Coğrafi işaretli ürün · Balıkesir
Balıkesir’in Edincik yöresinde yetişen Edincik Su çeşidinden elde edilir. Yüksek su içeriği nedeniyle genellikle sofralık olarak değerlendirilir; yumuşak meyve eti hasat, taşıma ve işleme sırasında özen gerektirir.
UNESCO ilişkisiGeleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkiliSomut olmayan kültürel mirasla ilişkiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Edincik Zeytini nedir?
Edincik Zeytini, Edincik yöresinde yetiştirilen Edincik Su çeşidi zeytin ağaçlarının meyvesidir. Tür adı sicilde “Olea europeae L.” biçiminde yazılmıştır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Meyve, renk ve duyusal özellikler
Edincik Zeytini, yoğun olarak Balıkesir ili Bandırma ilçesinin Edincik Mahallesinde yetişir.
Edincik Zeytininin su içeriğinin yüksek olması nedeni ile genellikle sofralık olarak değerlendirilir.
Tablo Edincik Zeytinine ait bazı özellikler Özellik En az En çok Siyah Sofralık Yeşil Sofralık
Edincik Zeytinin en önemli ayırt edici özelliği yüksek oranda su içermesidir.
Kabuğu çok ince olmasından dolayı fiziksel darbelere karşı oldukça hassastır.
MAP: Modifiye atmosferde ambalajlanan zeytinleri, K: Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği’nde kullanımına izin verilen koruyucu ilave edilerek veya edilmeksizin ısıl işlem uygulanmayan zeytinleri, P: Pastörizasyon işlemi uygulanan zeytinleri, S: Sterilizasyon işlemi uygulanan zeytinleri ifade eder.
Ağaç, yaprak ve çiçek özellikleri
Edincik Zeytini ağacının gelişimi orta kuvvettedir ve orta büyüklükte, yayvan ve yuvarlak bir taç oluşturur.
Ağaç dallarının rengi yaşa göre değişir.
Ağacın dallanması ise orta sıklıkta ve yaprak yoğunluğu orta düzeydedir.
Yaprakları uzun, dar ve eliptiktir.
Yaprak orta damarı belirgin beyaz bir hat halinde olup, yaprak ayası orta damara göre simetriktir.
100 meyve ağırlığı (g) 250 600 Periyodisite gösteren Edincik Zeytini ağacının çiçeklenme dönemi 12 Mayıs-12 Haziran tarihleri arasında olup; yeşil olum dönemi ekim ayında, siyah olum dönemi ise 15 Kasım-15 Aralık tarihleri arasındadır.
İki ve daha yaşlı dallar bej-yeşil renkli, genç dallar yeşil-gri renklidir.
Yaprakların üst tarafı puslu yeşil-gri, alt tarafı ise hafif tüylü gri-yeşil renklidir.
Bileşim ve kimyasal özellikler
Tuz değeri (%) – K: 8 K: 7 pH değeri – K: 4.5 K: 4.3 Edincik Zeytinin gelişimi orta kuvvette olup verimi orta düzeydedir.
Meyveleri yumuşaktır ve yağ oranı oldukça düşüktür.
Edincik Zeytini fenolik maddelerden oleuropein, tirozol ve hidroksitirozol açısından, uçucu bileşenlerden ise etil asetat, 3-metil-1-butanol ve mekuinol açısından zengindir.
Fiziksel ve kimyasal özellikler
Fiziksel ve kimyasal özellikler sicil tablosunda gösterilir.
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan edincik zeytinine ait bazı özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan edincik zeytinine ait bazı özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | En az | En çok |
|---|---|---|
| Meyve eni (mm) | 14 | 21 |
| Meyve boyu (mm) | 18 | 26 |
| 100 meyve ağırlığı (g) | 250 | 600 |
| Nem oranı (%) | 50 | 74 |
| Yağ oranı (%) | 13 | 24 |
| Tuz değeri (%) | – | Siyah Sofralık MAP: 8 K: 8 P: 6 S:4 · Yeşil Sofralık MAP: 7 K: 7 P: 6 S:4 |
| pH değeri | – | Siyah Sofralık MAP: 4.5 K: 4.5 P: 4.5 S:8 · Yeşil Sofralık MAP: 4.3 K: 4.3 P: 4.3 S:8 |
Fenolik bileşenler
Fenolik bileşenler sicil tablosunda gösterilir.
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan edincik zeytini fenolik madde ve uçucu bileşenleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan edincik zeytini fenolik madde ve uçucu bileşenleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Fenolik maddeler (mg/kg) | Değer |
|---|---|
| Oleuropein | 3,5-5,0 |
| Tirozol | 4,0-5,0 |
| Hidroksitirozol | 6,0-8,0 |
| Uçucu bileşenler (%) | |
| Etil asetat | 1,5-25,0 |
| 3-metil-1-butanol | 4,0-14,0 |
| Mekuinol | 7,0-18,0 |
Nasıl yetiştirilir ve hazırlanır?
Dikim özellikleri
Edincik Zeytini bahçesi, sulanabilir ve verimli alanlarda kurulmalıdır. Eğimin az olduğu yerlerde toprak koruması yeterlidir, ancak eğimin %5’ten fazla olduğu yerlerde özel teraslamalar yapılarak bahçe korunur. Zeytinlik kurulacak arazide taban suyu yüksekse ve su birikimi oluyorsa drenaj çukurları açılır. Fidan dikimi için 80×80 cm derinlikte açılan çukurlara dikim tahtası kullanılarak dikim yapılır.
Dikim esnasında çukura temel gübreleme yapılır ve fidan çukura yerleştirilir.
Dikim; tüplü fidan yöntemi kullanılacak ise kök boğazı toprak seviyesinde olacak şekilde, aşılı fidan yöntemi kullanılacak ise aşı noktası toprak altında kalmayacak şekilde yapılır. Fidanlar dikilmeden önce kök ve taç budaması yapılır ve dikim bittikten sonra can suyu verilir. Zeytin ağaçları dikim aralıkları sulama durumuna bağlı olarak 5–18 m arasında değişir.
Sulanabilir alanlarda dikim aralıkları 5×5 m civarı olurken kurak alanlarda aralıklar 18x18m civarındadır.
Toprak işleme
Zeytinliklerde yılda 2–3 kez toprak işlemesi yeterli olur. İlk toprak işlemesi hasattan sonra toprak tavında iken pulluk kullanılarak 15 cm derinliğinde, ikincisi ilkbaharda 10–12 cm’yi geçmeyecek şekilde pulluk veya tırmık kullanılarak, üçüncü işleme ise dökülen zeytinlerin kaybını önlemek amacı ile toprağın düzeltilmesi ve otların temizliği için yapılır.
Gübreleme işlemi
İlk gübreleme sürgün faaliyeti başlamadan yaklaşık bir ay önce yapılır. Bu dönemde fosfor ve potasyumlu gübrenin tamamı ile azotlu gübrenin yarısı kullanılır. Azotlu gübrenin geriye kalan kısmı sulanmayan zeytinliklerde son yağışlar kesilmeden önce, sulama yapılan zeytinliklerde ise ilk su öncesi yapılır.
Sulama işlemi
Edincik Zeytinin yetiştiği bölgelerde genellikle ağaçlar sulanmaz. Ancak yılık su ihtiyacı doğal yağışlarla karşılanamadığında yaz aylarında salma sulama veya damlama sulama yapılabilir.
Budama özellikleri
Budama; şekil, verim ve gençleştirme budaması olmak üzere üçe ayrılır. Edincik Zeytin ağaçları için genellikle gençleştirme budaması yapılır.
Hasat ve sofralık yeşil zeytin hazırlığı
Yeşil sofralık zeytin üretiminde hasat, Ekim ayının ilk haftasında başlar. Yeşilden sarıya dönen olgun daneler dalından mekanik yöntemler kullanılarak hasat edilir. Kasalara alınan zeytinler işletmeye sevk edilir. İşletmede elenerek boylarına ayrılan zeytinler fermantasyon tankına alınır.
Yeşil zeytinde salamura hazırlığı
Zeytinlerin acılığının giderilmesi için fermantasyon işlemi uygulanır. Bu kapsamda tanktaki zeytinler ağırlıkça %6 oranında deniz tuzu ve % 0,5 oranında sitrik asit içeren fermantasyon salamurası içerisinde doğal fermantasyona bırakılır.
Tatlandırma özellikleri
Fermantasyon süresince salamuranın tuzluluk ve asitlik oranları kontrol edilir. Tuz içeriğinin % 7–7,5 arasında, asit içeriğinin ise %0,8–1 arasında olması gerekir.
Yeşil zeytinde olgunlaştırma
Zeytinler fermantasyon suyu içerisinde yaklaşık 9 ay bekleyerek olgunlaşır. Yeme olgunluğuna ulaşan zeytinler çizme makinesinde çizildikten sonra seçme-ayıklama işlemine tabi tutulur. Ardından salamuralı olarak ambalajlanan zeytinler pastörize edilerek piyasaya sunulur.
Hasat ve sofralık siyah zeytin hazırlığı
Siyah sofralık zeytin üretiminde hasat, Ekim ayının son haftası ile Kasım ayının ilk haftası başlar. Dalından mekanik yöntemlerle hasadı yapılıp kasalara toplanan zeytinler elekten geçirilerek boylaması yapılır. Boylaması yapılan zeytinler havuzlara alınır.
Siyah zeytinde ilk salamura
Zeytinlerin acısının alınıp işlenerek yenilebilmesi ve korunması için içme suyu, deniz tuzu, renk ve sertliğini koruması için sertleştirici fonksiyona sahip E509 kodlu gıda katkı maddesi ton başına
Salamurada kalsiyum klorür ve asitlik ayarı
- 1–1,5 kg olacak şekilde kalsiyum klorür ve laktik asit (pH 4,50–4,80 aralığında) ile salamura çözeltisi oluşturulur.
Siyah zeytinde tuz ayarı
Salamura suyunun tuz oranı %8–10 olmalıdır.
Baskı işlemi
Havuzlara alınan zeytinlerin üzerlerine keten bezler serilir ve bezlerin üzerine tahta dizilir. Tahtaların üzerlerine ağırlıkları 25 ile 35 kilogram arasında değişen doğal granit baskı taşları konur. İri zeytinlerde ağırlığının %30’u, ince zeytinlerde ağırlığın %25’i oranında ağırlık konularak zeytinlerin salamura suyunun yüzeyine çıkmaları engellenir.
Siyah zeytinde baskı sonrası olgunlaştırma
Havuzun ortasında bir boru pompa konularak haftada bir dipteki suyun sirkülasyonu sağlanır. Zeytinler bu havuz içerisinde en az 8 ay fermente edilerek olgunlaşır.
Paketleme ve piyasaya arz
Tatlandırma salamurasından çıkarılan zeytinler yıkandıktan sonra tekrar aynı oranlarda hazırlanan ambalaj salamuralı ya da salamurasız (vakum ambalaj ya da rafine bitkisel yağ ile yağlanarak korunan ambalajlarda) olarak Türk Gıda Kodeksine uygun plastik, cam ya da teneke ambalajlara konur.
Hasat zamanı ve olgunluk
Olgun meyve eti yumuşaktır, bundan dolayı hasat, nakil ve işleme sırasında özel dikkat gerekir. Elle ya da mekanik yöntemler kullanılarak hasat edilir Coğrafi sınırdaki toprak yapısının pH aralığı 5.45–7.87 orta derecede asidik-hafif alkalidir.
Yöresiyle bağı nedir?
Topraklar tuzsuz killi tınlı-killidir. Bölge topraklarının taşlık bir yapıda olması, taşların yaz dönemi güneş ışınlarını yansıtarak zeytin ağacının yetiştiği toprakların ısınmasını asgari düzeyde tutarak ağaçların rutubetli kalmasına ve meyvelerin istenilen iriliğe ulaşmasına neden olur.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
Edincik Zeytini ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürün veya ambalaj üzerinde kullanılamadığında, ibare ve menşe adı amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
1556 tescil numaralı Edincik Zeytini menşe adı olarak 7 Mart 2024 tarihinde tescil edilmiştir.
Üretim metoduna uygunluk. Tuz, pH, fenolik madde ve uçucu bileşen değerlerinin analiz edilmesi (şikâyet halinde). Edincik Zeytini ibaresi ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Denetim mercii ve kontrol koşulları
Denetimler; Bandırma Ticaret Odasının koordinatörlüğünde; Bandırma İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Bandırma Ticaret Borsası, Bandırma Ziraat Odasından ürün konusunda uzman birer kişinin katılımı ile oluşturulacak 3 kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler her yıl hasat döneminde (Ekim-Aralık ayları arasında), şikâyet halinde ve/veya gerekli görülen durumlarda ise her zaman yapılır. Denetime esas kriterler aşağıda yer almaktadır. Üretimin coğrafi sınırda yapılması. Meyvelere ait pomolojik özelliklerin uygunluğu.
UNESCO ile bağlantısı
Geleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkili: Edincik Zeytini ince kabuklu olduğundan hasat ve taşıma sırasında darbeden korunur. Yeşil ve siyah sofralık biçimler ayrı salamura ve olgunlaştırma süreçlerinden geçer. Çeşide uygun hasat ve işleme, zeytincilik geleneğinin yerel örneğidir. Bağlantının kapsamı, yukarıda belirtilen UNESCO ilişkisiyle sınırlıdır.
