Coğrafi işaretli ürün · İzmir
Bergama Parşömeni / Bergama Kâğıdı, İzmir’in Bergama ilçesinde hayvan derisinin kireçle işlenip inceltilmesiyle üretilir. Gerilen, kazınan ve ponzayla perdahlanan deri, yazı ve baskıda kullanılan dayanıklı bir malzemeye dönüşür.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Bergama Parşömeni/ Bergama Kâğıdı nedir?
Bergama Parşömeni/ Bergama Kâğıdı, sadece kireç solüsyonu kullanılarak inceltilmiş hayvan derisi olup üzerine yazı yazılabilen bir yazı malzemesidir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
İnceltilmiş hayvan derisi
Parşömen, üzerine yazı yazılabilecek inceliğe getirilmiş hayvan derisidir. Kuruduktan sonra kâğıt formunu alır ve istenen boyutlarda kesilebilir.
Dayanıklı ve uzun ömürlü yapı
Dayanıklı ve uzun ömürlüdür.
Nasıl üretilir?
Deri seçimi ve ilk yıkama
Yerel yöntem, sicilde antik dönemden beri süren bir uygulama olarak anlatılır. Deri işlemede yalnız kireç solüsyonu kullanılır; tuzlanmış derinin parşömene dönüşmesi yaklaşık bir ay sürer. Oğlak ve koyun derileri yaygın olmakla birlikte bütün hayvanların derileri kullanılabilir. Önceden tuzlanmış deri, kirini gidermek için suyla yıkanır.
Suda bekletme ve yoğun kireç
Deriden temiz su akana kadar yıkanır ve bir gün suda bekletilir. Kirlerinden arındırılan deri, yaklaşık bir hafta boyunca yoğun kıvamlı sönmüş kireç solüsyonunda tutularak derinin solüsyonu absorbe etmesi sağlanır.
Tüy, et ve yağın ayrılması
Kireç solüsyonunun yoğunluğunun ayarlanması göz kararı ayarlanır ve ustalık gerektirir. Kireç solüsyonu derinin katmanlarına yavaş yavaş etki ederek tüylerin deriden kolayca ayrılmasını sağlar. Tüylerinden arındırılan deri, yarım silindir şeklindeki ahşap kiriş olan kavalete ya da etleme sehpasında, yine aynı isimle anılan ve karatabakların sıklıkla kullandığı yay şeklindeki kavalete ya da etleme bıçağı ile işlemden geçirilir. Bu işlem sonunda deri, et ve yağlarından arındırılmış olur.
Seyreltik kireçte dinlendirme ve durulama
Et ve yağlarından arındırılan deri, daha düşük seyreltideki kireç havuzunda dinlenmeye bırakılır. Dinlenme safhası, derinin kolayca yazı yazılabilecek inceliğe getirilmeden önce, derinin katmanlarının birbirinden kolayca ayrılmasını sağlayacak son süreçtir. Deri bu dinlenme safhasında mevsimsel değişikliklere göre bir hafta ile on gün arasında bekletilir. Daha sonra liflerindeki kireci etkisizleştirmek amacıyla temiz su ile yıkanır. Kireç kalıntılarından tamamen temizlenen deri, daha sonra büyük gergi tahtalarına gerilir.
Germe, lunellumla kazıma ve perdah
Bu aşamada deri, yarım daire şeklindeki lunellum adlı bıçakla kazınarak inceltilir. Lunellum antik dönemden beri, parşömen yapımcılarının kullandığı bir bıçaktır. Tıraşlama işlemi bittikten sonra deri ponza taşıyla perdahlanır. Bu aşama, derinin içinde kalan yağı temizlemek için gereklidir. Çerçeve üzerindeki deri kurumaya bırakılır. Kuruyan deri, kâğıt formunu almış olup piyasaya sunulmaya hazır hale gelmiştir. Çeşitli boyutlarda kesilebilir.
Boyutlandırma ve sayfa oluşturma
Kâğıt formunu almış olan deri, istenen ebatlarda üst üste konulup ortasından ve kenarlarından birleştirilerek sayfalar haline getirilebilir.
Nerelerde ve hangi amaçlarla kullanılır?
Bergama Parşömeni/ Bergama Kâğıdının üzerine yazı yazılabilir, şekil verilebilir, baskı yapılabilir, görsel sanatlarda farklı formlarda süs ve hediyelik eşya olarak kullanılabilir.
Yöreyle bağı nedir?
Coğrafi sınır İzmir ilinin Bergama ilçesidir. MÖ ikinci yüzyıla uzanan geçmişi ve ustalık gerektiren yerel üretimiyle ün bağı vardır. “Membrana Pergamena” (Bergama Derisi) ve “Charta Pergamena” (Bergama Kâğıdı) adlarıyla da bilinir. Üretimin bütün aşamaları bu sınırda gerçekleşir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Pergamon ve papirüs anlatısı
Sicil, Kral II. Eumenes döneminde sanat ve bilimde gelişen Pergamon ile Mısır’daki İskenderiye kütüphaneleri arasında rekabet doğduğunu aktarır.
Aynı anlatıma göre Mısır’daki krallık, Nil kıyısındaki papirüsten yapılan kâğıdın Bergama’ya ihracını yasaklamıştır.
Papirüs ihracının durdurulmasının ardından Pergamon Krallığının üzerine yazılacak yeni malzeme arayışına girdiği, sicilin MÖ ikinci yüzyıla dayandırdığı tarih anlatısında yer alır.
Sicilde Krates ve İrodikos adlı kütüphanecilerin oğlak derisini incelterek parşömen ürettikleri anlatılır.
Dönemin Pergamon Kütüphanesi, edebiyat ve sanat alanlarında parşömenlere yazılmış binlerce kitaba ev sahipliği yapmıştır.
Bu dönemlerde Dünya’nın farklı yerlerinde temel olarak da tabakhanelerde üretilen parşömen, Orta Çağ’da en çok kullanılan yazı malzemesidir.
Dayanıklılığı sebebiyle önemli ve kutsal metinler parşömen üzerine yazılmış ya da aktarılmıştır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
782 tescil numaralı Bergama Parşömeni / Bergama Kâğıdı mahreç işareti olarak 15 Haziran 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Bergama Parşömeni/ Bergama Kâğıdı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Bergama Kâğıdı / Bergama Parşömeni ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler, Bergama Ticaret Odasının koordinatörlüğünde; Bergama Ticaret Odasından, Bergama Belediyesinden ve Bergama Halk Eğitim Merkezinden birer kişinin katılacağı 3 kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Yılda bir kez düzenli olarak yapılacak denetimler, ayrıca ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde her zaman yapılacaktır.
Denetim mercii tarafından; üretimde kullanılacak derilerin ve diğer malzemelerin uygunluğu; üretim metoduna uygunluk, Bergama Parşömeni/ Bergama Kâğıdı coğrafi işareti ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenecektir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
