Coğrafi işaretli ürün · Hatay
Hatay mutfağında ince bulgur, iki salça ve limon suyuyla yoğrulur; ayrıca yoğurma suyu kullanılmaz. Yeşillikler, zeytinyağı ve nar ekşisiyle harmanlanan kısır, marul veya asma yaprağıyla; kışın lahana seçeneğiyle sunulur.
UNESCO ilişkisiHatay gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırı nedir?
Hatay Sarma İçi veya Kısırı, ince bulgurun salçalar ve yeşilliklerle yoğrulduğu yöresel kısırdır. Marul, asma yaprağı veya mevsiminde lahanayla sunulur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yoğurma suyu ayrımı
Bulgur yıkanır; salçalar ve limon suyuyla yoğrulur. Ayrıca yoğurma suyu eklenmemesi, bütün aşamalarda suyla hiç temas etmediği anlamına gelmez.
Yeşillik ve yapraklı ikram
Maydanoz, nane ve soğan karışımı tamamlar. Marul ve asma yaprağı sunumda kullanılır; kışın lahana seçeneği de vardır.
Doku, renk ve tat özellikleri
Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırı, ince bulgurun domates ve biber salçasıyla yoğrulup maydanoz, nane, taze soğan, nar ekşisi ve zeytinyağı ile harmanlanmasıyla elde edilen bir kısırdır. Bu yöntem, bulgurun bileşenleri daha iyi emmesini ve ürünün kıvamının ideal olmasını sağlar.
Bol miktarda kullanılan yeşillikler Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırına taze bir aroma katar.
Kullanılan nar ekşisi ve zeytinyağı, Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırının lezzetini zenginleştirir.
Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırının üretiminde kullanılan biber salçası, domates salçası ve nar ekşisi coğrafi sınırdan temin edilir.
Hammadde ve bileşim
Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırının yapılışında bulgurun su kullanılmadan el ile yoğrulması en önemli özelliklerinden biridir.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Malzemeler ve ölçüler
Malzeme miktarları 15 kişilik tarif içindir.
- 1 kg ince bulgur
- 125 gr biber salçası
- 62 gr domates salçası
- 1 adet kuru soğan
- 8 gr fesleğen
- 6 gr kimyon
- 10 gr tuz
- 1 demet yeşil soğan
- 1 demet maydanoz
- 1 demet yeşil nane
- 2 adet yeşil sarımsak
- 460 gr zeytinyağı
- 100 gr nar ekşisi
- Marul veya asma yaprağı
- 1 adet limon
Yeşillikleri hazırlama ve bulguru yoğurma
Maydanoz, nane ve soğan ayıklanır, yıkanır ve doğranır. Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırını yemek için hazırlanan marul ve asma yaprakları da yıkanır. 1 kg ince bulgur yıkandıktan sonra geniş bir yoğurma kabına alınır. 1 adet ince doğranmış kuru soğan, tercihen coğrafi sınırdan temin edilen biber salçası ve domates salçası bulgurun üzerine eklenir. Baharatlar da ilave edildikten sonra bulgur yoğurulur.
1 adet limon suyu bulgura ilave edilip yoğurmaya devam edilir. İyice yumuşayan bulgura tercihen coğrafi sınırdan elde edilen nar ekşisi eklenerek yoğurmaya devam edilir. Üzerine zeytinyağı, doğranmış soğan ve maydanoz ilave edilerek karıştırılır. Bileşenlerin miktarı damak zevkine göre ayarlanabilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Bu nedenlerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırının bütün üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınır içerisinde gerçekleştirilir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Marul veya asma yaprağı ile servisinin yapılması, Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırının bir diğer önemli ayırt edici özelliğidir. Kış aylarında lahana ile de tüketilmesi mümkündür. Kış aylarında lahana ile de tüketilmesi mümkün olan Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırının yanına marul veya asma yaprağı koyularak servisi yapılır.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Hatay ilinde uzun bir geçmişe sahip olan Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırının, coğrafi sınırın ekonomisinde önemli bir yeri vardır. Hatay ilinde uzun bir geçmişe sahip olan Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırının, coğrafi sınırın ekonomisinde ve mutfak kültüründe önemli bir yeri vardır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1820 tescil numaralı Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırı mahreç işareti olarak 10 Şubat 2026 tarihinde tescil edilmiştir. Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırı ibaresi ve mahreç işareti amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Hatay Valiliğinin koordinatörlüğünde; Hatay Valiliği ile Hatay İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden konuda uzman 3 kişinin katılımıyla oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler düzenli olarak yılda bir defa, ayrıca gerekli görülmesi ve şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetim mercii tarafından; Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırının üretiminde kullanılan bileşenlerin uygunluğu Üretim metoduna uygunluk Hatay Sarma İçi / Hatay Kısırı ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Hatay gastronomi kültürü: Hatay Sarma İçi, ince bulgurun salça, baharat, limon ve nar ekşisiyle elle yoğrulmasıyla hazırlanır. Marul veya asma yaprağı yanında sunulur. Hatay’ın bulgurlu sofra hazırlıklarından olan bu kısır, adına rağmen tencerede pişirilen bir sarma değildir. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
