İnegöl Çıbrıkası

Tohumdan fide elde edilmesi

Bitkinin yetiştirilebilmesi için çıbrıka tohumlarına gereksinim duyulur. İnegöl Çıbrıkası tohumları çok küçük olduğu için doğrudan tarlaya ekilerek üretilme imkânı oldukça zordur. Bundan dolayı tohumlarının fideliğe ekilip, fide haline gelmesi istenir. Tohumların toprağa dikildikten sonra fide halini alması için beklenir. Elde edilen bu fideler daha sonra, asıl yerlerine dikilir.

Çiçeklenme gelişim döneminde; bu fidelerden beyaz, pembe ve eflatun renk ve tonlarında çiçekler açar.

Yetiştiricilik için kullanılacak olan tohumlar; önceki üretim döneminde hasat edilen mahsulden ayrılan bir miktar bitkinin hasat öncesi tohumluğa yatırılarak elde edilir. Bu tohumlardan elde edilen fidelerin şaşırtma vb. yöntemler ile (fidelerin kök gelişmesi yapabilmesi ve gelişmiş gövdelere sahip olması için bulundukları yerden daha geniş bir alana taşınarak dikilmesi işlemi) tarla/bahçe alanlarına dikimi yapılır.

Fideliklerin hazırlanması ve dikim

Genel itibariyle fideliklerin eninin 1–2 m, boyunun 10–15 m aralığında ve yerden yüksekliğinin de 15–20 cm olacak şekilde hazırlanması sicilde öneri olarak belirtilir. Yerden yeterince yüksek hazırlanmayan tohum yastıkları, bitki hastalık ve zararlılarına daha yatkın olur. Fideliğin süzek görevi görebilmesi için tabanına çakıl veya çalı-çırpı vb. uygun materyaller döşenmesi de uygun olur.

Toprağın yeterince yanmış ahır/çiftlik gübresi ile homojen bir dağılım sağlanması için tohum ekiminden önce toprak ile iyice karıştırılarak fidelik için ekim yapılır. Fideler elle dikilebileceği gibi uygun fide dikim makinalarıyla da dikilebilir. Uygun koşullarda ekilen tohumlar yaklaşık 3 haftalık bir sürede fide olarak toprak yüzeyine çıkar.

Toprak koşulları ve tohum ekim dönemi

Organik ve mineral maddelerce zengin, su geçirgenliği yüksek, derin ve tınlı, kumlu-tınlı topraklar ürünün yetiştiriciliğinde tercih edilen en uygun toprak yapısıdır. Fideliklere tohum ekimi için uygun zaman aralığı; yılın eylül-aralık ayları olduğu gibi mevsimsel koşullara göre şubat-mart aylarında da ekim yapılabilir. Tohumların çimlenebilmesi için ideal toprak sıcaklığı 20–24°C aralığıdır. Bitki hastalıklarına karşı fideliğin/toprağın havalandırılması önem arz eder.

Toprağın hazırlanması

Fidelerin ekileceği toprak sonbaharda genellikle eylül ayında, pulluk vb. ile sürülür, ilkbaharda diskaro geçirilir, tırmık vb. tarım aletleri ile arazi uygun şekilde tesviye edilerek dikime hazır hale getirilir. Düzenli olarak sulanan, yabancı otları alınan fideliklerde bitkiler ortalama 10 cm’ye ulaştıklarında tarlaya/bahçeye dikim için hazır hale gelir. Sonrasında uygun şaşırtma yöntemleri ile fideler tarla/bahçeye alınır.

Gübreleme işlemi

Bitkinin gübre ihtiyacının belirlenebilmesi için belirli aralıklarla toprak ve yaprak analizlerinin yapılması sicilde öneri olarak belirtilir. Bu sebeple yetiştiriciler tarafından farklı gübreleme programları uygulanmakla birlikte, yetiştiricilikte çiftlik/ahır gübresi ve/veya ticari gübreleme yapılması uygun olur.

Sulama işlemi

Yetiştiricilikte fideler için sürekli yapılması gerekli işlemlerden birisi de sulamadır. Tohum ekiminden sonra çimlenmeye kadar fidelik, toprak tavını kaybetmeyecek şekilde iki üç günde bir, gerekirse günlük olarak sulanmalıdır. Fidelerin toprak yüzeyine çıkışı başladıktan sonra sulama sayısı azaltılmalı, böylelikle fazla ve istenmeyen sulama ile bitki hastalıklarına neden olunmamalıdır.

Küçük olan tohumların bir araya toplanmasını önlemek amacıyla fidelere can suyu verilmesi önem arz eder.

Sulama genellikle karık, damla ya da yağmurlama sulama şeklinde yapılır. Fide dikiminden sonra yağmurlama şeklindeki sulama daha iyi sonuçlar verir. Sulama için ilerleyen günlerde bitkilerin günlük olarak sulanması ve sonrasında gün aşırı karık usulü sulama yapılması uygun olur. İklim ve yetiştiricilik koşullarına bağlı olarak fideler tarlaya/bahçeye adapte olduktan sonra sulama sayısı haftada bir güne kadar düşürülebilir.

Bitkiler toprağa tutunup geliştikten sonra yağmurlama sulama da yapılabilir.

Özellikle yaz aylarında ve biçim sonrası yapılan sulamalar ürün verimi ve bitki ömrünün uzatılması açısından önem arz eder. Bu hususta; damla sulama; hem ürünün kalitesinin yükseltilmesi hem de su tasarrufu sağlanmasında en ideal sulama metodu olarak öne çıkar.

Hastalık ve zararlılarla mücadele

Ürünün yetiştiriciliğinde zirai mücadele yapılırken öncelikle fidelerin/tohumların hastalıklardan ari, sağlıklı bitkilerden seçilmesi sağlanmalıdır. Fidelikler hastalıksız, temiz yerlerde kurulmalıdır. Fideler aşırı sulanmamalı, sık sık havalandırılmalıdır. Yabancı ot, bitki hastalık ve zararlılar ile gerektiğinde kimyasal mücadele yapılır. Uygun tarım alet ve ekipmanları ile mekanik mücadele yapılması da etkili bir yöntemdir. Zirai mücadelede ilgili mevzuata uygun bitki koruma ürünleri kullanılabilir.

Çiçeklenme dönemi ve biçim zamanı

Ürün hasadının, uçucu yağ oranının en fazla olduğu dönem olan ortalama %50 çiçeklenme ve tam çiçeklenme döneminde yapılması sicilde öneri olarak belirtilir. Gün içindeki hasat zamanı bile uçucu yağ miktarında değişiklik gösterir. Örneğin; öğleden sonra biçilen ürün, sabah biçilen üründen daha fazla uçucu yağ içerebilir. Hasadın geciktirilmesi durumunda üründe odunlaşma meydana gelir.

Plantasyon yılındaki derin biçimler, bitkinin kök sisteminin kıştan zarar görerek bitkilerin kurumasına neden olabileceğinden, ilk tesis yılında derin biçimlerden kaçınılmalıdır. İlkbaharda ekimi yapılan ürün genellikle ilk yıl biçilmez, biçilmesi halinde ürün verimi düşük olur. Sonraki yıllarda iklim, yetiştiricilik, ekolojik koşullar ve sulamaya bağlı olarak yılda üç biçim kadar ürün almak mümkün olur.

Hasat ve kurutmaya hazırlama

Hasat yapılırken bitkinin dallarının koparılması yerine, dallarının bıçakla kesilmesi suretiyle hasat yapılması uygun olur. Biçme yüksekliği yerden ortalama 15 cm kadar yukarıda olmalı ve hasat sırasında köklere zarar verilmemelidir. Hasat elle ya da geniş alanlarda uygun biçme makineleri ile de yapılabilir. Hasattan hemen sonra sulama ve yabancı ot alma gibi bakım işlemleri yapılmalıdır.

Hasat edilen ürünler tarladan hemen toplanmalı, asgari teknik ve hijyenik şartlar sağlanarak temiz ve gölge bir yere taşınarak kurutulmak üzere serilmelidir. İyi bir kurutma için serme kalınlığının 20 cm’yi aşmaması, dallarının sıkça alt üst edilerek havalandırılması, kızışma ve dolayısıyla renk kararması vb. olumsuz durumlara meydan verilmemelidir. Kurutma sıcaklığı genellikle 30–35°C aralığındadır.

Kurutma işlemi

Kurutma işleminin gölgede yapılması daha kaliteli ürün elde edilmesine yardımcı olur. Ürün için ideal kurutma; yerden ortalama 50 cm yüksekliğindeki gıda ile temasa uygun, alttan havalanabilir ızgaralar üzerinde yapılan kurutmadır. Kurutma da kısmen de olsa üründe kararmalar görülmüş ise bu kısımların yığından/diğer ürünlerden uzaklaştırılması gerekir. Ayrıca daha modern kurutma yöntemleri olarak etüv, kurutma tüneli vb. uygun kurutma yöntemleri de kullanılabilir.

Kurutulan çıbrıka bitkisinin toprak üstü bitki kısımları yine tekniğine uygun olarak ufalanır ya da öğütülür.

Ambalajlama ve pazara sevk

Kurutulması ve işlenmesi biten ürünler; gıda ile temasa uygun kaplara/çuvallara alınır. Hasat edilerek baharat olarak işlenen İnegöl Çıbrıkasının en kısa sürede pazara ve tüketiciye ulaştırılması esastır.

Ürünün piyasaya sunulması

İnegöl Çıbrıkası; dökme olarak ya da gıda ile temasa uygun ambalajlarda ilgili gıda mevzuatı hükümlerine uygun etiket bilgileri ile tüketiciye arz edilir.