Coğrafi işaretli ürün · Adana
Ceyhan’da yetişen yağlık zeytinlerden, 27°C altı ekstraksiyonla üretilen natürel sızma zeytinyağıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Ceyhan Zeytinyağı nedir?
Ceyhan Zeytinyağı, Ceyhan ilçesinde yetiştirilen yağlık zeytinlerden üretilen natürel sızma zeytinyağıdır. Zeytinler zeytin hamuruna dönüştürüldükten sonra yağın sıkımı, 27°C’nin altındaki sıcaklıklarda tekniğine uygun işlemlerle gerçekleştirilir.
Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği’nde yer alan natürel sızma zeytinyağı niteliğindeki ürün, doğrudan tüketime uygundur. Kimliği, Ceyhan sınırında yetişen zeytinler ile bu zeytinlere uygulanan üretim yönteminin birlikteliğine dayanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Ceyhan’da yetişen yağlık zeytinler
Üretimde, coğrafi sınırda yetiştirilen ve yağlık olarak değerlendirilen zeytinler kullanılır. Yağlık zeytinlerin hasadı, ağaçta yeşil meyvenin kalmadığı ve meyvedeki yağ içeriğinin en üst düzeye çıktığı aylarda yapılır.
Düşük sıcaklıkta ekstraksiyon
Ürünün tanımındaki sıkım aşaması 27°C’nin altındaki sıcaklıklarda yürütülür. Üretim metodunda da ekstraksiyon sırasında zeytin hamurunun sıcaklığının 27°C’yi geçmemesi istenir.
Meyvemsi, acı ve yakıcı duyusal yapı
Ceyhan Zeytinyağında meyvemsilik, acılık ve boğazda bıraktığı yakıcılığın yüksek olmasıyla tanımlanan duyusal özellikler elde edilir. Tescil belgesindeki duyusal tabloda natürel sızma zeytinyağı için kusurların ortancası Md=0, meyvemsi özellik ortancası ise Mf≥0 olarak gösterilir.
Serbest asitlik sınırı
Ceyhan Zeytinyağının serbest asitlik değeri, oleik asit cinsinden en fazla %0,8’dir. Bu değer, ürün için tanımlanan kimyasal niteliklerden biridir.
Tablo-1. Ceyhan Zeytinyağı Duyusal Özellikleri
| Kusurların Ortancası/Medyanı (Md) | * Meyvemsi Özellik Ortancası/Medyanı (Mf) | |
|---|---|---|
| Ceyhan Zeytinyağı (Natürel Sızma Zeytinyağı) | Md=0 | Mf≥0 |
Üretim süreci nasıl işler?
Temizleme ve yıkama
Hasat sırasında zeytinlere karışabilecek dal parçaları, toz, toprak ve yaprak gibi yabancı maddeler; hava akımı, vibrasyon veya elek ile ayırma gibi yöntemlerle uzaklaştırılır. Zeytinler, İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun suyla yıkanır; yıkama sonrasında üzerlerinde kalan fazla su giderilir.
Kırma ve ezme
Zeytinler, ezme işlemini kolaylaştırmak ve yağ verimini artırmak üzere kırma makinelerinde parçalarına ayrılır. Parçalanan zeytinler ezilerek zeytin hamuru hâline getirilir.
Malaksasyon
Zeytin hamuru, yağ damlalarının birleşmesini ve katı-sıvı faz ayrımını kolaylaştırmak amacıyla ısıtma sistemi bulunan malaksör veya karıştırma makinelerinde yoğurulur. Hamur sıcaklığının ekstraksiyon sırasında 27°C’yi geçmemesi istenir; yoğurma süresinin 40 dakikayı geçmemesi tavsiye edilir.
Yağın ayrılması ve filtreleme
Zeytin hamurundan yağ, presleme, santrifüjleme veya seçici filtrasyon yöntemlerinden biri ya da birkaçıyla ekstrakte edilir. Yağ-karasu karışımı yoğunluk farkına dayalı santrifüjleme ile ayrıştırılır; daha şeffaf ve bulanık olmayan yağ elde etmek için tortu ile yabancı maddeler filtreyle uzaklaştırılır.
Depolama, ambalajlama ve piyasaya arz
Tüketime hemen sunulmayacak zeytinyağı, gıda ile temasa uygun paslanmaz çelik tanklar gibi kaplarda; doğrudan ışık almayan, serin, nemsiz ve kokudan uzak koşullarda muhafaza edilir. Son tüketiciye sunulacak ürün hazır ambalajlı olarak piyasaya arz edilir; tüketiciye arzda tercihen cam ambalajlar başta olmak üzere gıda ile temasa uygun malzemeler ve ilgili mevzuata uygun etiket bilgileri kullanılır.
Hasat nasıl yapılır?
Üretimde kullanılacak zeytinler, Ceyhan sınırındaki hasat döneminde ağaçlardan makine ve/veya el ile, meyveye zarar vermeden özenle toplanır. Toplanan zeytinlerin toprağa temas ettirilmemesine ve meyve etinin zedelenmemesine dikkat edilir.
Hasat ve hasat sonrası muhafaza
Yağlık zeytinlerin hasadı, iklim şartları ve yetiştiriciliğe bağlı olarak genellikle ekim-kasım aylarında gerçekleştirilir. Hasat zamanı, ağaçta yeşil meyvenin kalmadığı ve meyvede yağ içeriğinin en üst düzeye ulaştığı dönemle ilişkilidir.
Hasat edilen zeytinler, hava alacak şekilde temiz ve gıda ile temasa uygun, tercihen plastik kasalarda taşınır. Zeytinler hava dolaşımına olanak veren serin ve kuru yerlerde veya depolarda muhafaza edilir ve sıkım işleminin bir gün içinde tamamlanması istenir.
Ceyhan ilçesiyle coğrafi bağı
Ceyhan Zeytinyağı, Ceyhan ilçesinde yetiştirilen zeytinlerden üretilir ve Ceyhan ilçesiyle ün bağı taşır. Bu bağ, coğrafi sınırda yetişen yağlık zeytinlerin ürüne özgü yöntemle işlenmesine dayanır.
Mahreç işaretinin kapsamı gereğince, Ceyhan Zeytinyağının tüm üretim aşamalarının Adana ili Ceyhan ilçesi sınırları içinde gerçekleşmesi gerekir. Bu zorunluluk, zeytinlerin yetiştirilmesinden yağın üretimine kadar olan işlemleri kapsar.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil statüsü
Ceyhan Zeytinyağı, 1291 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak 19 Aralık 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 16 Temmuz 2021 tarihinden itibaren korunmak üzere tescile bağlanmıştır.
İşaretin kullanımı
Ceyhan Zeytinyağı ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürün ambalajı üzerinde yer alır. Ambalaj üzerinde kullanımın mümkün olmadığı durumlarda ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur; tescil belgesinde yer alan logo ise gıda işletmecileri tarafından isteğe bağlı olarak kullanılabilir.
Denetim mercii ve sıklığı
Denetimler, Ceyhan Belediyesi koordinatörlüğünde; Ceyhan Belediyesi, Ceyhan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile S. S. Ceyhan Esnaf ve Sanatkârlar Kredi ve Kefalet Kooperatifinden birer üyenin katılımıyla oluşturulan en az üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler yılda en az bir kez yapılır; şikâyet üzerine veya gerekli görülen hâllerde ek denetim gerçekleştirilebilir.
Denetimin kapsamı
Denetim mercii, coğrafi işaretin kullanım biçimini, depolama ve ambalajlamayı ve üretim metoduna uygunluğu kontrol eder. Gerekli görülürse ürünün duyusal özellikleri ile saflık ve kalite kriterleri, ilgili kamu veya özel laboratuvarlarda analiz ettirilir.
Tespit edilen uygunsuzluklar ve alınması gereken tedbirler denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim mercii denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan yahut uzman kişi ve kuruluşlardan yararlanabilir veya hizmet satın alabilir; tescil ettiren ise hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.