Coğrafi işaretli ürün · İzmir
İzmir’in Menderes ilçesindeki Görece’de ustaların erimiş camı demir araçlarla şekillendirmesiyle yapılır. Renkli cam boncuklar ve göz işlemeleri tamamen el emeğiyle oluşturulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Görece Nazar Boncuğu nedir?
Görece Nazar Boncuğu, ustanın camı ocakta eritip demir araçlarla biçimlendirdiği geleneksel el sanatı ürünüdür. Boncuk çeşitlerinin yanında camdan süs ve kullanım eşyaları da üretilir; işçilik çıraklık yoluyla öğrenilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Ustanın elinde biçimlenen cam
Boncuk ve diğer cam ürünler, ustanın mahareti ölçüsünde tamamen el emeğiyle yapılır. Üretici ustalar çıraklık sistemiyle 5–7 yılda yetişir.
Mor ağırlıklı renk çeşitleri
Üretimde mor renk ağırlıklıdır; kobaltla elde edilir. Kobalt bulunmadığında saf bakır ateşte pişirilip cam macunuyla karıştırılır. Moru koyulaştırmak için rastık kullanılır. Yeşil, beyaz, sarı ve kahverengi cam şişeler diğer renklerin kaynağıdır.
Boncuk çeşitleri, boyutlar ve cam eşyalar
Göz, karagöz, ceviz, silindir, yumurta, plaka, plaka kalp, zar, saraç ve danagöz boncuk çeşitleridir. Boncuklar küçük, orta veya iri boylarıyla; şeffaf, yeşil, mavi, mor ve sarı renkleriyle adlandırılır. Yüzük, testi, süs balığı, küllük, vazo, peçetelik, kalemlik ve kozalak gibi cam ürünler de kapsamda yer alır.
Nasıl üretilir?
Boncuk ocağının kurulması
Boncuk ocağı ateş tuğlası, kil ve samanla nal biçiminde örülür; genel şekli yuvarlak veya ovaldir. Ateş tuğlalarıyla pencere sayısına göre odalar ayrılır. Günlük 800–1000 derece sıcaklıkla çalışan ocağın dayanma süresi en çok bir yıldır.
Ocağın çalışma bölümleri
Ateş yakılan bölüm kapı, yarım kubbe biçimli üst bölüm tepe kapağıdır. Boncuğun demir çubukla alındığı yer keferin, erimiş camın alınma deliği pencere, işlenen boncuğun soğutulduğu yer kavaradır.
Cam alma ve destek demirleri
Sındırgısıdır demiri pencere kenarında cam alımına destek olur; ray demiri camın şekillendirildiği yüzeydir. Asebe demiri, ocaktan cam almak için kullanılan 50–60 cm uzunluğunda çelik çubuktur.
Şekillendirme ve göz işleme araçları
Merteke demiri, camı ray üzerinde biçimlendirmek için kullanılan 35–40 cm uzunluğunda, 2 cm genişliğinde çelik araçtır. Merdan demiri boncuğun göz işlemesinde; mezzlep demiri kavarada soğuyan boncuğu almada kullanılır.
Camın eritilmesi ve elde biçimlendirilmesi
Camlar ocaktaki tava bölümünde eritilir, pencereden demir çubuklarla alınır ve ray demiri üzerinde işlenir. Renklendirmede kobalt, oksit, bakır, çinko ve kalay gibi maddeler kullanılır; biçimlenen boncuk kavarada soğutulur.
Yöreyle bağı nedir?
Üretim alanı İzmir ili Menderes ilçesi Görece beldesidir. El işçiliği, çıraklıkla öğrenilen ustalığa dayanır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Kullanım biçimi markalamadır. El sanatı niteliğine uygunluğu, Görece Belediyesi ve İl Kültür Müdürlüğünden birer usta ile üreticilerden iki kişinin oluşturduğu dört kişilik komisyon denetler. En az üç kişiyle toplanan komisyon periyodik olarak, şikâyet halinde ve ihtiyaç duyulduğunda denetim yapıp rapor düzenler.
Başvuru günü özgün Resmî Gazete ilanıyla örtüşen iç künye kaydından alınmıştır. Kapak ve portalda farklı başvuru günleri bulunur. Kapaktaki yayın tarihi özgün ilanla örtüşür; gövdedeki farklı ilan atfı esas alınmamıştır.
Eski sicil belgesinde tescil ettiren Görece Belediye Başkanlığı olarak yazılıdır. Güncel TÜRKPATENT portalında başvuru yapan/tescil ettiren Menderes Belediyesi olarak gösterilir. Denetim anlatımındaki Görece Belediyesi adı, eski belgenin kendi ifadesi olarak korunmuştur.
