Coğrafi işaretli ürün · Bursa
Bursa ilinde yüzde yüz pamuk ipliğiyle dokunan, iki yüzü ilmekli havludur. Tam büküm hav yapısı, gerçek kenar veya bağlamalı saçak seçenekleri ve bitkisel ya da minare işlemeleriyle tanınır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Bursa Havlusu nedir?
Bursa Havlusu, %100 pamuk ipliğinden, iki yüzü ilmekli ve tam büküm havlı olarak dokunan havludur.
Bursa’da kara tezgâh adı verilen el tezgâhları veya yarı otomatik ya da otomatik üstten vuruşlu tezgâhlarla, boyalı veya boyasız üretilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bursa Havlusu, kısa kenarları dikilip gerçek kenar bırakıldığı gibi saçaklı ya da bükümlü-düğümlü, bağlamalı olarak da üretilebilir.
Sicilde 10×10 cm havlu için su emme süresi en fazla 10 saniye olarak belirlenir. İplik, ağırlık, sıklık ve hav özellikleri aşağıdaki tabloda gösterilir.
Tablo-1: Bursa Havlusunun özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan bursa havlusunun özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Sicil, tam büküm hav yapısını ayrıca fotoğrafla gösterir.
Ring ipliği, kesikli liflerin bilezikli iplik eğirme makinesinde eğrilmesiyle elde edilir.
Open-end, kesikli liflerin rotor, hava jeti veya sürtünme gibi açık uç eğirme yöntemleriyle eğrilmesiyle elde edilen iplikleri ifade eder. Ne, iplik uzunluk değerini ifade eden numaralandırma birimidir. Bursa Havlusunda open-end iplik kullanılmaz.
Üstten vuruşlu dokuma tezgâhlarında iki yüzü de ilmekli, yani havlı olarak dokunan havludur.
Gerçek kenar, atkı ipliğinin masura üzerinden kesintisiz olarak aktarılması ile kendiliğinden oluşan kenardır.
Bükümlü-düğümlü saçaklar, serbest haldeki çözgü iplikleri çapraz bağlama ve kendisiyle düğüm yapılmasıyla elde edilir.
Çözgü iplikleri, hav ve zemin çözgüsü olmak üzere iki sistemden oluşur. Sicilde bu yapı çözgü doğrultusundaki kesitle gösterilir.
Atkılar ise tek sistemden oluşur.
Bursa Havlusunda üst hav çözgüsü ve alt hav çözgüsü ile birinci ve ikinci zemin çözgüleri kendi aralarında 2/1 ribs örgü oluşturur.
Ribs, bez ayağı örgü desen biriminin atkı ya da çözgü yönünde iplik ilaveleri ile büyütülerek elde edilen örgü yapısıdır.
Bursa Havlusu, ipliklerin havlu bünyesinden ayrılmaması ve ürünün kullanım sırasında deformasyon olmaması için tam büküm havlı olarak üretilir.
Pamuk ipliği ve hav yapısı
Zemin çözgüsü, hav çözgüsü ve atkı olmak üzere üç iplik sistemi ile %100 pamuk ipliği kullanılarak dokunur.
Bursa Havlusunun kısa kenarlarında işlemeler ve saçaklar bulunabilir.
Kenar örnekleri bükümlü-düğümlü, gerçek kenarlı ve saçaklı olmak üzere üç biçimde gösterilir.
Saçak ve boya seçenekleri
Saçak bulunduğu durumda bu saçaklar genel olarak bükümlü-düğümlü, bağlamalı olarak kullanılır.
Bursa Havlusunun boyanmasında doğal boyalar ve / veya sertifikalandırılmış boyalar kullanılır.
Bitkisel desenler ve minare işlemesi
Bursa Havlusu desensiz olabileceği gibi bazı havlularda bitkisel desenler ve/veya minare işlemesi bulunur.
Boyut ve desen konusunda herhangi bir sınırlama olmamakla birlikte genellikle bitkisel desenler kullanılır.
Nasıl üretilir?
Bursa Havlusu %100 pamuk ipliğinden üretilir.
Tezgâh ve iplik hazırlığı
Bursa Havlusu “kara tezgâh” olarak adlandırılan eski tip el dokuma tezgâhları, yarı otomatik ya da otomatik dokuma tezgâhlarında dokunur. Bursa Havlusu üretimi, aşağıdaki aşamalardan oluşur. Pamuk ipliği dokuma işleminden önce veya sonra da boyanabilir. İplik önceden boyanacaksa doğal boyalar ve /veya uluslararası standartlarda sertifikalandırılmış kimyasal boyalar kullanılır.
**İplik hazırlığı:** Zemin ve hav çözgü iplikleri hazırlanır. Zeminde min.20/2 Ne, ring, 490–520 tur/m pamuk ipliği kullanılır. Bursa Havlusunda open-end kullanılmaz. Hav çözgü ipliğinde tek kat iplik kullanılacaksa en az 16/1 Ne çift kat iplik kullanılacaksa en az 20/2 Ne pamuk ipliği kullanılır. Bursa Havlusunun üretiminde haşıllama işlemi isteğe bağlı olarak yapılır. Haşıllama, pamuğa direnç kazandırmak için dokuma öncesinde yapılan bir hazırlık işlemidir.
Haşıllama, kimyasal kullanılmaksızın sadece nişasta-su karışımı ile yapılır ve işlemden sonra havlunun sert olmaması için iplik üzerindeki kalan nişasta tortuları, temiz su ile yıkanarak temizlenir. Haşıllama işleminden çıkan ipliklerin dokuma makinesine beslenebilmesi için ipliğin gücülerden geçirilerek çözgü ipliklerinin bir araya toplanması yani taharlanması işlemi yapılır.
Gücü, hav ve kenarların dokunması
Gücü, dokuma makinesinde çözgü hareketlerini kontrol etmek için kullanılan, ortasında çözgü ipliğinin geçirilmesi için gözü olan kordon, düz metal şerit veya silindirik metal çubuk formundaki elemandır. Hav ve zemin çözgüsü ile birlikte en az 18 adet/cm atkı ve en az 18 adet/cm çözgü sıklığında konstrüksiyona sahip kumaş yapısı oluşturulur.
**Tam büküm hav ve gerçek kenarın dokunması:** Dokuma işlemi havlar tam büklüm ve en az 3 mm olacak şekilde gerçekleştirilir. Gerçek kenar şeklinde üretilen Bursa Havlusunda mekikli dokuma makinelerinde atkı ipliği masura üzerinden kesintisiz olarak sağıldığı için kumaşlarda kenar kendiliğinden oluşur. Dokuma işlemi tamamlandıktan sonra boyanacak havlular boyama işlemine tabi tutulur
Fikse, bitirme ve paketleme
Boya pigmentlerinin kumaş üzerinde sabitlenmesi ve bu şekilde boyama işleminin kalıcı hale gelebilmesi amacıyla “fikse” adı verilen sabitleme işlemi uygulanır. Fikse işleminde mekanik hareket ve ısı uygulamasından faydalanılır. Bursa Havlusunun gerçek kenar olarak dokunmadığı durumda kenarları dikilir. Gerçek kenara sahip havluların kenarları dikilmez. Ancak gerçek kenarlı bazı havlularda kenar saçaklarına düğüm atılabilir. Bu saçaklar geleneksel olarak bükümlü-düğümlü, bağlamalı olarak kullanılır.
Bursa Havlusunda dokuma sırasında kumaşın örgü yapısıyla birlikte çeşitli desenler oluşturulabildiği gibi dokumadan sonra nakış da işlenebilir. Kumaşın örgü yapısı ile oluşturulacak desenler dokuma makinesi ile yapılır. Nakışlar makine ile ya da elde işlenebilir. Nakış desenleri konusunda bir kısıtlama olmamakla birlikte genellikle bitkisel motifler ve/veya minare motifi kullanılır.
**Son kontrol ve paketleme:** Üretim aşamaları tamamlanan Bursa Havlusu masaya yayılarak görsel kontrolü yapıldıktan sonra paketlenerek satışa sunulur.
Yöreyle bağı nedir?
Bursa Havlusu, Bursa’nın dokumacılığında önemli bir yere sahiptir ve il ile ün bağı bulunur. Üretimin bütün aşamaları sicilde belirtilen coğrafi sınırda gerçekleştirilir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Bursa Havlusu, Bursa ilinde uzun bir geçmişe sahiptir ve yörenin ekonomisinde önemli bir yer tutar.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
1519 tescil numaralı Bursa Havlusu mahreç işareti olarak 9 Ocak 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Bursa Havlusu ibareli logo ve mahreç işareti amblemi ambalajda; ambalajda kullanılamadığında işletmede kolayca görülebilecek yerde bulunur.
Denetimi Bursa Ticaret Borsası koordine eder. Bursa Uludağ Üniversitesi Tekstil Mühendisliği Bölümü, Tekstil Mühendisleri Odası Bursa Şubesi ve Bursa Ticaret Borsasından birer uzmanla üç kişilik mercii oluşur. Düzenli denetim yılda iki defa; gerekli görüldüğünde veya şikâyet üzerine her zaman yapılır.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Malzemelerin, özellikle iplik ve boyanın uygunluğu ile üretim yöntemi kontrol edilir. Hav yüksekliği, iki yüzeyde hav bulunması, hav liflerinin ilmek biçimi, havlu ağırlığı, atkı ve çözgü sıklığı, su emme kapasitesi ve diğer ürün özellikleri incelenir. Bursa Havlusu ibaresi, logo ve mahreç işareti ambleminin uygun kullanımı da denetlenir.
