

Ekim, ilkbaharın son donlarından sonra yapılır; son donlar sırasında bitkilerin henüz toprak yüzeyine çıkmamış olması gerekir. Minimum çimlenme sıcaklığı 10 °C olsa da bu sıcaklıkta çimlenme yavaştır. Hızlı ve yüksek oranda çimlenme için toprak sıcaklığının en az 15 °C’ye ulaşması beklenir. Ekim zamanı bölgeye göre değişir. Sicilde İspir’de bazen yapılan erken ekimin don ve aşırı yağış nedeniyle zarara yol açabildiği belirtilir.

Azot ve yöredeki gübreleme uygulaması

Sicilde baklagillerin Rhizobium bakterileri aracılığıyla azot ihtiyacının ¾’ünü atmosferden sağlayabildiği açıklanır. Fasulyenin simbiyotik yolla bağladığı azot ise ortalama 5–6 kg/da olarak verilir; bu miktar bitki, bakteri, toprak ve iklim koşullarına göre değişir. İspir’de yetiştiricilikte yalnızca çiftlik gübresi kullanıldığı ve buna bağlı verim azalmaları görülebildiği kaydedilir.

Çapalama ve çimlenme döneminde bakım

Çapalama ve yabancı ot kontrolü başlıca bakım işleridir. Sulama veya yağış sonrası oluşabilen sert kaymak tabakası, çıkışı kolaylaştırmak için hafif çapalamayla kırılır. Yabancı otlar çiçeklenmeye kadar kontrol edilir. Çimlenme için toprak yeterince nemli olmalıdır. Nem yetersizse ekim öncesi sulama yapılıp toprak tava geldiğinde ekilir veya ekim sonrası sulama uygulanır. Özellikle ağır topraklarda oluşan kaymak tabakası hafif yağmurlamayla yumuşatılabilir.

Su ihtiyacı ve sulama yöntemleri

Ekimden hasada kadar su ihtiyacı 400–450 mm olarak belirtilir.

Yazlık yetiştiricilikte bunun büyük bölümü sulamayla karşılanır.

Sicilde yörede ilk çiçeklenmeye kadar genellikle sulama yapılmadığı, sonrasında düzenli salma sulama uygulandığı yazılıdır.

Genel yetiştirme açıklamasında ise sıcak ve nemin yetersiz olduğu koşullarda, bitkiler 10–15 cm’ye ulaştığında ve çiçeklenmeye kadar hafif sulama uygulaması belirtilir.

Karık sulama tercih edilir; mümkün olmadığında diğer yöntemler uygulanır.

Erken gelişmede fazla su kök ve gövde çürüklüğünü artırıp kök gelişimini yavaşlatır.

Hasat olgunluğunun belirlenmesi

Erken hasat tanelerin buruşmasına, verim ve kalite kaybına yol açabilir. En uygun dönem, baklaların genel olarak sarardığı ve tohumların normal şekil ve renklerini kazandığı dönemdir. Makineli harmanda tanelerin fazla sertleşmemesi gerekir.

Genel hasat ve harman açıklaması

Sicilde Türkiye’deki genel hasat yöntemleri, bitkilerin elle yolunması veya biçilmesi olarak anlatılır. Günün serin saatlerinde, özellikle sabah yapılan hasat kayıpları azaltır. Bitkiler küçük gruplar halinde, iklime bağlı olarak 5–6 gün kurutulur. Harman sopayla dövme, üzerinden traktör geçirme veya özel harman makineleriyle yapılabilir. Kırık tane oranını artırmamak için batörün dönme hızı yüksek tutulmaz.

İspir’de elle hasat

İspir’de hasat ağustos ayının ikinci yarısında başlar ve eylül sonuna kadar sürer. Bitkiler elle sökülür, gölge yerlere taşınır ve baklalardaki taneler elle çıkarılır. Bu yerel uygulama, sicildeki genel harman yöntemlerinden ayrı açıklanır.