Coğrafi işaretli ürün · Aydın
Aydın Enginarı, Aydın ilinde yetiştirilen; sakıza benzer tadı ve su bardağı biçimli başıyla ayırt edilen enginardır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Aydın Enginarı nedir?
Aydın Enginarı, sıcak iklim koşullarına uygun olarak ilkbaharda olgunlaşan Cynara scolymus L. cv. türündeki çok yıllık bitkilerden erken hasatla elde edilen enginardır. Ürün, enginar grubunda mahreç işaretiyle tescillidir.
Sakız enginarı adıyla da bilinen ürün, sakıza benzer tat profili ile ince tablası, etli çiçek tablaları ve su bardağı biçimli baş yapısını bir araya getirir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Sakıza benzer tat profili
Aydın Enginarı sakız enginarı olarak da bilinir ve sakıza benzer bir tat profiline sahiptir.
Konik ve su bardağı biçimli baş
Enginarın baş kısmı konik ve su bardağı şeklindedir; çapı 7,0–10,0 cm arasındadır. Tablası ince, çiçek tablaları ise etlidir.
Yaprak, gövde ve çiçek görünümü
Bitkinin yaprakları düz ve incedir; ilk yaprakları el büyüklüğünde, marulu andıran bir şekildedir. Yaprakların arka yüzü tüylü, ön yüzü tüysüzdür; ince ve narin gövde 1,20–1,30 m boya ulaşır, eflatun çiçekler tarlada bekledikçe mora döner.
Fizikokimyasal ve morfolojik ölçüler
Ürünün fizikokimyasal ve morfolojik özelliklerine ilişkin kayıtlı alt ve üst değerler, tescil belgesindeki tablolarda gösterilir.
Tablo-1: Aydın Enginarının fizikokimyasal özellikleri
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | En düşük | En yüksek |
|---|---|---|
| pH | 6,03 | 6,10 |
| Toplam asitlik (g/100 mL) | 0,87 | 1,25 |
| L* | 56,78 | 89,92 |
| a* | 1,35 | 5,04 |
| b* | 31,15 | 53,36 |
| Kuru madde (%) | 14,50 | 22,62 |
| Toplam fenolik madde miktarı (mg/100 mL) | 15,50 | 18,20 |
| Toplam antioksidan kapasite (%) | 65,05 | 77,67 |
Tablo-2: Aydın Enginarının morfolojik özellikleri
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | En düşük | En yüksek |
|---|---|---|
| Enginar baş yüksekliği (cm) | 4,50 | 10,50 |
| Enginar baş genişliği (cm) | 8,00 | 32,50 |
| Enginar baş yaprak katman sayısı | 3,00 | 8,00 |
| Enginar baş ağırlığı (g) | 189,50 | 1200,60 |
| Enginar tablası ağırlığı (g) | 82,30 | 220,80 |
| Enginar tablası genişliği (cm) | 3,00 | 7,00 |
| Enginar tablası yüksekliği (cm) | 1,00 | 2,00 |
Yetiştirme süreci nasıl ilerler?
Anaç ve dip sürgünü seçimi
İlk yılda sağlıklı, verimli ve hastalıksız bitkiler anaç olarak seçilir; anaç seçiminde genellikle 2–3 yıllık sağlıklı bitkiler tercih edilir. Aydın Enginarı dip sürgünleriyle çoğaltılır ve üretimde kullanılacak sürgünler coğrafi sınırda yetişen bitkilerden alınır; büyük sürgünler dört, küçük sürgünler iki parçaya ayrılır ve fide olarak kullanılacak parçalar 1–2 gün içinde toprağa dikilir.
Fidelerin köklendirilmesi ve tarlaya alınması
Bölünen sürgünler ilk yıl toprağa dikilir; ikinci yıl büyüyen fideler arasından sağlıklı olanlar seçilerek sera veya fideliklerde köklendirilir. İkinci yılda üretilen fideler, üçüncü yılda bahar aylarında tarlaya dikilir.
Bahçe kurulumu, çapalama ve sulama
Arazi traktörle işlenir ve 120 cm aralıklarla arklar oluşturulur; fideler 15 Ağustos'ta arkların yan kenarlarına, sıra arası 120 cm ve sıra üzeri 80 cm olacak şekilde dikilir. Dikimin ardından uyandırma suyu verilerek bitkilerin bulunduğu arklar suyla doldurulur; ekim–kasım aylarında ara sürümü ve çapalama yapılır, çapalama en az iki kez uygulanır. Sulama, toprağın nemine göre damlama sistemi veya arık sulama ile dikimden sonra haftada bir kez yapılır.
Gübreleme düzeni
Bitkilerin araları işlenirken ekim–kasım aylarında gübreleme yapılır; toprak işlenirken toprak altına 3 / 15 denilen toprak gübresi verilir, dikim öncesinde toprak altı ve bitki gelişimi 50–70 cm'ye ulaştığında toprak üstü gübresi uygulanır. Toprak üstü gübresi şubatta verilir; sicilde ayrıca kasım ayında sülfat veya üre ile ara gübre uygulaması, aralık–ocak aylarında gübre verilmemesi ve şubatta suyla birlikte üre gübresi kullanılması yer alır. Mart–nisan aylarında bitkinin yeşilliğini korumak için dönüme 100 kilo nitropower gübreleme yapılır.
Tarımsal mücadele ve salamura hazırlığı
Yetiştirme sırasında mantar, külleme, kurt ve sinek hastalıkları görülebilir; bu hastalık ve zararlılar bulunduğunda ilaçlama yapılır. Salamura için 10 adet çanak enginara 2 l su, 200 ml üzüm ya da elma sirkesi, 40 g kaya tuzu ve 5 g limon tuzu kullanılır.
Hasat nasıl yapılır?
Hasat zamanı ve kesim yöntemi
İlaçlama yapıldıktan sonra 1 hafta süreyle hasat yapılmaz. Hasat 15 Kasım'da başlar ve mayıs ayı sonuna kadar sürer; su bardağı şekline gelen kelle hasat sırasını gösterir, kesim kelle kısmının 30 cm altından yapılır ve hasat genel olarak talebin olduğu günlerde gerçekleştirilir.
Sezon sonu tarla işlemi
Her yıl sezon sonunda tarlaların sürülmesi amacıyla ot biçme tamburuyla biçilen otlar tarlada bırakılır. Tarlada bırakılan bu otlar, toprağın devamlılığını destekleyen gübre olarak değerlendirilir.
Muhafaza koşulları nelerdir?
Bitkinin yıllık gelişim takvimi
Bitkiler eylülün ilk haftasında uyanmaya başlar, 1 hafta–10 gün içinde belirginleşir ve aralıkta ilk baş oluşumu görülür; söküm, dikim ve uyandırma bir ay içinde gerçekleşir. Baş oluşumu ocakta başlar; mart, nisan ve mayıs ayları baş oluşumunun en yoğun olduğu dönemdir.
Raf ömrü ve muhafaza
Taze Aydın Enginarı oda sıcaklığında 2 gün, buzdolabında ise 15 gün raf ömrüne sahiptir. Ürün salamura edilerek cam kavanozlarda 2 yıl süreyle muhafaza edilebilir.
Aydın iliyle bağı nedir?
İklimin yetiştiriciliğe etkisi
Aydın ili tipik Akdeniz iklimi gösterirken yeryüzü şekilleri ve yükseltilerin etkisiyle rüzgârlı ve daha serin bir havaya sahiptir; iklim genel olarak ılık, nemli, puslu ve yağmurludur. Puslu ve yağmurlu hava enginar yetiştiriciliği için avantaj sağlar; verimi artırırken kılçıklanma ve dikenlenmeyi azaltır.
Coğrafi sınırdaki zorunlu üretim
Coğrafi sınır Aydın ilidir ve Aydın Enginarının tüm üretim aşamalarının bu sınır içinde gerçekleşmesi gerekir.
Yöredeki yeri ve sürekliliği
Tarım ekonomisindeki yeri
Aydın Enginarının coğrafi sınırda uzun bir geçmişi vardır ve ürün Aydın ilinin tarım ekonomisinde önemli bir yer tutar. Bu üretim sürekliliği ve ekonomik yer, ürünün Aydın iliyle ün bağının temelini oluşturur.
Değerlendirilen bitki kısımları
Aydın Enginarının sap, gövde ve yaprakları da yemeklik olarak kullanılır; ürün yapraklı ve gövdeli biçimde, kelle olarak veya dolma şeklinde tüketilir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve koruma
Aydın Enginarı, 1688 numarayla 10 Ocak 2025 tarihinde mahreç işareti olarak tescil edilmiştir; koruma 8 Ağustos 2023 tarihinden itibaren başlar. Tescil ettiren Aydın Ticaret Borsasıdır.
İşaretleme ve denetim ölçütleri
Aydın Enginarı ibareli logo ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır; bunun mümkün olmadığı durumlarda işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur. Denetimde üretim metoduna uygunluk, ürünün morfolojik özellikleri, gerektiğinde fizikokimyasal özellikleri ile logo ve mahreç işareti ambleminin doğru kullanımı kontrol edilir.
Denetim mercii
Denetimler, Aydın Ticaret Borsası koordinatörlüğünde; Aydın Ticaret Borsası, Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Aydın İl Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğünden birer uzmanın katıldığı üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetim düzenli olarak yılda bir kez yapılır; gerek görülmesi veya şikâyet hâlinde her zaman denetim gerçekleştirilebilir. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek ve tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir; tescil ettiren ise hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.