Coğrafi işaretli ürün · Iğdır
Iğdır ili ve Kars’ın Kağızman ilçesinde yetiştirilir. Başlıca Şalak çeşidinden elde edilen iri, eliptik meyve sarı kabuklu ve sarı etli, tatlı ve suludur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Iğdır Kayısısı nedir?
Iğdır Kayısısı, Iğdır ili ve Kars’ın Kağızman ilçesinde yetiştirilen, başlıca Şalak çeşidinden elde edilen sofralık kayısıdır. İri, eliptik meyve sarı kabuklu ve sarı etlidir. Yayvan taçlı ağaçlar kuvvetli büyür; meyve iriliği ve yüksek yeme kalitesi ayırt edicidir.
Ayırt edici özellikleri
Çekirdeğin ete bağlanma durumu serbesttir.
Meyvenin C vitamini miktarı 7,70–11,17 mg/100 g, toplam şeker miktarı 7,54–14,22 g/100 g’dır. Sicildeki bu değerler meyvenin fitokimyasal özellikleri arasında verilir.
İri meyvenin ve çekirdeğinin sicildeki ölçüleri aşağıdaki tabloda gösterilir.
Meyve ve çekirdek ölçüleri
Sicil belgesinin 2. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Sicildeki değer |
|---|---|
| Ortalama meyve ağırlığı (g) | 53,42–78,32 |
| Meyve eni (mm) | 41,06–48,83 |
| Meyve boyu (mm) | 49,81–56,81 |
| Meyve yüksekliği (mm) | 40,53–47,27 |
| Çekirdek ağırlığı (g) | 2,42–2,69 |
| Çekirdeğin iç ağırlığı (g) | 0,77–0,85 |
Sicilin fenolojik safhalar tablosunda hasat zamanı 5–27 Temmuz olarak verilir. Üretim metodunun hasat açıklamasında ise haziran sonundan temmuz ortasına kadar süren dönem belirtilir. İki ifade kaynaktaki bağlamlarıyla korunmuştur.
Bitki ve meyve özellikleri
Teberze ve Ordubat gibi diğer yerel çeşitler meyve tutumunun artması için tozlayıcı çeşit olarak kullanılmaktadır.
Aras vadisinde tüm yetiştirme yerleri için tam çiçeklenmeden hasada kadar geçen süre 97 ile 123 gün arasında değişir.
Meyvenin Fiziksel Özellikleri: Meyve şekli eliptiktir.
Meyve kabuğu ve et rengi sarıdır.
Meyve yanak durumu kuvvetli ve simetriktir.
Meyve tatlı, sulu ve meyve eti orta sertliktedir.
Meyve suyu pH’ı 4.5–4.96
Hammadde ve bileşim
Iğdır kayısı üretim alanlarında hakim çeşit Şalaktır.
Doku, renk ve tat özellikleri
Çekirdek eliptik ve tatlıdır.
Tablo-1: Sicildeki ölçü ve özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Tomurcuk patlaması | 4-18 Mart |
|---|---|
| Pembe uç dönemi | 10-27 Mart |
| Pembe balon dönemi | 14 Mart-1 Nisan |
| İlk çiçeklenme | 23 Mart-6 Nisan |
| Tam çiçeklenme | 27 Mart-13 Nisan |
| Çiçeklenme sonu | 1-15 Nisan |
| Hasat zamanı | 5-27 Temmuz |
Iğdır Kayısısı Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Iğdır Kayısısının soğuklama isteği kesin olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte Iğdır ili uzun yıllar soğuklama süresi (klasik yöntem) 7,2 0C’nin altında geçen süre 1600 saattir. Yıllar bazında ise 1000 saatin altına düşmemektedir. Bu nedenle yörede Iğdır Kayısısı tomurcuk oluşturabilmesi için yeterli miktarda soğuklama ihtiyacını karşıladığı düşünülmektedir. Çiçeklenme ve küçük meyve döneminde meydana gelen 0 0C’nin altındaki sıcaklık seyri ürüne zarar verir.
Kışları soğuk, yazları güneşli ve sıcak iklimi sever. Sıcak ve besin maddelerince zengin topraklarda iyi gelişir.
Fidan Üretimi
Iğdır Kayısısı fidan üretimi zerdali tohumlarından üretilen anaçlar üzerine yörede profesyonel aşıcılar tarafından durgun “T” göz aşısı yapılarak üretilmektedir. Aşılar genellikle temmuz ayının sonunda ve ağustos ayı boyunca yapılmaktadır. Fidanlar 1 veya 2 yaşlı olarak piyasaya sürülmektedir.
Bahçe Tesisi
Iğdır Kayısısı ile bahçe tesisi 1 veya 2 yaşlı zerdali anaçları üzerine aşılı fidanlar ile kurulmaktadır. Iğdır Kayısısının büyük ve yayvan taç oluşturduğu da dikkate alınırsa, bahçe tesisi yörede sıra üzeri ve sıra arası 8 x 8 veya 10 x 10 m mesafelerde kare dikim şeklinde yapılmakta ve genel olarak kurulan bahçelere. Teberze ve Ordubat yerel çeşitleri tozlayıcı olarak dikilmektedir.
Dikimler genelde ilkbahar dikimi şeklinde gerçekleştirilir.
Sulama işlemi
Sulama genellikle yüzey sulama şeklinde hasat zamanına kadar 4–5 kez yapılır. Damla sulama sisteminin kullanımı birkaç işletmede yeni görülmektedir.
Gübreleme işlemi
Aras Vadisinde Iğdır Kayısısı için gübreleme yapılırken çiftlik gübresi ile ticari gübreler kullanılmaktadır. Çiftlik gübresi toprağın organik maddesini artırmak ve fiziksel yapısını korumak için kullanılmaktadır. Azot kaynağı olarak amonyum sülfat, amonyum nitrat, azot ve fosfor kaynağı olarak diamounyum fosfat, fosfor kaynağı olarak da triple süper fosfat kullanılmaktadır.
Budama özellikleri
Iğdır Kayısısında budama dikim budaması, şekil budaması ve ürün budaması şeklinde uygulanmaktadır. Budamalar genellikle hasattan sonra sonbaharda veya erken ilkbaharda gerçekleştirilmektedir. Yörede kış döneminde geçen sert soğuklar ve don olayları nedeni ile kış ortasında budama yapılmamaktadır.
Hastalık ve Zararlılar ile Mücadele
Iğdır Kayısısında hastalık ve zararlılar ile mücadelede erken ilkbaharda göztaşı uygulaması yapılmaktadır. Çil hastalığı ve kabuklu bit zararlısına karşı resmi ruhsatlı lisanslı ilaçlar kullanılmaktadır. Iğdır Kayısısında herhangi bir amaç için hormon kullanımı söz konusu değildir.
Hasat Zamanı
Iğdır Kayısısı sofralık olarak değerlendirildiği için tam olgun dönemde hasat edilmemektedir. Ağaçlarda homojen bir olgunlaşma olmadığı durumda kademeli olarak hasat gerçekleştirilmektedir. Hasat daha çok meyveye ben düşme döneminde meyvenin renginin ¾ nün yeşilden saman sarısına döndüğü dönemde yapılmaktadır. Hasat genellikle Haziran ayı sonu ile Temmuz ayının ortalarına kadar devam etmektedir.
Ambalajlama işlemi
Iğdır Kayısısı genellikle plastik kasalarda 2 veya 3 sıra olacak şekilde ağırlığı 8–10 kilogram civarında ambalajlanmaktadır. Aynı zamanda mukavva kutularda ambalajlama tercih edilmektedir.
Muhafaza koşulları
Iğdır Kayısısı diğer sofralık kayısılarda olduğu gibi depolamaya çok fazla elverişli bir ürün değildir. Bunun ile beraber +2 0C’de %90 bağıl nemde 2–3 hafta süre ile depolanabilmektedir.
Coğrafi bağı
Iğdır Kayısısının coğrafi sınırı Iğdır ili ve ilçeleri ile Kars ilinin Kağızman ilçesidir. Aras Vadisinde yetiştirilen ürünün hakim çeşidi Şalak, tozlayıcı yerel çeşitleri Teberze ve Ordubattır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Iğdır Kayısısı coğrafi işaretinin adı marka ile birlikte ürünün üzerinde kullanılabilir.
Ürünün varsa ambalajı veya taşındığı kasalar üzerinde diğer bilgilere ilaveten sicildeki logo yer alır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
385 tescil numaralı Iğdır Kayısısı menşe adı olarak 17 Eylül 2018 tarihinde tescil edilmiştir. Tescil ettiren kurum kimliği: Iğdır Ticaret ve Sanayi Odası.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler Iğdır Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde; Iğdır Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü ve Iğdır Tarım İl Müdürlüğünde görevli uzmanlardan oluşacak en az 4 kişilik denetim merci tarafından üretim ve hasat aşamalarında yılda iki kez şikâyet halinde, şüphe üzerine ve ihtiyaç duyulduğunda ise her zaman yapılır. Iğdır Ticaret ve Sanayi Odası coğrafi işareti haksız ve kurallara aykırı kullananlar hakkında gerekli kanuni yollara başvurur.
Denetime ilişkin raporlar Iğdır Ticaret ve Sanayi Odası tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna her yıl gönderilir. Ürünün, Üretim aşamaları denetlenecektir. Ürünün hasat dönemi denetlenecektir. Ürünün fiziksel ve kimyasal özellikleri incelenir. Coğrafi işaretin kullanımı denetlenecektir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim mercii hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
