Gökçealan Osmancık Üzümü

Çoğaltma materyalinin eldesi

Yetiştiricilik yapılan arazide filoksera zararlısı riski bulunması halinde, zararlının köklerde oluşturacağı tahribat nedeniyle Osmancık çeşidi bitkiler Amerikan asma anaçları üzerine aşılanarak yetiştirilebilir. Coğrafi sınırda eski bağlar yenilenirken veya yeni bir bağ tesis edilirken gereken üretim materyali için öncelikle vejetasyon döneminde, coğrafi sınırda Gökçealan Osmancık Üzümü üretimi yapılan, sağlıklı ve Osmancık çeşidini iyi temsil eden asmalar seçilerek işaretlenir.

Kış döneminde yapraklar döküldükten sonra işaretli asmaların pişkin çubuklarından 40–45 cm uzunluğunda çelikler kesilerek alınır. Bu çelikler, doğrudan köklendirilerek, Amerikan asma anacı üzerine aşılanıp fidan elde edilerek veya bağa önce Amerikan asma anacı dikilip daha sonra bağda anaçlara aşılanarak kullanılır.

Coğrafi sınırda kullanılacak Amerikan asma anacı seçimini doğru yapabilmek için, yeni tesis edilecek bağ alanlarında 3 farklı derinlikten (0–30 cm, 30–60 cm, 60–90 cm) alınacak toprak örnekleri analiz edilir. Anaç seçimi, toprağın bünyesi (kum, kil, mil oranı), sulama durumu, kireç miktarı, taban suyu gibi parametrelere göre yapılır.

Kil oranı yüksek ve nemli topraklarda 5BB, aktif kireç içeriği yüksek topraklarda 41B ve killi tınlı ile tınlı topraklarda 110R veya 1103 Paulsen anaçları kullanılır.

Yoz tamamlama

Bağ kurarken dikilen bazı asmalar tutmayabilir veya yerinde ölebilir. Bu durumda eksik asmaların tamamlanması gerekir. Bu amaçla, kendi kökü üzerinde yaşayan ve Amerikan asma anacı kullanılmamış bağlarda sıra üzerinde zarar gören veya ölen asmaların yenilenmesi için geleneksel olarak daldırma yöntemi kullanılır.

Bunun için eksik asmanın en yakınındaki asmadan kış budaması sırasında bir yaşlı bir adet dal bir sonraki asmanın olması gereken yere yetecek kadar uzun bırakılır. Budama işleminin ardından en geç asmaların gözlerinin uyanmasına bir ay kalana dek uzun bırakılan dallar ölmüş asmaların yerinde toprakta açılan çukura 10 cm’lik uç kısmı toprak dışında kalacak şekilde gömülür.

Yeni asma toprağa giren bölgesinden yeterince köklendiğinde ana asma ile olan bağlantısı makasla kesilir ve kendi kökleri ile gelişmeye bırakılır. Amerikan asma anacı kullanılarak dikilen bağlarda tutmayan asmaların yerine ya yeni aşılı fidan dikilerek ya da önce Amerikan asma anacı dikilip yerinde aşı yapılmış bağlarda aşı tekrar yapılarak eksik bağlar tamamlanır.

Bağ tesisi

Bağ tesisinde, dikimden önce krizma işlemi yapılarak toprak derin işlenir. Dikimde, ileride kullanılacak terbiye şekli ve sistemine göre değişen sıra arası ve sıra arası mesafeleri kullanılır. Bağ kurulacak yerin arazi şekli ve yöneyinin durumuna uygun olarak sıra arası ve üzeri yönleri belirlenerek gerekli işaretlemeler yapılır. Dikim çukurları elle ya da çukur açma burgularıyla yapılır.

Asmalar dikilirken dikim çukurlarına toprak analizine göre belirlenen miktarda toprak altı gübresi, depo gübre olarak yerleştirilir. Gübrenin üzerine ince toprak eklenir, daha sonra çukurlara asma fidanı dikilir ve sonra mutlaka can suyu verilir.

Üretim yeri ve çevresi

Dikimden itibaren ilk üç sene boyunca bağın büyüme, gelişme ve şekil verilmesi tamamlanıp, dördüncü seneden itibaren ürün alınır. Terbiye şekli olarak en yaygın geleneksel Goble terbiye şekli kullanılır. Goble sisteminde asma kendi gövdesi üzerinde durur; direk ve tel gibi dayanaklar kullanılmaz. Bunun yanı sıra yüksek telli terbiye sistemlerinde kullanılan çift kollu kordon terbiye şekli de uygulanabilir.

Goble terbiye şekli Coğrafi sınırda en yaygın kullanılan terbiye şeklidir. Ortalama dikim mesafeleri (sıra arası x sıra üzeri); 1,8 m x 1,8 m; 1,9 m x 1,9 m ve 2 m x 2 m kare dikim şeklindedir. Dikim mesafeleri, kültürel işlemlerin traktörle yapılabilmesi için 3 m x 1,5 m – 2 m arasında da uygulanabilir.

Kovanlar ve koloni bakımı

Kullanılan dikim mesafelerine göre 1 dekar alanda bulunan ortalama asma sayısı 220 ile 308 adet arasında değişir. Bu terbiye şeklinde herhangi bir destek sistemi kullanılmamakta olup asmalar kendi gövdeleri üstünde taçlandırılır. Kış budaması 2–3 gözden kısa olarak yapılır.

Her asmada farklı yönlere bakan 5–8 arasında değişen kafa oluşturularak, her kafada 1–2 adet 2 veya 3 gözlü ürün çubuğu bırakılır. b. Kordon terbiye şekli Bu sistemlerdeki bağların kültürel işlemlerinin (toprak işleme, yaz budamaları, ilaçlama, yaprak gübrelemeleri, yabancı ot kontrolü, vb.) goble şeklindeki bağlara göre mekanizasyondan yararlanarak daha kolay ve verimli yapılabildiği için avantajlıdır.

Bu terbiye şeklinde ortalama dikim mesafeleri (sıra arası x sıra üzeri) 3 m x 1,5–2 m arasındadır. Bu mesafelere göre 1 dekar alana dikilen asma sayısı 166 ile 222 adet arasında değişir.

Bu terbiye şeklinde asmalara birinci taşıma teli üzerinde sağa bir kol, sola bir kol olmak üzere çift kollu kordon şekli verilerek, her kolda 4–5 adet kafa oluşturulup her kafada 1–2 adet 2 veya 3 gözlü ürün çubuğu bırakılır. Bu terbiye şeklinde asmalar goble şekline göre daha fazla ürünle yüklenebildiği için verim yükselir.

Sayısal özellikler

Ancak sofralık üzüm yetiştiriciliğinde verimin yanında kalitenin de korunabilmesi çok önemlidir. Bu sebeple asma başına bırakılacak salkım sayısı kaliteyi doğrudan etkiler.

Çift T olarak da adlandırılan bu sistem, yerden 1,10–1,20 m yükseklik ve 0,40–0,60 m genişlikte bir L köşebentten yapılmış birinci T demir kolu ve bu demirin 0,34–0,50 m üstünde 0,60–1,00 m genişlikte L köşebentten yapılmış ikinci T demir kolunun takılması ile oluşturulur. Sistemde her bir T demir kolundan iki adet olmak üzere toplam 4 adet yeşil yaz sürgünü taşıma teli bulunur.

Kovanlar ve koloni bakımı · 2

• Kış budaması, asmalarda yapraklar döküldükten sonra gözler baharda uyanıncaya kadarki dönemde yapılır. Kış budaması her sene düzenli olarak gerçekleştirilerek asmaya yüklenecek ürün yükü (salkım sayısı) ayarlanır. Osmancık çeşidinin dip gözleri verimli olduğu için bir yaşlı çubuklar 2–3 gözden kısa bir şekilde budanır. Bu amaçla öncelikle kasım
• aralık aylarında “aralama” denilen asmadaki yaprağı dökülmüş çubukların bir kısmı kesilerek seyreltme yapılır.

Daha sonra şubat ayında bırakılacak 2–3 gözlü çubuklar seçilir ve kısaltılarak budama tamamlanır. Yaz budaması, asmalarda kış gözleri patlayıp süren yaz sürgünlerinin gelişmeye başlamasından itibaren tüm vejetasyon döneminde yeşil sürgün veya yapraklara yapılan kesilerek uzaklaştırılma işlemleridir. Gökçealan Osmancık Üzümü üretiminde yaz budamaları önemlidir. Osmancık çeşidi çok fazla sürgün ve yaprak oluşturarak asma taç alanının güneşlenme ve havalanmasını olumsuz etkiler.

Bu nedenle mayıs sonu ve haziran ayı başından itibaren yaz sürgünlerinde salkımın altında kalan yaşlı yaprakların alınmasına dikkat edilmelidir. Bunun yanında salkımların olduğu bölgede yaprak koltuklarından çıkan koltuk sürgünleri de 10 cm boya gelmeden alınmalıdır. Gövdeden gelen obur sürgünler ve çift sürmüş sürgünlerin üzümsüz olanları 10–15 cm boya geldiğinde alınmalıdır.

Kış ve yaz budamaları

Tüm bu yaz budamaları ile asma taç içine yeterli güneş ve hava girişi sağlanır. Ayrıca bitki koruma amaçlı ilaçlamalarda asmanın iç bölgesine kadar, yaprak ve salkımların tam kaplanmasını sağlayan ilaçlama başarısı elde edilir.

Bağlarda Gübreleme

Gübreleme için besin elementleri ihtiyacı toprak ve yaprak analiz sonuçlarına göre yapılmalıdır. Toprakların organik madde içeriğinin ve canlı hayatının desteklenmesi için dekara 8 kg fiğ + 2 kg arpa tohumu ekilerek yeşil gübre, dekara 2–3 ton yaş çiftlik gübresi veya kompoze gübre şeklinde uygulanabilir.

Yeşil gübreleme için fiğ ve arpa karışımının tohum ekimleri ekim ayında yapılır ve fiğler % 35 ile % 45 çiçeklendiğinde sürülerek toprağa karıştırılır. Böylece toprağa karıştırılan yeşil aksamdan kazanılan organik madde yanında fiğlerin köklerinde bulunan nodozitelerdeki azotobakterler yardımıyla azotlu gübre sağlanmış olur. Coğrafi sınırda kompoze gübre, genel olarak toprak altı taban gübresi olarak uygulanır.

Telli terbiye sistemine sahip bağlarda gübreleme şubat ayında traktörlerle toprağa bant halinde veya toprağa serpilip karıştırılarak yapılır. Dekara, ortalama 10 ile 15 kg arasında 20–20–20 veya 18–18–18 kompoze gübre ya da 7 ile 10 kg arasında amonyum sülfat gübresi verilir. Goble sisteminin olduğu bağlarda traktörle asmaların aralarına girmek zor olduğundan gübre, serpme olarak uygulanır.

Gübre olarak 20–20–20 veya 18–18–18 kompoze gübrelerinden dekara 10 kg, amonyum sülfat gübresinden dekara 5 kg verildikten sonra el çapa makinaları ile toprağa karıştırılır.

Sulama işlemi

Coğrafi sınırda geleneksel terbiye sistem olan goble bağlarda genel olarak susuz bağcılık yapılırken yeni kurulan yüksek telli terbiye sistemine sahip bağlarda damla sulama sistemleri kullanılır. Bu amaçla çiçek öncesi ve ben düşmede dönemlerinde olmak üzere en az iki kez sulama yapılır.

Toprak İşleme

Toprak işleme, goble terbiye şekline sahip bağlarda motorlu el çapa makinaları ile yapılır. Yüksek telli terbiye sistemine sahip bağlarda ise traktöre takılabilen ekipmanlarla toprak işleme yapılabilir. Bağlarda genel olarak yıl boyunca 4 kez toprak işleme yapılır.

İlk toprak işleme baharda pullukla toprağı devirerek; ikinci toprak işleme çiçek öncesi dönemde; üçüncü toprak işleme ben düşme döneminde ot mücadelesi için toprağı yırtarak (çizerek) işleyen kültüvatör gibi aletlerle; dördüncü toprak işleme sonbaharda pullukla otlanmış yüzeyleri devirerek yapılır.

Bitki koruma uygulamaları

Hastalıklara karşı koruyucu mücadele yapılırken, zararlılara karşı bağdaki popülasyon durumuna göre ekonomik zarar eşik değerlerine ulaştığında ilaç kullanılır. Coğrafi sınırda en önemli hastalık külleme ve mildiyö en önemli zararlı salkım güvesidir. Mildiyö hastalığının şiddeti daha fazla olup mücadelesi için bakırlı preparatlar veya sistemik fungisitler kullanılır. Külleme hastalığı için ise kükürtlü preparatlar veya sistemik fungisitler kullanılır. Salkım güvesi bölgede görülmekle birlikte büyük sorun oluşturmamaktadır.

Salkım güvesi zararlısına karşı ise 2’nci ve 3’üncü döllerde uygun dozlarda insektisit kullanımı yapılır.

Hasat işlemi

Gökçealan Osmancık Üzümünün hasadı ağustos ayının sonu veya eylül ayının ilk yarısında kuru maddenin % 22,0 ± 2,0 olduğu dönemde yapılır. Salkımlar elle koparılarak ya da makas veya bıçakla kesilerek 5 kg’lık küçük kasalara veya 10 kg’lık büyük kasalara yerleştirilir.