Coğrafi işaretli ürün · Adıyaman
Adıyaman’ın Çelikhan yöresine özgü, tatlı sert karakterli ve açık sarı yapraklı bir tütündür.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Çelikhan Tütünü nedir?
Çelikhan Tütünü, Nicotiana tabacum L. türünün Malatya alt popülasyonunda yer alan, tek yıllık otsu formdaki bir tütündür. Bitki kendine has kokulu ve tatlı sert karakterdedir.
Bitkinin yüksekliği 70–110 cm arasındadır; habitüsü silindirik ya da elipsoid biçim gösterebilir. Yaprakları sığır dili şeklindedir; alt ve orta kesimlerde karınlı, yukarıya doğru ise karınsız ve dardır.
Yaprak sayısı ortalama 15–25’tir; yapraklar zenepsiz ve yaşmaklı olup ortalama 30–50 cm boyunda ve 10–15 cm genişliğindedir. Çiçek 5 çanak yaprak, 5 taç yaprak, 5 erkek organ ve 1 dişi organdan oluşur; 1000 tohumun ağırlığı 0,07–0,09 gr arasındadır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Tatlı sert karakter ve koku
Çelikhan Tütünü tatlı sert karakteri ve kendine has kokusuyla tanımlanır. Tütün harmanlarına sertlik vermek amacıyla kullanılır; pipoluk olarak da değerlendirilebilir.
Kurutulmuş yaprağın fiziksel yapısı
Kurutulmuş yaprak açık sarı renktedir. Yaprak; karınlı ve küt uçlu, elastik, ince dokulu ve yumuşak yapıdadır.
Bileşim değerleri
Sicil kaydında nikotin için 2.85–5.35, indirgen şeker için 9.40–20.50 ve nitrat için 0.20–1.15 aralıkları verilir. Bu değerler, sicil metnindeki bileşim kaydının sayısal sınırlarıdır.
İşleme nasıl yapılır?
Tavlama
Tütünün işlenebilmesi için tavlı nem oranının sicilde 20 olarak belirtilen düzeyde olması gerekir. Doğal tavlama, ilkbahar ve sonbaharda yağışlı ve nispi nemin yüksek olduğu günlerde uygulanır; sicil metninde yapraktaki nem için “9420 civarında” ifadesi yer alır.
Suni tavlama, sıcaklığın yüksek olduğu zamanlarda oda içinde yapılır. Yaprak tütünler ipleriyle birlikte sıra hâlinde dizilir ve üzerlerine su püskürtülür.
Ayıklama, demetleme ve doğrama
Tavlanan yaprakların bozuk veya arızalı olanları ayrılır. Aynı boy ve renkteki 25–30 yaprak, sapları aynı yönde ve uçları karşı yönde kalacak biçimde demet hâline getirilir.
Demetlenen yapraklar fermantasyon için ikinci kez istiflenebilir. Sicilde, yaprakların istiflenmeden doğranabilmesi de işleme seçeneklerinden biri olarak yer alır.
Hasat ve kurutma nasıl yürütülür?
Tepe kırma ve filiz alma
Bitki boyu istenen seviyeye ulaştığında, belirli sayıda yaprak bırakılarak üst yapraklar tomurcuk veya çiçek salkımıyla birlikte alınır; bu işlem tepe kırma olarak tanımlanır. Tepe kırmadan 10–15 gün sonra filiz alma ya da koltuk alma işlemine başlanır.
Filiz alma işlemi 7–10 gün arayla 2–3 kez uygulanır. Bu uygulama, sicilde hasat başlığı altında tanımlanan yetiştirme işlemlerindendir.
Soldurma ve kurutma
Soldurma işlemi tamamlanan yapraklar ipe dizilir; güneşte veya gölgede kurutulur. Güneşte kurutmada yapraklar 5–8 günden fazla güneşte bırakılmaz, üzerleri koruyucu örtüyle örtülür ve bu sürenin sonunda asıl kurutma yerlerine alınır.
Gölgede kurutmada tam soldurulmamış yapraklar iplere dizilir ve güneş görmeyen, bir miktar hava akımı bulunan kurutma yerlerinde ipin iki ucundan asılır. Yaprakların ipe dizilirken fiziki zarar görmemesi ve birbirine değmeden kurutulması gerekir.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Çelikhan Tütünü için belirlenen coğrafi sınır; Çelikhan İlçe Merkezi, Pınarbaşı Kasabası ile Yağızatlı, Yeşiltepe, Recep, Aksu, Gölbağı, Altıntaş, Kalecik, Taşdamlar, Korucak, Karagöl, Mutlu, İzci, Karaçayır, Yeşilyayla, Çampınar ve Köseuşağı köylerinden oluşur. Bu yerleşimler, tescil belgesinde ürünün coğrafi sınırı olarak birlikte sayılır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescilin kapsamı
Çelikhan Tütünü, 66 tescil numarasıyla menşe adı olarak kaydedilmiştir. Teknik özellikleri ve denetim biçimi 18 Şubat 2002 tarihli ve 24880 sayılı Resmî Gazete’de ilan edilmiş; tescil, 555 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 12. maddesi uyarınca 18 Şubat 2002 tarihinden geçerli olmak üzere yapılmıştır.
Tescilli işaretin kullanım biçimi markalamadır. İşareti kullanacakların, tescil belgesinde belirtilen teknik özelliklere uygunluğu denetlenir.
Denetim komisyonu ve sıklığı
Denetim, Çelikhan Köylere Hizmet Götürme Birliğinin koordinasyonunda; Birliğin uzman elemanı, Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesinin elemanı ve Tarım İlçe Müdürlüğünün ilgili yetkilisinin katılımıyla oluşturulan iki ila beş kişilik komisyon tarafından yürütülür. Bu yapı, tescil ettireni tek başına denetim mercii olmaktan çıkararak denetimi çok katılımlı bir komisyona bağlar.
Komisyon, bitki denetimi ve kuru yaprak denetimini yılda birer defa düzenli olarak yapar. İhtiyaç duyulduğunda ve şikâyet üzerine denetim her zaman gerçekleştirilebilir.