Coğrafi işaretli ürün · Muğla
Gökova Susamının toplam yağ oranı ve kül oranı düşüktür.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Gökova Susamı nedir?
Gökova Susamı, bitkisel ürün niteliğinde bir üründür. Bilimsel adı Indicum olan'tir. Gökova Susamı; latince ismi Sesamum Indicum olan türde, içerdiği yağ bakımından zengin, dik büyüyen tek yıllık bir bitkidir.
Ayırt edici özellikleri
Diğer susamlarla karşılaştırıldığında ham halinde bile kavrulmuş susam rengi olan sarı rengi dolayısıyla bölgede Gökova Sarısı olarak da anılmasına neden olur.
Gökova Susamı tanesi eliptik yapıdadır.
Uç tarafına doğru bir çıkıntısı, arka tarafında da bir çukurluğu bulunur.
Üst ve alt tarafları düzdür.
Diğer kenarları çok ince ve eğilimlidir.
Gökova Havzasında yetiştirilen Gökova Susamı coğrafi sınırda yetişme dönemi olan mayıs-eylül ayları arasında bölgenin gece-gündüz sıcaklık farkının az olması sayesinde üretimdeki verimlilik oldukça yüksektir.
Sulama ve gübreleme yapılmadan yetiştirilir.
1910 yılına ait salnamelerde, yörede yetiştirilen susamların ihraç edildiği bilgisine ulaşılabilmektedir.
Gökova Susamının toplam yağ oranı ve kül oranı düşüktür.
Toplam yağ oranı düşük olmasına rağmen yüksek omega-3, omega-6 ve omega-9 yağ asitleri oranlarına sahiptir.
Ayrıca Gökova Susamının doymuş yağ asitlerin oranı da % 19–20 ile oldukça yüksektir.
Ayrıca protein oranı da yüksektir.
Hammadde ve bileşim
Gökova Susamı genellikle tahin, tahin helvası ve simit gibi ürünlerin üretiminde bileşen olarak kullanılır.
Doku, renk ve tat özellikleri
Gökova Körfezinin iyotlu rüzgârının etkisiyle yoğun bir susam aromasına sahiptir.
Üretim tekniği ve ustalık
Uzun yıllar boyunca üretilen Gökova Susamı yöre halkının tarım faaliyetleri arasında önemli yer tutar.
Tablo-1: Gökova Susamının Bazı Özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan gökova susamının bazı özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan gökova susamının bazı özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Dane uzunluğu (mm) | 3,1 – 3,38 |
| Dane genişliği (mm) | 1,6 – 1,88 |
| Dane rengi | Sarı |
| Nem miktarı (%) | 2,30 – 4,03 |
| Yağ miktarı (%) | 41,4 – 44,2 |
| Toplam doymuş yağ asidi (%) | 19,08 – 19,95 |
| Toplam doymamış yağ asidi (%) | 80,3 – 80,8 |
Tablo-2: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Protein miktarı (%) | 15,5 – 16,2 |
|---|---|
| Toplam karbonhidrat (%) | 5,10 – 5,35 |
| Kül oranı (%) | 3,2 – 3,6 |
Gökova Susamı Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Gökova Susamı yetiştirilirken sıkı killi topraklar hariç diğer topraklarda sorunsuz yetişir. Ayrıca toprakta su göllenmemesi gerekir, yani tarlanın drenajı iyi olmalıdır.
Ekim ve çimlendirme
Gökova Susamı tohumları dekar başına 150–500 g olarak elle serpme veya makine ile ekilebilir. Tohumlar arası mesafeye yaklaşık 10×10 cm veya 15×15 cm olabilir.
Sulama ve çapalama
Ekildikten sonra sulama yapılmaz. Sadece yabani otlarla mücadele için ara çapa yapılır.
Ekim işlemi
Toprak sonbahar ve kış aylarında sürülür. Mayıs ayında veya haziranın ilk haftasında ekim yapılır. Bir önceki yıl tohumluk olarak ayrılan susam ekim yöntemine göre tarlaya serpilir. Toprak üzeri sürümlenerek tohumların toprakla örtülmesi sağlanır. Ekilen tohumlar 7–10 gün içinde çimlenir. Ekimden yaklaşık 30 gün sonra bitki boyu yaklaşık 5–10 cm uzunluğa eriştiğinde yabani ot çapası yapılır.
Bitki gelişme döneminde dallanır boylanır ve çiçek açarak kapsülleri oluşmaya başlar. Arazinin durumuna göre yetişkin bitki boyu 60–150 cm aralığında olur.
Hasat ve Harman
Gökova Susamı ağustos-eylül aylarında hasat edilir. Bitkilerin yaprak ve kapsüllerinin sararması, yapraklarının kısmen dökülmesi, çiçeklenmenin durması, alt kapsüller elle kırılabildiği zaman renklerinin kahverengiye dönmesi bitkinin söküm zamanının geldiğini gösterir. Söküm elle yapılır. Ekim ile söküm arası en az 90 gün olmalıdır. Sökülen bitkiler, baş kısımları yukarı gelecek şekilde, halk dilinde gümül olarak adlandırılan piramit şeklinde kümelemeler halinde toplanır.
Hava durumuna göre 18–21 gün bu şekilde bekletilir. Yere serilen örtü üzerinde gümüller elle silkilerek susamlar açığa çıkartılır. Örtü üzerinde biriken susam taneleri uygun elekle doğal esintiden de yararlanarak halk dilinde savrulma olarak bilinen yöntemle bitki yaprak ve kapsülleri ayrılır. Gümüller kuruduktan sonra ters çevrildiğinde kendiliğinden dökülen ve daha iri taneli olan susam taneleri bir sonraki yılın ekimi için tohumluk olarak ayrılır.
Muhafaza koşulları
Elde edilen susamlar çuvallanarak satış için serin ve rutubetsiz bir ortamda depolanır.
Coğrafyayla bağı
Gökova Havzasında susamın yetişme dönemi mayıs-eylül aylarıdır. Bu dönemde gece-gündüz sıcaklık farkının az olması verimliliğe katkı sağlar. Gökova Körfezinin iyotlu rüzgârı ürünün yoğun susam aromasıyla ilişkilendirilir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1855 tescil numaralı Gökova Susamı menşe adı olarak 7 Mayıs 2026 tarihinde tescil edilmiştir. Gökova Susamı ibareli aşağıda belirtilen logo ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Gökova Susamı ibareli aşağıda belirtilen logo ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetim, Muğla Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde Ula İlçe Tarım Müdürlüğü, Ula Ziraat Odası, Ula Belediye Başkanlığı ve Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesinden ürün konuda uzman birer kişinin katılımıyla 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yılda iki defa yapılır, ihtiyaç duyulduğunda ve/veya şikâyet üzerine her zaman yapılabilir. İlk denetim tohumluk ve arazi seçimi için ekim dönemi olarak bilinen mayıs-haziran aylarında yapılır.
İkinci denetim ise hasat sonrası eylül-ekim aylarında yapılır. Denetime esas kriterlere aşağıdaki gibidir. Ürünün yetiştirildiği coğrafi alan uygunluğu Kullanılan tohumluk, yetiştirilme şekli, ekimi ya da hasat şeklinin uygunluğu Gerekli görülen hallerde ayırt edici özelliklerde belirtilen yağ, protein, kül ve enerji oranının analiz edilmesi Gökova Susamı ibareli logonun ve menşe adı amblemi kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
