Coğrafi işaretli ürün · Aksaray
Aksaray’ın tescilli dört ilçesinde Hanım tırnağı gibi çerezlik kabaklardan üretilir. Beyaz ve parlak taneleri kolay çıtlanır; sulu veya kuru yetiştiricilikten sonra güneş altında kurutulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Aksaray Kabak Çekirdeği nedir?
Aksaray Kabak Çekirdeği üretiminde Cucurbita pepo L. (Yazlık Kabak) yaygın kullanılır. Aksaray Kabak Çekirdeği, ham hali hektolitre ağırlığı 380 g ve üstü, işlenmiş hali hektolitre ağırlığı 400–410 g, 11–12 mm eninde ve 20–21 mm boyunda olan, beyaz renkli, parlak, çerezlik kabak çekirdeğidir.
Ayırt edici özellikleri
Aksaray Kabak Çekirdeğinin ham protein oranı %30–32, nem oranı %7–9 ve yağ oranı ise %39–42 arasındadır.
İlkbahar ve sonbahar devreleri arasında 10˚C’nin üzerindeki sıcaklıklarda ve özellikle 20–25˚C’de iyi gelişir.
Kabaklarda vejetasyon süresi 100–180 gün arasında değişir.
Bölgede Kadın (Hanım) tırnağı veya Sivri kabak olarak da bilinen çerezlik kabaklar yetiştirilir.
Kadın tırnağı çeşidinin tercih sebebi yüksek verimi ve kolay çitlenme özelliğidir.
Uniform yapıda olan kabak çekirdeklerinin verimi her zaman yüksek olur.
Sulu ve kuru şartlarda ekimi yapılan Hanım tırnağı çeşidinden 1000 m2 den alınabilecek çekirdek verimi sulu şartlarda 120–150 kg arasında olup, kuru şartlarda 60–80 kg arasındadır.
Aksaray Kabak Çekirdeği, güneş ışığında doğal olarak kurutulur.
Hammadde ve bileşim
Sulu ve kuru şartlara diğer çeşitlere göre daha fazla uyum gösterip, çekirdek içlerinin dolu olma ihtimali en yüksek olan yani fire oranı en düşük olan çeşitlerdendir.
Işık ve gelişme koşulları
Kabaklar gelişme dönemlerinde ılıman çevre koşullarını, mahsule yatma döneminde ise sıcağı seven bitkiler arasında yer alır.
Kabak ışıktan hoşlanan bir bitkidir.
Işık miktarının azalması dişi çiçek oranını azaltır, verimi düşürür.
Aşırı sıcaklığa duyarlılık
Aynı şekilde aşırı sıcaklıklardan da hoşlanmaz.
Hanım tırnağı çeşidinin duyusal yapısı
Tat, lezzet ve doku olarak bölgeye has bir çeşittir.
Aksaray Kabak Çekirdeği Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Çerezlik kabak derin köklü bir bitki olduğundan ekim öncesinde toprağın sonbahar aylarında derinden sürülmesi gerekir.
Gübreleme işlemi
Sonbaharda dekara 4–6 ton civarında ahır gübresi veya 1–2 ton civarında iyi yanmış tavuk veya güvercin gübresi kültivatör veya diskaro ile toprağa karıştırılır. Sonbaharda toprağa karıştırılan gübrenin etkinliğini arttırmak ve toprağı havalandırmak için ekimden önce toprağa kazayağı çekilir ve ardından tapan vasıtası ile iyi bir tohum yatağı hazırlanır. Ekilecek toprağın çok kuru veya çok çamur olmaması gerekir. Aksaray Kabak Çekirdeği için en uygun ekim ilkbahardır.
Ekim işlemleri başlamadan önce sonbaharda kültüvasyon işlemleri başlayıp nisan sonu-mayıs başında toprak sıcaklığı ortalama 10–12˚C’lere geldiği zaman ekim işlemlerine başlanır. Ekim, pnömatik mibzerle yapılır. Bölgede %90 sulu tarım %10 kuru tarım yapılır. Sulu ekimde sıra arası en az 25–30 cm, sıra üzeri 75–80 cm civarındadır. Dekara kullanılan tohumluk miktarı 0,9–1,2 kg civarındadır. Eleme tesislerinden geçirilmiş, hastalıklı ve nemli olmayan tohumluklar seçilir.
Çapalama ile yabancı ot kontrolü
Çapalama, iyi bir kabak çekirdeği üretimi için en önemli bakım uygulamasıdır. Çünkü yabancı otların kontrol altına alınması herhangi bir ilaç kullanılmadan çapalama işlemiyle yapılır. Yabancı otlar bitkiyi sıkar, toprak ve güneşten alınacak besinleri önler ve verimi düşürür. Yabani ot ilaçları ise hem kabağa hem de sonradan ekilecek olan diğer bitkilere de zarar verdiğinden kullanılmaz.
Kabak çekirdeği 3–4 yapraklı döneme girdiğinde, kaymak tabakasını kırma ve yabancı otları temizlemek için ilk çapa yapılır. Daha sonra yabancı ot durumuna göre 3–4 hafta sonra ikinci bir çapa daha yapılır. İki çapalama arasında hızlıca gelişen kabak bitkisi toprağı kapatarak başka yabani otların büyümesine imkân vermez ve ilave çapaya gerek duyulmaz. Kabak çekirdeği kökleri 1,5–2 metreyi bulduğundan kurak arazilerde de yetiştirilebilir.
Meyve döneminde sulama ve hasada hazırlık
Ancak sulu üretimde verim %30–40 oranında artar. Kabak çekirdeği meyve oluşumuna kadar sulama gerektirmeyen, yağışlar ile büyüyebilen bir bitkidir. Suya en çok ihtiyaç duyulan dönem meyve dönemidir. Meyve oluşumu başladığında (yaklaşık 40–45 gün sonra) ilk sulama yapılır. 3–4 hafta sonra ikinci sulama yapılması gerekir. Bu dönemde meyvelerin irileşmesi için 1,5–2 haftada bir sulama yapılması sicilin önerisidir.
Sulama şekli olarak damla sulama önerilse de kararınca yapılan salma (vahşi) sulama da uygun bir sulama şeklidir. Sulama yılda 4–5 kez, yağmurlama şeklinde ve her seferinde yaklaşık 7–8 saat su verilecek şekilde yapılır. Gelişme çağını ortalama 120–140 günde tamamlayan kabak bitkileri, meyveyi bitkiye bağlayan saplar kahverengiye döndüğü zaman saplarından koparılıp birkaç gün tarlada bekletilir.
Koparılan kabakların tarlada birkaç gün bekletilmesi, meyvenin su oranını düşürür ve çekirdeğin ayrılmasını kolaylaştırır.
Hasat işlemi
Ayrılan meyveler tam otomatik kabak çekirdeği hasat makineleri tarafından toplanıp çekirdekleri meyveden ayrılır ve sergi alanlarında güneş altında 10–15 gün boyunca karıştırılarak %7–9 neme kadar kurutulur.
Muhafaza koşulları
Nem almayan ortamlarda ortalama 5 yıla kadar saklanabilme özelliğine sahiptir. Kurutulan çekirdekler, çuvallara konularak nemsiz ambarlarda saklanır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Sert iklimlerden hoşlanmaz, soğuklardan çabuk zarar görür. Açık tarla yetiştiriciliğinde tohum ekimi son donlar geçtikten sonra ve toprak sıcaklığı 10˚C’yi geçince yapılmalıdır. Kabaklar her türlü toprak üzerinde yetişirse de fazla ağır ve fazla kumlu toprakları pek sevmez. Daha çok humus miktarı fazla gevşek, besin maddesi zengin, orta ağır toprakları tercih eder. Coğrafi sınırın iklim ve toprak yapısı çerezlik kabak üretimi için oldukça elverişlidir.
Aksaray Kabak Çekirdeği, ılıman iklimi seven bir bitki olduğundan ve derin kökleri ile yetiştiği verimli topraklardaki besin maddelerinden kolayca yararlanabildiğinden verimi de yüksek olur.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Aksaray Kabak Çekirdeği üretiminde kullanılan kabaklarda etkili kök derinliği 30–40 cm kısımda olduğundan, sürüm, gübreleme, sulama vb. uygulamaların bu toprak derinliği dikkate alınarak yapılması gerekir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Sicil ham üründe “hektolitre ağırlığı 380 g ve üstü”, işlenmiş üründe “400–410 g” ifadelerini kullanır. Hektolitre ile gramın birlikte verildiği bu kaynak yazımı, başka ölçüye veya birime çevrilmemiştir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
673 tescil numaralı Aksaray Kabak Çekirdeği menşe adı olarak 12 Şubat 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Aksaray Kabak Çekirdeği ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Aksaray Kabak Çekirdeği ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil ettiren kurum kimliği: Aksaray Ticaret Borsası.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Aksaray Ticaret Borsası koordinatörlüğünde ve Aksaray Ticaret Borsasından, Gülağaç İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden, TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Aksaray İl Temsilciliğinden birer kişinin katılacağı 3 kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Yılda bir kez düzenli olarak yapılacak denetimler, ayrıca ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde her zaman yapılır.
Denetim mercii tarafından; Aksaray Kabak Çekirdeğinin üretiminde kullanılan kabak çeşidi; özellikle kurutma işlemi ve süresi olmak üzere üretim metodu; kurutma işlemi sonrası kabak çekirdeğinin nem oranı; kabak çekirdeğinin işlenmiş ve işlenmemiş halinin ağırlığı; Aksaray Kabak Çekirdeği ibaresinin ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
