Coğrafi işaretli ürün · Adıyaman
Adıyaman’ın Çelikhan yöresinde yetiştirilen, kendine has kokulu ve tatlı sert tütündür. Sığır dili biçimli yaprakları kuruduğunda açık sarı, ince ve yumuşak dokuludur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Çelikhan Tütünü nedir?
Çelikhan Tütünü, Nicotiana tabacum L. (n=24) türünün Malatya alt popülasyonunda yer alan tek yıllık otsu bitkidir. Boyu 70–110 cm; formu silindirik veya elipsoid olabilir. Sığır dili biçimli yapraklar alt ve orta kısımda karınlı, üstte daha dar ve karınsızdır. Ortalama 15–25 yaprak bulunur; yapraklar zenepsiz ve yaşmaklıdır. Yaprak boyu 30–50 cm, genişliği 10–15 cm’dir.
Ayırt edici özellikleri
Çiçekte 5 çanak yaprak, 5 taç yaprak, 5 erkek organ ve 1 dişi organ bulunur. Bin tohumun ağırlığı 0,07–0,09 g’dır.
Bitki ve meyve özellikleri
Tütün, harmanlarına sertlik vermek gayesiyle kullanılan tatlı sert, kendilerine has kokulu, "pipoluk" olarak ta kullanılabilen, yaprakları zenepsiz, yaşmaklı, sığır dili şeklinde, kurutulmuşu açık sarı, karınlı küt uçlu, elastik, dokuları ince ve yumuşaktır.
Hammadde ve bileşim
Bileşimleri: (%) 2.85–5.35 nikotin, (%) 9.40–20.50 indirgen şeker, (%) 0.20–1.15 nitrat içerir.
Çelikhan Tütünü Nasıl Yetiştirilir?
Tepe kırma
Bitki istenen boya geldiğinde belirli sayıda yaprak bırakılır; üst yapraklar tomurcuk veya çiçek salkımıyla birlikte alınarak tepe kırılır. Bu işlemden 10–15 gün sonra filiz, yani koltuk alma başlar.
Filiz alma
Filiz alma işlemi 7–10 gün arayla, 2–3 kez yapılır.
Soldurma sonrası dizim
Soldurma işlemi tamamlanan yapraklar ipe dizilerek güneşte veya gölgede kurutulur.
Güneşte kurutma
Güneşte kurutmada 5–8 günden fazla güneşte bırakılmamalı, yaprakların üzeri koruyucu örtü ile örtülmeli, bu süre sonunda asıl kurutma yerlerine almalıdır.
Gölgede kurutma
Gölgede kurutmada tam soldurulmamış yapraklar ipe dizilir. İpin uçları, güneş görmeyen ve hafif hava akımı olan kurutma yerine asılır. Dizimde yapraklar zarar görmemeli ve kururken birbirine değmemelidir.
İşleme nemi
Tütünün işlenebilmesi için tavlı yaprağın nem oranı %20 olmalıdır.
Tabii ve suni tavlama
Tabii tavlama ilkbahar ve sonbaharın yağışlı, nispi nemi yüksek günlerinde, yaprak nemi yaklaşık %20 iken yapılır. Sıcak havalarda suni tavlama için yapraklar ipleriyle birlikte oda içinde sıralanır ve üzerlerine su püskürtülür.
Ayıklama ve demetleme
Tavlanan yaprakların bozuk ve arızalı olanları ayrılır. Aynı boy ve renkte 25–30 yaprak, sapları aynı ve uçları ayrı yöne gelecek biçimde demetlenir. Fermantasyon için ikinci kez istiflenerek veya istiflenmeden doğranır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Üretim alanı Çelikhan ilçe merkezi, Pınarbaşı kasabası; Yağızatlı, Yeşiltepe, Recep, Aksu, Gölbağı, Altıntaş, Kalecik, Taşdamlar, Korucak, Karagöl, Mutlu, İzci, Karaçayır, Yeşilyayla, Çampınar ve Köseuşağı köyleridir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Coğrafi işaretin kullanım biçimi markalamadır.
* Sicil kapağındaki ilan/koruma tarihi 18.02.2002, Resmî Gazete sayısı 24880 olarak yazılıdır. Bu tarih-sayı eşleşmesi resmî teyit beklemektedir. Tarih değiştirilmemiş ve ayrı bir tescil günü türetilmemiştir. Bu alan, doğrulanmış bir kronoloji olarak değil sicildeki kaydın belgesel aktarımı olarak okunmalıdır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
Çelikhan Tütünü, 66 numaralı menşe adı sicilidir. Kapakta başvuru tarihi 12.04.2002; yayın tarihi ve koruma başlangıcı 18.02.2002 olarak yazılıdır. Tarih sırası ve Resmî Gazete tarih/sayı bilgisi belirsizliği kaynak gösterimiyle korunur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetim Çelikhan Köylere Hizmet Götürme Birliği koordinasyonunda yapılır. Birlikten uzman, Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesinden eleman ve İlçe Tarım Müdürlüğünden ilgili yetkilinin katıldığı komisyon 2–5 kişiden oluşur. Bitki ve kuru yaprak denetimleri yılda birer defa; ihtiyaç halinde ve şikâyet üzerine her zaman yapılır.
