Coğrafi işaretli ürün · İzmir
İzmir’in Bergama ilçesindeki tescilli Kozak mahallelerinde yetişen fıstık çamlarından elde edilir. İri, dolgun gövdeli ve açık krem renkli taneleri yumuşak yapılı, uçları küttür.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Bergama Kozak Çam Fıstığı nedir?
Bergama Kozak Çam Fıstığı, Bergama’nın tescilli Kozak mahallelerindeki fıstık çamlarından elde edilen iç fıstıktır. Dolgun gövdeli, iri ve açık krem renklidir. Yumuşak yapılı tanelerinin krem renkli ucu küttür.
Ayırt edici özellikleri
Kozak; Ege denizi çevresinde ki yeryüzü oluşumu içerisinde başkalaşım geçirmiş, yerkabuğu jeolojik tarih çizgisinde ilk önce ortaya çıkmış yaşlı bir coğrafya kesimidir.
Bergama’nın kuzey batısında olup deniz seviyesinden 500 metreye kadar yükselmektedir.
100 gramında dane sayısı 138
Sicildeki fiziksel ve kimyasal gözlemler aşağıdaki tabloda korunmuştur. Kaynak su aktivitesini 4,52, külü %41,93 olarak verir; bu değerler tahminle değiştirilmemiştir.
Sicildeki fiziksel ve kimyasal değerler
Sicil belgesinin 2. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Doku, renk ve tat özellikleri
Kozak Tipi Çam Fıstığı dolgun gövdeli, iri, açık krem renginde, yumuşak yapılı, sivri ucu krem renkli ve küt olan çam fıstığıdır.
Dolgun ve iri tane
Taneler iri, dolgun gövdeli ve açık krem renklidir.
Küt uç ve yumuşak yapı
Tane ucu krem renkli ve küt; yapısı yumuşaktır.
Bergama Kozak Çam Fıstığı Nasıl Yetiştirilir?
Mal kabul ve yıkama
Künerler mal kabulde tartılıp depolanır. İşlenecek küner kuru havuza dökülür, kapalı sistem yıkama kazanında yıkanıp bekleme silosuna alınır. Siloda bir gün bekletildikten sonra kalibre eleklerinde dört boya ayrılır.
Kabuk kırma ve doğal kurutma
Kabuk kırma valslerinde sürekli dolaşımla kırılan künerler, titreşimli döner elekler ve pnömatik ayırıcılarla kabuklarından ayrılır. İç fıstık biriktirme kovalarından delikli plastik kasalara 2–3 cm kalınlıkta serilir; doğal kurumaya bırakılır.
Zar ve kusurlu tane ayıklama
Döner fırçalarla zar ve kepek ayrılır. Optik ayırıcıda tip dışı, kırık ve cemdik denilen künerlerle kabuklar uzaklaştırılır. Ayıklama bandında tekrar gözden geçirilen fıstık biriktirme silosuna alınır.
Yıkama, fırınlama ve soğutma
Fıstık 28–32 °C suyla fırçalı döner ünitede yıkanır; titreşimli ön kurutmada suyu alınır. Elevatörle 80 °C sıcak hava dolaşımlı kurutma ve dezenfektasyon fırınına taşınır. Hareketli döner bantlarda kurutulan fıstık soğutma ünitesinde ortam sıcaklığına döndürülür ve dinlenme bunkerine alınır.
Son kontrol ve paketleme
Dinlenme bunkerinden son seçme bandına alınan fıstık yeniden kontrol edilir ve bez torbalara doldurulur. Paketleme bölümünde tartılıp ambalajlanır; takviyeli karton kutularla soğuk hava deposuna alınır.
Tescil ve denetim
Hasat sonrası işleme sırasında, kabuğundan ayrılan iç fıstık delikli plastik kasalarda 2–3 cm kalınlıkta serilir. Doğal kurutma 1–3 gün sürer.
Muhafaza koşulları
Bez torbalar içinde paketleme bölümüne aktarılan fıstık burada tartılarak ambalajlara dönüştürülür ve takviyeli karton kutulara konularak satışa sunulmak üzere soğuk hava deposunda 8 °C ortam sıcaklığında muhafaza edilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Üretim yeri ve çevresi
Toprak yapısı fıstık çamı için elverişli olan geçirgenliği yüksek, taneli, granit, gnays, kristalleşen şistler üzerine yaygın yapıda toprağa sahiptir. Bölgemiz Akdeniz iklimine sahiptir. Yıllık ortalama 700–800 mm yağış, 15–16 derece sıcaklık, % 70–80 dolayında nispi nem oranına sahiptir.
Bölgenin geçirgenliği yüksek, taneli, granit, gnays, kristalleşen şistler üzerine yaygın yapıda toprağa olması fıstık ağacının yeteri kadar olgunlaşmasına ve bu ağaçtan elde edilen iç fıstığın maksimum kalitede olmasını sağlar. Fıstık çamı kazık kök yapan bir bitki olduğundan maksimum verimi vermesi için derin toprak ya da çözülmüş ana materyal istemektedir. Bölgemizde yaygın granitli topraklarda 740 metre yüksekliğe kadar çam ormanı bulunmaktadır.
Fıstık Çamı yüksek nem ve bol yağış istemesine rağmen taban suyu seviyesinden olumsuz etkilenmektedir. Özellikle sıcaklık ve yağış miktarındaki ekstrem değerler ve sapmalar verimi doğrudan etkilemektedir. Yağışın az, sıcaklığın çok yüksek olduğu kurak dönemlerde iri dolgun gövdeli ve sivri ucu krem renkli olan fıstık zayıflar ve ucu sararır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
146 tescil numaralı Bergama Kozak Çam Fıstığı menşe adı olarak 10 Haziran 2011 tarihinde tescil edilmiştir. Bergama Kozak Çam Fıstığı ibaresi ve menşe adı amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Bergama Kozak Çam Fıstığı ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Bergama Kozak Çam Fıstığının denetimi, Bergama Ticaret Odası koordinasyonunda, Bergama İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden bir kişi, Bergama Ziraat Odasından bir kişi ve Bergama Ticaret Odasından iki kişi olmak üzere toplam dört kişiden oluşturulacak denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler her yıl bir defa düzenli olarak, şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetimlerde; Bergama Kozak Çam Fıstığı ibaresi ile menşe adı amblemi kullanımının, ürünlerin fiziksel özellikleri ile kimyasal özelliklerinin, ürünlerin coğrafi sınırda yetiştirilip yetiştirilmediğinin uygunluğuna bakılır. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
