Coğrafi işaretli ürün · Bayburt
Bayburt’un Aydıntepe ilçesinin tescilli mahalle ve köylerinde yerel genotipten yetiştirilir. Bodur gelişir ve yaklaşık 15 dakikada pişer.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Aydıntepe Şeker Fasulyesi nedir?
Aydıntepe Şeker Fasulyesi, Bayburt ili Aydıntepe ilçesinin yukarıda belirtilen coğrafi sınırlarında yetiştirilen ve Phaseolus vulgaris L. türünde bölgeyle özdeşleşmiş yerel bir genotipten elde edilen kuru fasulyedir.
Ayırt edici özellikleri
Coğrafi sınırda uzun yıllardır yetiştirilen Aydıntepe Şeker Fasulyesi 15 dakika gibi kısa bir sürede pişme özelliğine sahip bir üründür.
Aydıntepe ilçesinin rakımı 1450–1650 m arasında değişir.
Etrafı dağlarla çevrili ova içi çok sayıda dere ve akarsuların olduğu ve mikro klima özelliğe sahip bir bölgedir.
Coğrafi sınırın bu özellikleri, bölgede çok uzun zamandır yetiştirilen fasulyeye genotipik ve fenotipik özellikler kazandırmıştır.
Aydıntepe Şeker Fasulyesinin Fiziksel Özellikleri Aydıntepe Şeker Fasulyesinin Morfolojik Özellikleri Aydıntepe Şeker Fasulyesinin Besin Değerleri (100 g için) Aydıntepe Şeker Fasulyesinin Kalite Özellikleri (100 adet için)
Hammadde ve bileşim
Geleneksel tarım teknikleri kullanılan, mekanizasyonun ve kimyasal girdinin az olduğu bölgede yetiştiricilik yapan çiftçilerin kendi yetiştirdikleri ürünlerden elde ettiği tohumları, bir sonraki yıl kullanmaları gelenekselleşmiştir.
Aydıntepe Şeker Fasulyesinin yetiştiriciliği zirai mücadele ilacı ve suni gübre kullanılmadan yapılır.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tablo-2: Fiziksel ve kimyasal özellikler (devamı)
Sicilde bakla genişliği “1,2-1-85” cm biçiminde yazılıdır. Belirsiz sayısal ifade tahminle bir aralığa dönüştürülmemiştir.
Tablo-3: Fiziksel ve kimyasal özellikler (devamı)
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tablo-4: Fiziksel ve kimyasal özellikler (devamı)
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Kuru ağırlık (g) | 58,40-58,80 |
| Yaş ağırlık (g) | 121,22-123,10 |
| Su alma kapasitesi (g/tane) | 0,65-0,68 |
| Su alma indeksi (%) | 1,11-1,23 |
| Kuru hacim (ml) | 101-103 |
| Yaş hacim (ml) | 199-200 |
| Şişme kapasitesi (ml/tane) | 98,46-98,73 |
| Şişme indeksi (%) | 1,94-1,98 |
Bodur bitki yapısı
Bitki bodur gelişir; menekşe renkli çiçekleri ve alaca pembe baklaları vardır.
Kısa pişme süresi
Aydıntepe Şeker Fasulyesi yaklaşık 15 dakikada pişer.
Aydıntepe Şeker Fasulyesi Nasıl Yetiştirilir?
Toprak Hazırlığı
Aydıntepe Şeker Fasulyesinin yetiştirildiği araziler, killi-tınlı toprak yapısında olduklarından kolay işlenip tava gelirler. Nisan ayı içinde toprak sürülerek keseksiz ve ufalanmış hale getirilerek iyi bir tohum yatağı hazırlanır. Sulama suyunun tarlada rahat şekilde dağıtılabilmesi, tarlanın iyi bir şekilde tesviye edilmesine bağlıdır.
Bu amaçla ilkbaharda ekim öncesi tohum yatağı hazırlığı ve yabancı ot kontrolü için yapılacak toprak işlemelerde toprağı alt üst etmeyen ve 8–12 cm derinlikte alttan işleyen dipkazan ya da kazayağı gibi aletler kullanılır. Daha sonra toprak tesviyesi ve varsa kesekleri parçalamak amacıyla diskaro ya da freze gibi aletler kullanılır.
Ekim Zamanı
Coğrafi sınırda fasulye ekimi el ile serpme şeklindedir. Ekimler nisan ayının son haftasında başlar ve mayıs ayının son haftasına kadar kademeli olarak sürer.
Gübreleme işlemi
Aydıntepe Şeker Fasulyesinin yetiştiriciliğinde yalnızca çiftlik gübresi kullanılır. Ekimden önce dekara ortalama 2–3 ton yanmış ahır gübresi uygulanır. Bakım Toprak bakım işlerinin temelini çapalama ve yabancı ot kontrolü oluşturur. İlk çapalama, ekim sonrası sulama yapılmışsa veya yağmur yağmışsa toprak yüzeyinde oluşan kaymak denilen sert tabakanın kırılarak çimlenen tohumların çıkmasını sağlamak amacıyla yapılır. İlk çapalamadan sonra bitkilerin dallanma devresinde ve çiçek açmadan önce ikinci çapa yapılır.
Çiçeklenme döneminde çapalama işlemi bitirilir. Bitkiler ilk çiçeklerini açıncaya kadar yabancı ot mücadelesi yapılır.
Sulama işlemi
Taze fasulye bitkisinin ekimden hasadına kadar 300–450 mm suya ihtiyacı vardır. Bölgede bu su ihtiyacı sulama suyu ile giderilir. Sulama zamanları fidelerde üç asıl yaprağın göründüğü sırada, çiçeklenmeden önce, meyve tutumundan 10 gün sonra ve hasattan 1 ay önceki devrede yapılır.
Hasat Ve Harman
Bitkilerde baklaların kuruyarak sarardığı ve tohumların normal şekil ve rengini kazandığı ağustos ayının ikinci yarısından itibaren hasat başlar ve eylül ayı sonuna kadar devam eder. Hasat, bitkilerin üzerinde bulunan kurumuş baklaların elle toplanması şeklinde, günün serin ve özellikle sabah saatlerinde yapılır. Hasadı yapılan kurumuş baklalar harmanda muhtelif sergi malzemeleri üzerinde güneş altında 1–2 gün kurutulur.
Kurutulan baklaların taneleri, elle veya el yapımı harman makinelerinden geçirilerek ayrılır. Gelecek yılın tohumlukları da bu aşamada ayrılır.
Muhafaza koşulları
Elde edilen taneler, harman yerinde ve güneş altında 3–4 gün daha kurutulduktan jüt çuvallarda muhafaza edilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
İlçede kışlar soğuk ve kar yağışlı, yazlar kurak ve sıcak geçer. 2750 m yüksekliğe sahip Soğanlı Dağları’nın kuzey yamaçlarında ise Karadeniz ikliminin etkisi görülür. Killi, tınlı, hafif alkali, tuzsuz ve potasyum bakımından yüksek toprak yapısına sahiptir.
Yöreye özgü toprak verimliliği, iklim şartları ve gelenekselleşmiş tarım teknikleri Aydıntepe Şeker Fasulyesine ayırt edici özelliklerini kazandırmış ve ürünün aspartik asit miktarının 2279–2331 mg/100 g, glutamik asit miktarının ise 3065–3123 mg/100 g olmasını sağlamıştır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
780 tescil numaralı Aydıntepe Şeker Fasulyesi menşe adı olarak 9 Haziran 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Aydıntepe Şeker Fasulyesi ibareli aşağıda yer alan logo ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Aydıntepe Şeker Fasulyesi ibareli logo ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil ettiren kurum kimliği: Bayburt Üniversitesi.
Denetim düzeni
Denetimler Bayburt Üniversitesinin koordinatörlüğünde; Bayburt Üniversitesi, Bayburt İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Aydıntepe Ziraat Odasından birer, Aydıntepe İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden ise 2 olmak üzere ürün konusunda uzman en az 5 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler yılda 3 defa, ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde ise her zaman yapılır. Denetim dönemleri ve denetimlerle ilgili bilgiler aşağıda yer almaktadır.
Tohum ekim döneminde denetleme: Nisan ayının son haftasından mayıs ayının son haftasına kadar yapılabilir. Bu denetlemede ekim yeri, tohumluk özellikleri, toprak hazırlığı, toprakta kimyasal yapı vb. özellikler denetlenir. Bitki yetiştirme döneminde denetleme: Mayıs ayının son haftasından ekim ayının son haftasına kadar yapılabilir.
Bu denetlemede bitkilerin morfolojik özellikleri (bitki boyu, yaprak tipi, çiçek rengi, bakla rengi, bitkide bakla sayısı, bakla eni, bakla boyu, baklada tane sayısı) denetlenir. Hasat ve pazarlama döneminde denetleme: Eylül, ekim ve kasım aylarında yapılabilir.
Etiket ve işaret kullanımı
Hasat ve pazarlama denetimi eylül, ekim ve kasım aylarında yapılabilir. Nihai ürünün fiziksel özellikleri; tohum şekli, rengi, uzunluğu ve eni kontrol edilir. Kalite incelemesinde ham protein, amino asit kompozisyonu, kuru ve yaş hacim, su alma ve şişme indeksleri ile pişme süresine bakılır. Morfolojik incelemede bitki boyu, bakla boyu, bakla rengi ve çiçek rengi kontrol edilir. Ürün ibaresinin, logosunun ve menşe adı ambleminin kullanımına da bakılır.
Denetim düzeni · 2
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
