Coğrafi işaretli ürün · Elazığ
Elazığ’da Tahannebi çeşidinden yetiştirilir. Yörede ternebi olarak da bilinen erkenci sofralık üzümün sarı-açık yeşil taneleri pestil ve orcikte de kullanılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Elazığ Tahannebi Üzümü nedir?
Elazığ Tahannebi Üzümü, Vitis vinifera L. türünün Tahannebi çeşidinden elde edilir. Yörede ternebi adıyla da bilinir ve erkenci sofralık üzüm olarak kullanılır.
Ayırt edici özellikleri
Sayısal özellikler
Elazığ Tahannebi Üzümü coğrafi sınırda ternebi üzümü olarak da bilinir.
Sofralık olarak kullanımda erkencidir.
Elazığ Tahannebi Üzümü sarı ve açık yeşildir.
Salkım uzunluğu 25–30 cm’dir.
Boğum Arasının Sırt Rengi: Yeşil Boğum Aralarının Karın Rengi: Yeşil Boğumların Sırt Rengi: Yeşil Boğumların Karın Rengi: Yeşil Kış Gözü Tomurcuğunda Antosiyanin Rengi: Çok zayıf İlk Salkımın Çıktığı Boğum: Fizyolojik boğum N2 Damarının Uzunluğu (cm): Uzun (16,6±1,10)
- Ana Damar Antosiyanin Durumu: Yok
- N2 Diş Uzunluğu (mm): Uzun (16,6±1,10)
- N4 Diş Uzunluğu (mm): Orta (11,1±0,5)
- Sap Cebi Genel Şekli: Kapalı
- Sap Cebi Esas Şekli: U şekli
- Üstyan Cep Genel Şekli: Dilimler üst üste
- Üstyan Cep Esas Şekli: U şekli
- Salkım Büyüklüğü (Uzunluk x Genişlik) cm²: Küçük (197,6±9,13)
- Salkım Uzunluğu (cm): Orta (7,5±0,33)
- Salkım Sıklığı: Orta
- Salkım Sapı Uzunluğu (cm): Çok kısa (2,1±0,10)
Sap Odunlaşması: Güçlü Tane Uzunluğu (mm): Çok uzun (24,4±0,24) Tane Şekli: Yumurta Tane Kabuk Rengi: Yeşil-sarı Şıra Verimi: Düşük (%54) Çekirdek Varlığı: Mevcut (1–2) Çekirdek uzunluğu (mm): Çok uzun (7,7±0,07) Elazığ Tahannebi Üzümünün Fenolojik Dönemleri Elazığ Tahannebi Üzümünün Bazı Kimyasal Özellikleri
Tahannebi çeşidi
Elazığ Tahannebi Üzümü; Elazığ ilinde yetişen ve Vitis vinifera L. türüne ait Tahannebi çeşidi üzümden elde edilir.
Bitki ve meyve özellikleri
Yetiştiriciliğinde, bir önceki vejetasyon döneminde oluşan bir yaşındaki sürgünlerden alınan çelikler kullanılır.
Meyvesi uzun silindirik yapıda olup ağırlığı 5–6 g’dır.
Asmaların suya ihtiyacı, çiçeklenmenin başladığı mayıs ayı başlarından başlayarak haziran ayının ortalarına kadar devam eder.
En fazla su ihtiyacı sürgün ve çiçeklenmenin başladığı mayıs ayıdır.
Bu dönemde yağan yağmur, çiçeklerin döllenmesini etkilemeyecek düzeyde olup asmaların ihtiyaç duyduğu suyu karşılar.
Sürgün Ucunun Antosiyanin Dağılımı: Kısmen
- Sürgün Ucu Yatık Tüylülük: Sık
- Sürgün Ucu Dik Tüylülük: Yok
- Genç Yapraklar: Yüzey Rengi: Yeşil
- Boğum,
- Genç Yaprak: Damar Arası Yatık Tüy: Seyrek
- Genç Yaprak: Damar Arası Dik Tüy: Orta
- Genç Yaprak: Ana Damardaki Yatık Tüy: Seyrek
- Genç Yaprak: Ana Damardaki Dik Tüy: Çok sık
- Çiçek Yapısı: Morfolojik erdişi
- Yaprak Uzunluğu (cm): Kısa (1,4±0,55)
- Yaprak Ayası Şekli: Beş köşeli
- Yaprak Diş Şekli: Konveks (dışbükey)
Yaprak Sapının Yatık Tüylülüğü: Orta Yaprak Sapının Dik Tüylülüğü: Orta
Hammadde ve bileşim
Şeker oranı yüksek olduğundan pestil ve orcik üretiminde kullanılır.
Biçim ve ölçüler
Sülüklerin Boyu(cm): Kısa(6,7±0,74) Tane Eni (mm): Enli (18,3±0,19)
Çekirdek Başına Ağırlık (mg): Orta (43,8±1,10)
Tablo-1: Tahannebi Üzümünün fenolojik dönemleri
Tahannebi Üzümünün fenolojik dönemleri sicil belgesindeki verileri gösterir.
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Tahannebi Üzümünün fenolojik dönemleri sicil belgesindeki verileri gösterir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Gözlerin uyanması | 20-30 Nisan |
| Tam çiçeklenme | 6-15 Haziran |
| Ben düşme | 10-20 Temmuz |
| Olgunluk | 7-15 Ağustos |
Tablo-2: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Asitlik satırındaki en az 0.03075 ve en çok 0,03 değerleri sicilde bu biçimde yer alır. Belgedeki sıralama tutarsızlığı düzeltilmeden aktarılmıştır.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Asitlik satırındaki en az 0.03075 ve en çok 0,03 değerleri sicilde bu biçimde yer alır. Belgedeki sıralama tutarsızlığı düzeltilmeden aktarılmıştır.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | En az | En çok |
|---|---|---|
| Kuru madde (%) | 17,16 | 20,29 |
| Kül (%) | 0,7 | 1,17 |
| HCI’de çözünmeyen kısım (%) | 0,10 | 0,12 |
| Asitlik (%g tartarik asit cinsinden) | 0.03075 | 0,03 |
| Brix değeri | 16 | 16,5 |
| pH | 4,15 | 4,32 |
Elazığ Tahannebi Üzümü Nasıl Yetiştirilir?
Fide elde edilmesi
Bir önceki vejetasyon döneminde oluşmuş, gelişimi iyi ve boğumları düzenli bir yaşındaki sürgünlerden 6–7 sağlıklı göz taşıyan çelikler alınır. Muhafaza edilen çelikler, köklendirme için kum oranı artırılmış tava ve yastıklara dikilir. Bu şekilde hazırlanan fideler, bir sonraki vejetasyon döneminde kullanılır.
Yetiştiriciliği özellikleri
Elazığ ilinde yerli (eski) bağcılık yapılır. Toprak hazırlığında dikim çukurları yerine karim çukurları veya karıklar (baranlar) kullanılır. Fideler bu çukurlara dikilir. Dikim işlemi sonbahar mevsiminde ve 2–3 m sıra arası bırakılarak dönüme yaklaşık 166 adet asma dikilerek yapılır. Elazığ Tahannebi Üzümü yetiştiriciliğinde anaç kullanımına ihtiyaç yoktur.
Budama özellikleri
Asma yıllık gelişimini tamamladıktan sonra kökleriyle besin maddesi alımının durduğu uyku dönemindeyken, asmanın o yılki performansına göre kış budaması yapılır. Terbiye şekli olarak serpene veya serbest goble şekli uygulanır. Elazığ ilinde genelde mevsime bağlı olarak günlük sıcaklık ortalaması 10 °C’nin üzerine çıktığında omçalar çıkmaya başlar. Asmaların uyanıp geliştiği, sürgün boyları 3–5 cm’yi geçtiğinde ilk budama yapılır.
Yeşil aksam veya yaz budaması olarak sürgünler 20–30 cm olduğu dönemde sadece obur dallar alınır ve bağda eksilen omçaları tamamlamak amacıyla daldırma yöntemi uygulanır. Bağda yeşil budama ile sürgünlerde uç alma, tepe alma ve koltuk alma işlemleri yapılır.
Toprak işleme
Sonbahar döneminde asma yapraklarını döktükten sonra pullukla derin sürüm yapılır. Toprak işleme ile kış yağışlarının yüzeyden akışını önleyerek toprakta suyun depo edilmesi ve köklerin daha derine inmesi sağlanır. İlkbahar aylarında bağ yüzeyi düzeltilerek sezona hazırlanır.
Bu dönemde yapılan toprak işleme ile toprak nemi korunur, uygulanan mineral gübrelerin etkinlikleri arttırılır, toprak yüzeyinde çatlak ve yarıkların oluşması engellenir, yüzeyde çatlak ve yarık varsa kapatılır, yabancı otların oluşması engellenir. Yaz döneminde toprağı işlemedeki amaç ise toprağı havalandırmak, yabancı otlarla mücadele etmek ve gecikmiş gübre uygulamalarını tamamlamaktır.
İlkbahar ve yaz dönemi toprak işleme; rotavatörler, kültüvatörler ve tırmık ile küçük ölçekli bağlarda ise çapa ve bel ile yılda bir veya iki kez yapılır.
Sulama işlemi
Elazığ ilinde bağlarda genellikle sulama yapılmamakla birlikte, sulama ihtiyacı olan bağlarda damla sulama ve karık sulama yöntemi kullanılır. Sulama ihtiyacı nisan-mayıs aylarında ortaya çıkar. Mevsim şartlarına göre genelde temmuz ayına kadar 6–10 sefer sulama yapılır. İlaçlama; Hastalıklara ve zararlılara karşı ruhsatlı zirai ilaçlarla hava ve çevre koşullarına bağlı olarak ilaçlama yapılır. Kış ilaçlaması, budamadan sonra gözler uyanmadan önce yapılır.
Yaz ilaçlaması ise; sürgünler 2–3 cm’ye ulaştığında birinci, sürgünler 8–10 cm’ye ulaştığında ikinci ve sürgünler 25–30 cm’ye ulaştığında ise üçüncü ilaçlama yapılır.
Gübreleme işlemi
Elazığ Tahannebi Üzümü yetiştiriciliğinde; toprağın organik madde miktarını arttırmak ve omçaların gelişimi için özellikle bağın ilk kuruluş devresinde toprak çeşidi fark etmeksizin dekara 2–3 ton yanmış çiftlik gübresi verilir ve bu uygulama, 3 yılda bir tekrarlanır. Verime yatmış omçalarda, yukarıda belirtilen çiftlik gübresi dışında her yıl yapılacak toprak ve yaprak analizleri sonuçlarına göre gübre uygulaması yapılır. Bu dönemde gübreleme yüzeyden çok asma kök bölgesine uygulanır.
Hasat ve ambalajlama
Elazığ Tahannebi Üzümünün hasadı bir kerede yapılmaz. Hasat Elazığ ili için üretim sezonundaki iklim şartları ve yetiştiriciliği yapılan yöredeki toprak koşullarına bağlı olarak genelde temmuz ayı ortasından ağustos ayı sonlarına kadar önce güneye bakan ve erken olgunlaşan üzümler hasat edilir. Hasat sırasında salkımların zedelenmemesine özen gösterilerek sapından tutulur ve makas veya bıçak ile 1 veya 2 kerede kesilir.
Hasat edilen üzümlerden sağlam olmayanlar ayrılır, sağlam olanlar kasalara konularak ambalajlanır.
Muhafaza koşulları
Vejetasyon döneminde oluşan bir yaşındaki sürgünlerin gelişimi iyi, boğum ve boğum araları muntazam gelişen ve üzerinde 6–7 adet sağlıklı göz taşıyan çelikleri alınır; muhafaza edilir ve köklendirme amacıyla kum oranı yükseltilmiş tava ve yastıklara dikilir. Elazığ Tahannebi Üzümü 0 ℃ sıcaklıkta %90–95 bağıl nemli ortamda 5 ay süre ile muhafaza edilebilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Elazığ ilinde karasal iklim hâkim olsa da Keban Barajının etkisiyle bölgede mikro klima iklimi görülür. Elazığ Tahannebi Üzümü için en faydalı yağışlar, üzümlerin olgunlaşmaya başlama zamanı olan ben düşmeden önceki haziran ayı yağışları ve hasat sonrası görülen sonbahar yağışlarıdır. Elazığ Tahannebi Üzümünün yetiştiriciliğinde, azami 1600 saatlik ışıklanma ve 10 ℃ ortalama sıcaklık koşullarına ihtiyaç duyulur. Coğrafi sınırın toprak yapısı kumlu, tınlı, killi ve hafif taşlıdır.
Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Elazığ Tahannebi Üzümünün bütün üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınır içerisinde gerçekleşmelidir.
Kökeni ve üretim geleneği
Elazığ ilinde uzun bir geçmişe sahip olan Elazığ Tahannebi Üzümünün, coğrafi sınırın tarım ekonomisinde önemli bir yeri vardır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1493 tescil numaralı Elazığ Tahannebi Üzümü mahreç işareti olarak 3 Kasım 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Elazığ Tahannebi Üzümü ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajının üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Elazığ Tahannebi Üzümü ibaresi ve mahreç işareti amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Elazığ İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün koordinatörlüğünde ve Elazığ İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden 2 kişi, Elazığ Ticaret ve Sanayi Odasından 1 kişi ve Fırat Kalkınma Ajansından 1 kişi olmak üzere ürün konusunda uzman toplam 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yerine getirilir. Denetimler yılda 1 kez, ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde ise her zaman yapılır. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir.
Üretimde kullanılan çeşitlerin ve çoğaltım materyalinin uygunluğu. Ürünün ampelografik özelliklerinin uygunluğu. Gerekli görülmesi durumda hasat edilen üzümlerin kimyasal özelliklerinin uygunluğu bakımından analiz ettirilmesi. Üretim metoduna uygunluk. Elazığ Tahannebi Üzümü ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
