Coğrafi işaretli ürün · Ankara
Ankara’nın Gölbaşı ilçesiyle özdeşleşen tek yıllık Centaurea tchihatcheffii bitkisidir. Kırmızının farklı tonlarını yansıtan çiçekleri nedeniyle yanardöner olarak da bilinir; sicil, çoğaltılarak korunmasını amaçlar.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Gölbaşı Sevgi Çiçeği nedir?
Gölbaşı Sevgi Çiçeği (Centaurea tchihatcheffii), papatyagiller familyasından tek yıllık bir bitkidir. Peygamber çiçeği ve yanardöner çiçeği adlarıyla da bilinir. Işığın yansıma açısına göre kırmızının farklı tonlarını gösterir.
Gövde 4–50 cm boyunda, çoğunlukla tabanda morumsu, üst kısımları yeşilimsi, tümüyle çizgili, tabanda dallanan, alt kısımları flokkoz – tomentoz, üst kısımları piloz tüylü, yatık veya dik büyüyen, 5–50 kapitilumludur.
Ayırt edici özellikleri
Ayırt edici özellikler
Sevgi Çiçeği (Centaurea tchihatcheffii) Plantea aleminin Magnoliophyta (Kapalı Tohumlular) bölümünün Magnoliopsida (İki Çenekliler) sınıfından Asterales takımı Asteraceae familyasında yer almaktadır.
2019 tarihli sicil, Sevgi Çiçeğini IUCN tehlike sınıflamasında “Critically Endangered – Çok tehlikede” olarak tanımlar. Belge, yayılış alanı daralan türün doğal yetişme alanında korunmasını, tanıtılmasını, geliştirilmesini ve çoğaltılmasını amaçlar.
Gölbaşı Sevgi Çiçeğine, halk arasında; peygamber çiçeği ve çiçeğinin yansıma açısına göre kırmızının farklı tonlarını yansıttığı için yanardöner çiçeği de denmektedir.
Kök 4–21 cm uzunluğunda, kazık kök yapısındadır.
İnce uzun yan dallara sahiptir.
Brakteler 5–8 sıralı, 7 damarlı, tırnak (apendaj) kahverengi 12–20 mm, kenarları beyaz silli, sillerin sayısı 9–11 arasındadır.
Tohumlar (aken) 2–4 mm, kahverengi, üzeri yine kahverengi uzun plumoz tüylüdür.
Tohumların hilumu tabanda yanda, parlak, sarımsı ve tüysüzdür.
Kapitulumdaki tohum sayısı 7–37 arasında, tohumun ucunda ki tüyler (pappus) barbellat, 0,2–3,5 mm, iki sıralı, iç sıradakiler daha uzundur.
Fiziksel özellikler
Yaprak çok değişken morfolojide, sapsız, çoğunda yaprak tabanı özellikle gövde yapraklarında daralarak sap şekline dönüşmüş, taban yapraklarında bu daralma daha belirgin 2–5 cm uzunluğunda sap gibidir.
Taban yaprak morfolojisi ovattan lirata kadar değişen, lamina 2–2,5 x 2,5–11 cm, kenarları dentattan pinnatisekte kadar değişen yapıdadır.
Orta gövde yaprakları oblong, lirattan lobata kadar değişen yapıda, uçta yuvarlağımsı akut, geniş loplu, 7,5–11 cm, bazı yapraklar pinnatisekt parçalı, uç lop büyük ve tam kenarlıdır.
Üst yapraklar daha küçük, dar şeritsiden lirata kadar değişen, 0,4–3,5 cm x 2–7,5 cm, tam kenarlı, dentat veya lobat şeklindedir.
Yapraklar tüm gövdeye dağılmış, kapitullumun tam altına kadar yaygın, 8–16 adettedir.
Çiçek durumu 12–18 x 7–20 mm, geniş kampanulat, pedonkül iyice genişlemiş, içi boştur.
Ortadaki çiçekler küçük, kırmızı – pembe, sayıları 25–55 arasında, eşey bakımından hefmafrodit, anter tüpleri düzdür.
Yaprak yüzeyi ve damar özellikleri
Yaprakların genelde üst yüzleri daha az tüylü, lamina yüzeyi buruşuk, sadece orta damar belirgin, sarı renkli, lamina kenarları kalınlaşmış, bu nedenle lamina etlimsi görünüştedir.
Kenar çiçeklerinin rengi ve biçimi
Kenardaki çiçekler açık veya koyu kırmızı, pembe, morumsu ya da beyazımsıdır. Tabana yakın halka biçimli benekler açık mor çiçeklerde koyu mor, kırmızılarda siyahımsı veya ince beyaz şerit şeklindedir; bazen uçta dar şerit olur. Çiçekler 12–22 mm uzunluğunda, hunimsi ve her kapitulumda 7–12 adettir. Uçları düzgün veya düzensiz oymalıdır. Üstten çizgili, çoğunlukla açılmış, bazen kapanmış yelpaze görünümündedir; eşey bakımından nötrdür.
Gölbaşı Sevgi Çiçeği Nasıl Yetiştirilir?
Açık alan: yer seçimi
Gölbaşı Sevgi Çiçeği üretiminde yer seçimi oldukça önemlidir. Bitkinin yetişmesi için ortamda rekabete girebileceği yabani otların olmaması gerekmektedir. Ekim yapılması düşünülen alan zirai ilaçlama (yabani ot ilacı) yapılan arazilerden uzak olmalıdır.
Açık alan: ot temizliği ve tesviye
Gölbaşı Sevgi Çiçeğinin çimlenmesini ve gelişmesini engelleyecek yabani otlar tohum atılmadan önce alandan uzaklaştırılmalıdır.
Gölbaşı Sevgi Çiçeği tohumlarını atmadan önce tohum atılması için belirlenen alan toprağı havalandırmak amacıyla çapalanır. Alanda bulunan büyük molozların alandan uzaklaştırılıp, tohum atmaya uygun düz bir alan için tesviye yapılmalıdır.
Açık alan: tohumun saklanması ve ekim
Gölbaşı Sevgi Çiçeği çiçekleri, Temmuz ayının ilk haftasına kadar açmaktadır. Temmuz ayında solan çiçeklerden toplanan tohumlar, kurutulup ayıklandıktan sonra +4 °C karanlık bir ortamda saklanmalıdır. Tohum saklanırken rutubetli bir ortam olmamasına dikkat edilmelidir. Temmuz ayının ilk haftasında toplanan ve uygun koşullarda 4 ay bekletilen tohumlar Ekim ayı içerisinde elle serpme yöntemiyle ekilmelidir.
Ekilen tohumların üzeri yabani ot çıkmaması için ilaçlanmış, yanmış, elenmiş hayvan gübresi ile tohum üzerine 1–2 cm gelecek şekilde kapatılmalıdır. Gölbaşı Sevgi Çiçeği üretiminde devamlılığın sağlanması için bitki tohumları Gölbaşı Belediyesi tarafından sağlanacaktır.
Açık alan: çapalama ve saksıya alma
Nisan başında çimlenen bitkinin dipleri, gelişimini engelleyen otları gidermek ve toprağı havalandırmak için çapalanır.
Açık alanda yetişen bitkiler çapalamadan sonra kökleri dağıtılmadan saksıya alınarak ürün haline getirilir.
Bitki topraktan kökleri dağılmayacak şekilde kürek yardımıyla çıkarılır ve 12 x 10 boyutlarında ki 0,79 litrelik plastik saksılara alınır.
* Sicilde saksı “12 × 10” ve “0,79 litre” olarak tarif edilir; 12 × 10 için birim yazılı değildir. Santimetre veya başka birim eklenmemiştir. Bu ölçü, birimi doğrulanmış uygulama talimatı olarak değil belgesel kaynak gösterimi olarak korunur.
Açık alan: tohum toplama
Gölbaşı Sevgi Çiçeği Temmuz ayının başlarına kadar çiçek açmaktadır. Çiçekleri solan bitkinin çiçek başları toplanmalıdır. Toplanan çiçek başları kurutularak, içerisindeki tohumlar ayıklanmalıdır. Tohumlar, saklama koşullarına uygun bir şekilde saklanmalıdır.
Sera: drenajlı tohum kasaları
Tohum atılacak kasa 25 x 40 cm ebatlarında olmalıdır. Tohum kasasının derinliği minimum 8 cm olmalıdır. Tohum kasası plastik ya da ahşap olabilir. Tohum atılacak kasanın altında drenajı sağlamak amacıyla delikler bulunmalıdır. Tohum ekilmeden önce tohum kasaları hastalık ve zararlılara karşı dezenfekte edilmelidir.
Sera: torf ve perlit harcı
Gölbaşı Sevgi Çiçeği tohumlarının çimlenebilmesi için uygun toprak elenmiş torf + perlit (2:1) karıştırılarak hazırlanan harçtır.
Sera: ekim ve kaynakta yazılan doluluk oranı
Sicil, kasanın doldurulacak bölümü için “3 / 2 si” ifadesini kullanır. Bu oran kaynak açıklaması olmadan 2/3 olarak değiştirilmemiştir. Torf ve perlit harcı kasaya yerleştirildikten sonra yüzeyi tokmakla düzeltilir; amaç eşit tohum dağılımı ve su birikiminin önlenmesidir. Uygun koşullarda saklanmış tohumlar elle serpilir. Sulamada oynamamaları için tokmakla bastırılır.
* Sicil kasa doluluğunu “3 / 2 si” biçiminde yazar. Bu ifade 2/3’e çevrilmemiştir. Torf–perlit karışımının 2:1 oranı ayrı bilgidir; kasa doluluk oranının doğruluğunu teyit etmez. Doluluk satırı resmî düzeltme bekler ve uygulanabilir bir oran önerisi olarak sunulmaz.
Sera: örtme, bastırma ve sisleme
Ekilen tohumların üzeri elenmiş torfla kapatılır. Tekrar torfun sabitlenmesi için bastırılır ve can suyu verilir. Can suyu tohumları oynatmamak için sisleme şeklinde verilir. Tohum kasasının üzeri kurumaya başladığında, hava sıcaklığına göre değişmekle beraber tohumlar günde 1 sefer sulanmalıdır.
Sera: gelişen bitkilerin şaşırtılması
Tohum kasasında çimlenen ve 4–5 cm boylanıp 3–4 dal olan Gölbaşı Sevgi Çiçekleri daha iyi gelişim göstermeleri için son aşamada en az 12 x 10 boyutlarında ki 0,79 litrelik plastik saksılara alınır.
Çiçeklenme ve tohum dönemi
Gölbaşı Sevgi Çiçeğinin çiçeklenme dönemi, Nisan ayının son haftasından başlayıp, Temmuz ayının ilk haftasına kadar devam etmektedir.
Mayıs sonu veya Haziran başı ise bitkinin en olgun dönemini oluşturmaktadır.
Bu tarihten sonra kapitulumlar kuruyup içini boşaltmaktadır.
Normalde Mayıs ayı ortalarına doğru bitki çiçeklenmeye başlamakta ve bitkinin sadece tek bir kapitulumu gelişmektedir.
Haziran başlarında ise bireydeki çiçek sayısı artarak daha zengin bir görünüme kavuşmaktadır.
Bu arada hem dallanma artmakta hem de boyca gelişmektedir.
O yılın iklim değerlerine göre, sıcaklığın ve yağışın uygun olması durumunda, bu tarihleri 1–2 hafta öne çekmek, uygun olmaması durumunda da 1–2 hafta geriye atmak olasıdır.
Gölbaşı Sevgi Çiçeğinin çiçeklenme dönemi, Nisan – Temmuz’un ilk haftalarına kadar devam etmekte; geriye kalan 9 aylık süre, tohum evresinde geçirilmektedir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Coğrafi işarete konu olan Gölbaşı Sevgi Çiçeğinin üretimi, Gölbaşı ilçesi Eymir Mahallesi imarının 770 ve 773 adaları arasında bulunan 1.750 m²’lik alanda, açık alanda veya sera ortamında olmak üzere iki şekilde yapılabilir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Satış ve tanıtım için kullanılacak ürünlerin üzerinde coğrafi işaret ibaresi yer alır. Tanıtım sergileri ve festivallerde Gölbaşı Sevgi Çiçeği ibaresi kullanılır.
Sicil saksıyı “12 × 10” ve “0,79 litre” olarak tarif eder; 12 × 10 için birim belirtmez. Sera harcı torf ve perlit için 2:1 olarak verilirken kasa doluluk satırında ayrıca “3 / 2” yazılıdır. Bu kaynak gösterimleri yeni birim veya oran varsayımıyla değiştirilmemiştir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
412 tescil numaralı Gölbaşı Sevgi Çiçeği menşe adı olarak 4 Şubat 2019 tarihinde tescil edilmiştir.
Sicildeki denetim düzeni
Denetim mercii Gölbaşı Belediyesi koordinatörlüğünde; Gölbaşı Belediyesi Zabıta Müdürlüğü, Ankara Gölbaşı Ziraat Odası ve Gölbaşı İlçe Tarım Müdürlüğü’nden 1’er uzman kişiden oluşur. Bu denetim mercii tarafından yılda bir kere rutin olarak denetim yapılır.
Gölbaşı Sevgi Çiçeği tohumlarının yukarıda belirtildiği şekilde saklanma koşullarının uygunluğu, Gölbaşı Sevgi Çiçeği üretim ve rezerv alanlarının güvenliğinin sağlanması, Gölbaşı Sevgi Çiçeği ekim koşullarının sağlanması, Gölbaşı Sevgi Çiçeği yetiştirme koşullarının uygunluğu, Piyasaya arzını karşılayacak şekilde tohumun üretilip, üretilmediği, Denetim mercii gerekli görüldüğünde ve şikâyet halinde ayrıca denetim yapabilir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim mercii hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
