Coğrafi işaretli ürün · Adana
Adana’nın Ceyhan ilçesinde yetiştirilen zeytinlerden elde edilen natürel sızma zeytinyağıdır. Meyvemsiliği, acılığı ve boğazda bıraktığı yüksek yakıcılıkla ayrılır.
UNESCO ilişkisiGeleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkiliSomut olmayan kültürel mirasla ilişkiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Ceyhan Zeytinyağı nedir?
Ceyhan Zeytinyağı; uygun hasat olgunluğunda toplanılan zeytinlerin, zeytin hamuru haline getirildikten sonra bu hamurdan zeytinyağı sıkımı aşamasında 27°C’nin altındaki sıcaklıklarda tekniğine uygun işlemler ile elde edilen, doğrudan tüketime uygun olan ve Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliğinde yer alan natürel sızma zeytinyağıdır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Ceyhan Zeytinyağının serbest asitlik değeri (oleik asit cinsinden) en fazla %0,8’dir.
Ceyhan Zeytinyağının ürüne has duyusal özellikleri bulunur.
Duyusal Özellikleri için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Tablo-1: Ceyhan Zeytinyağı Duyusal Özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan ceyhan zeytinyağı duyusal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Kusurların Ortancası/Medyanı (Md) | * Meyvemsi Özellik Ortancası/Medyanı (Mf) |
|---|---|---|
| Ceyhan Zeytinyağı (Natürel Sızma Zeytinyağı) | Md=0 | Mf≥0 |
Meyvemsi: Zeytinin çeşidine bağlı olarak sağlıklı, taze, yeşil ya da olgun meyveden elde edilen zeytinyağının algılanan karakteristik meyvemsi aromasıdır.
Zeytin çeşidi ve kalite kapsamı
Kalite kategorisi: Sicildeki ürün tanımı natürel sızma zeytinyağıdır. Bu tanım belirli bir satış partisinin analiz sonucu değildir.
Zeytin çeşidi: Sicil, coğrafi sınırda yetiştirilen yağlık zeytinlerin kullanıldığını belirtir; zeytin çeşidinin adını vermez. “Yağlık zeytin” ifadesi çeşit adı olarak kaydedilmez.
Meyvemsilik, aroma, acılık ve yakıcılık
Duyusal özelliklerin kapsamı: Sicil meyvemsilik, acılık ve boğazdaki yakıcılığı tanımlar. Duyusal tabloda kusur medyanı Md=0, meyvemsilik Mf≥0 olarak yazılır; eşitsizlik gizlice Mf>0 biçiminde değiştirilmez. Bunlar güncel bir parti tadım sonucu değildir.
Üretim yeri ve çevresi
Tescilli coğrafi sınır: Adana ili Ceyhan ilçesi.
Hasat ve işleme zamanı
Hasat olgunluğu: Ağaçta yeşil meyvenin kalmadığı ve meyvenin yağ içeriğinin en yüksek düzeye ulaştığı dönemde hasat edilir. İklim ve yetiştiricilik koşullarına bağlı olarak hasat genellikle ekim–kasım aylarında yapılır.
Yağın elde edilmesi ve filtrasyon
Üretim yöntemi: Yağ, presleme, santrifüjleme veya seçici filtrasyon (perkolasyon/sinolea) yöntemlerinden biri ya da birkaçıyla elde edilir. Sicil üretimi tek bir yönteme indirgemez.
Filtrasyon kapsamı: Daha berrak yağ elde etmek için filtreyle tortu ve yabancı maddeler ayrılır. Bu işlem, yağın elde edilmesinde kullanılabilen seçici filtrasyon (perkolasyon/sinolea) yönteminden ayrı bir aşamadır.
İşlem sıcaklığı ve soğuk işlem koşulları
İşlem sıcaklığı ve soğuk işlem: Ürün tanımında yağın sıkım aşamasında 27°C’nin altında elde edilmesi belirtilir. Üretim bölümünde ise ekstraksiyon sırasında hamur sıcaklığının 27°C’yi geçmemesi istenir. Bu iki ifade aşamalarıyla birlikte korunur; yöntem seçenekleri tek bir “ilk soğuk baskı” işlemi olarak sunulmaz.
Sayısal değerler ve kaynak kapsamı
Sayısal kalite verilerinin kapsamı: Serbest asitlik oleik asit cinsinden en fazla %0,8’dir. Bu üst sınır ölçülmüş parti değeri değildir; sicilde ayrı bir ürüne özel peroksit veya toplam fenolik madde tablosu verilmez.
Hasat olgunluğu ve duyusal özellikler
Üründe örneğin; meyvemsi özellik, acılık ve boğazda bıraktığı yakıcılığın yüksek olması gibi duyusal özellikler elde edilir (Tablo-1).
Yağlık olarak değerlendirilecek zeytinlerin hasadı; ağaçta yeşil meyvenin kalmadığı ve meyvede yağ içeriğinin en üst seviyeye çıktığı aylarda yapılır.
Zeytinlerin yeterli meyve olgunluğuna gelmesi dolayısıyla da yüksek yağ verimine ulaşması ile doğru hasat ve üretim metodu kullanılması ürünün başta istenilen duyusal özelliklerinin meydana gelmesini sağlar.
Hammadde ve bileşim
Uzun yıllardır Ceyhan ilçesinde üretimi yapılan Ceyhan Zeytinyağının üretiminde coğrafi sınırda yetiştirilen yağlık olarak tabir edilen zeytinler kullanılır.
Ceyhan Zeytinyağı Nasıl İşlenir ve Üretilir?
Hasat ve zeytinlerin taşınması
Ürün kalitesi bakımından toplanan zeytinlerin toprağa temas ettirilmemesine, meyve etinin zedelenmemesine özen gösterilir.
Ayıklama ve yıkama
Zeytinlerin; İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun sular ile yıkanarak, bulunabilecek yabancı maddelerden ayrılması ve temizlenmesi sağlanır.
Üretim aşamalarına giriş
Ceyhan Zeytinyağı üretim aşamaları aşağıda verilmiştir.
Hasat ve zeytinlerin taşınması (2)
Zeytinlerin Hasadı: Ceyhan Zeytinyağının üretiminde kullanılacak zeytinler coğrafi sınırdaki hasat dönemi içerisinde zeytin meyvelerine hasar vermeyecek şekilde makine ve/veya el ile özenle zeytin ağaçlarından toplanır. Zeytinlerin Temizlenmesi ve Yıkanması: Zeytinlerin hasat edilmesi sırasında bulunabilecek dal parçaları, toz, toprak, yaprak vb. yabancı maddeler; hava akımı, vibrasyon, elek ile ayrılma vb. yöntemler ile ayrılır.
Bu hususta yıkama suyunun; yıkanacak zeytin miktarına, yabancı maddelerin yoğunluğuna vb. koşullara bağlı olarak günlük değiştirilmesi uygun olur. Yıkama suyu için tavsiye edilen üst sıcaklık 30°C’dir. Sonraki işlem aşamalarında emülsiyon oluşumunun engellenebilmesi adına yıkama işlemini takiben zeytinlerin üzerindeki fazla su uzaklaştırılır.
Kırma ve yoğurma
Zeytinlerin Kırılması ve Ezilmesi: Ezme işlemini kolaylaştırmak için zeytinler parçalarına ayrılması ile yağ veriminin artırılması sağlanır. Bu nedenle zeytinler kırma makinalarında parçalarına ayrılır / kırılır. Parçalanan zeytinler, ezilerek zeytin hamuru haline getirilir. Zeytinlerin Yoğurulması (Malaksasyon): Zeytin hamurunun yoğurulması; katı-sıvı faz ayrımını kolaylaştırmak amacıyla zeytinyağı damlalarının birleştirilmesinde önem arz eder.
Yoğurma işlemi, zeytin hamurunun uygun sıcaklığa getirebilecek ısıtma sistemi bulunan malaksörlerde/karıştırma makinelerinde yapılır.
Yoğurma sıcaklığı ve süresi
Zeytin hamurunun sıcaklığı, yağın viskozitesinin azaltılması ve yağ damlalarının kolay birleşmesine yardımcı olması bakımından önemlidir. Ürünün karakteristik duyusal özellikleri ve besin değerinin zarar görmemesi adına yağın ekstraksiyon işlemi sırasında hamur sıcaklığının 27°C’yi geçmemesi istenir. Zeytin hamurunun yoğrulması için tavsiye edilen üst süre 40 dakikadır. Yoğurma işleminde su kullanılmasının gerekebileceği durumlarda, prosese uygun şekilde az miktarda su ilavesi yapılabilir.
Yağın ayrılması
Zeytin Hamurundan Yağın Ekstraksiyonu: Ekstraksiyon işlemleri; presleme (geleneksel yöntem), santrifüjleme (modern yöntem), seçici filtrasyon (perkolasyon/sinolea yöntemi) gibi yöntemlerden biri ya da birkaçı kullanılarak gerçekleştirilir. Zeytinyağından Karasuyun Ayrılması: Bu aşamada su, yağ ve zeytin posanın tamamen birbirinden ayrılması sağlanır. Elde edilen yağ-karasu karışımı yoğunluk farkı esasına dayalı santrifüjleme işlemi ile birbirinden ayrıştırılır.
Dinlendirme, filtreleme ve dolum
Daha şeffaf görünümde ve bulanık olmayan zeytinyağı üretmek için, filtre kullanımı ile bulunabilecek tortu ve yabancı maddeler zeytinyağından ayrılır. Elde edilen zeytinyağının tüketiciye arzında tercihen cam ambalajlar başta olmak üzere gıda ile temasa uygun ambalaj malzemeleri kullanılır. Ceyhan Zeytinyağı, ilgili mevzuata uygun etiket bilgileri ile tüketiciye arz edilir.
Ceyhan Zeytinyağı Nasıl Tüketilir ve Kullanılır?
İklim şartlarına ve yetiştiriciliğe bağlı olarak genellikle ekim-kasım aylarında zeytin hasadı gerçekleştirilir.
Nasıl muhafaza edilir?
Zeytinyağının depolanması ve muhafazası
Zeytinlerin Muhafazası: Hasat edilen zeytinler gıda ile temasa uygun olan temiz, tercihen plastik kasalarda hava alacak şekilde taşınır.
Hava dolaşımına olanak sağlayan serin ve kuru yerlerde/depolarda muhafaza edilir.
Depolanan zeytinlerin bir gün içerisinde sıkım işleminin tamamlanması istenir.
Zeytinyağının Depolanması ve Ambalajlanması: Üretilen zeytinyağı tüketime hemen arz edilmeyecek ise gıda ile temasa uygun örneğin; paslanmaz çelik tanklarda, doğrudan ışık almayacak şekilde serin ortamlarda, nem ve kokudan ari depolama koşullarında muhafaza edilir.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
Ceyhan Zeytinyağı; Ceyhan ilçesinde yetiştirilen zeytinlerden üretilen, ürüne özgü üretim metodu ile elde edilen natürel sızma zeytinyağıdır. Ceyhan ilçesi ile ün bağı bulunan Ceyhan Zeytinyağının tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşmelidir.
Ceyhan Zeytinyağı Nasıl Seçilir, Kullanılır, Değerlendirilir ve Muhafaza Edilir?
Doğrudan son tüketiciye sunulacak Ceyhan Zeytinyağı hazır ambalajlı hale getirilerek piyasaya sunulur.
Tescil ve denetim
Sicil belgesinde gösterilen logo, gıda işletmecileri tarafından isteğe bağlı olarak kullanılır.
Tescil ve işaretin kullanımı
1291 tescil numaralı Ceyhan Zeytinyağı mahreç işareti olarak 19 Aralık 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Ceyhan Zeytinyağı ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Ceyhan Zeytinyağı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim kapsamı ve numune alma
Denetimler; Ceyhan Belediyesi koordinatörlüğünde; Ceyhan Belediyesi, Ceyhan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile S. S. Ceyhan Esnaf ve Sanatkârlar Kredi ve Kefalet Kooperatifinden birer üyenin katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetimler yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Ceyhan Belediyesi tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim merci; Ceyhan Zeytinyağı coğrafi işareti kullanım biçiminin uygunluğunu, ürünün depolanması ve ambalajlanması ile “Üretim Metodu” bölümünde belirtilen hususlara uygun olarak üretim yapılıp yapılmadığını kontrol eder.
Denetim merci tarafından gerekli görülmesi halinde; natürel sızma zeytinyağı sınıfındaki Ceyhan Zeytinyağının; duyusal özellikleri, saflık ve kalite kriterleri bakımından ilgili kamu veya özel laboratuvarlarında analiz edilmesi sağlanır. Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Geleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkili: Ceyhan Zeytinyağı, zeytin hamurundan mekanik yöntemlerle elde edilir; sicil yağın ayrılmasında birden fazla yönteme izin verir. UNESCO’nun zeytin yetiştiriciliği kaydıyla bağlantısı, zeytinin hasadı ve yağa işlenmesine ilişkin üretim bilgisi üzerinden ele alınır. Bağlantının kapsamı, yukarıda belirtilen UNESCO ilişkisiyle sınırlıdır.
