Coğrafi işaretli ürün · Rize
Rize’deki tescilli bölgede çiçeklenme dönemine göre kestane veya çok çiçekli bal olarak üretilir. Kestane çeşidi daha koyu, Kaçkar Dağlarına uzanan alanlardan gelen çiçek çeşidi açık renklidir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Ayder Balı nedir?
Ayder Balı; coğrafi sınırdaki çiçeklenme sezonuna bağlı olarak kestane balı ve multifloral çiçek balı olmak üzere iki çeşittir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bitki örtüsü ve polen profili
Ayder Balının melissopalinolojik yapısında; dominant olarak Castanea sativa taksonunun polenleri, sekonder olarak da Trifolium repens, Lotus corniculatus ve Coronilla orientalis taksonlarına ait polenler bulunur.
Kestane poleni için dominantlık oranı % 90’ın üzeridir.
Coğrafi sınırda üretilen ballarda; kestane poleni dominant olarak bulunuyorsa “kestane balı”; dominant bitki poleni yoksa ve bitki polenleri sekonder, minör ve eser bitki polenlerinden oluşuyorsa “çiçek balı” olarak tanımlanır.
Ayder Balının Botanik Orijinleri ve Polen Spektrumları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo-1: Ayder Balının Botanik Orijinleri ve Polen Spektrumları
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan ayder balının botanik orijinleri ve polen spektrumları, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Nektar (çiçek) balıdır; sicil kestane ve multifloral çiçek balı çeşitlerini tanımlar.
Çiçeklenme dönemine bağlı olarak kestane balı ve multifloral çiçek balı olmak üzere iki çeşittir.
Kestane çeşidinde dominant kestane poleni oranı %90’ın üzerindedir. Multifloral çiçek balında dominant bitki poleni bulunmaz; polenler sekonder, minör ve eser düzeyindedir. Kestane koşulu multifloral çeşide uygulanmaz.
Arı ırkları
Ayder Balı üretiminde; uzun dilleri sayesinde, derin tüplü çiçeklerin de nektarlarından yararlanabilen Kafkas melezi ırkı arıları kullanılır.
Çeşitlere göre renk ve polen özellikleri
Kestane balı ağırlıklı olarak Hala Deresi civarından elde edilir. Rengi çiçek balına göre daha koyu olup içeriğinde, coğrafi sınıra özgü çiçeklerden bir miktar polen bulunabilir.
Çiçek balı ise, ağırlıklı olarak Kaçkar Dağlarına kadar olan yerlerden elde edilen açık renkli baldır. İçeriğinde, coğrafi sınıra özgü kestane polenleri bulunabilir.
Kestane çeşidi, çiçek çeşidine göre daha koyu renklidir; multifloral çiçek çeşidi açık renklidir.
Nasıl üretilir?
Arıcılık yöntemleri ve hasat sonrası işlemler
Peteklerden bal süzme makinelerinde süzdürülerek elde edilir. Dinlendirilip yeniden süzülen bal 0,5 kg, 1 kg ve 2 kg cam kavanozlarda sunulur; siparişe göre farklı ağırlıklarda ambalajlanabilir. Etikette analiz sonucuna göre çiçek balı veya kestane balı belirtilir.
Kolonilerin hazırlanması
Ayder Balının üretiminin yapıldığı coğrafi sınıra, yaklaşık olarak 800 kovan yerleştirilir. Tüm kovanlar arıcı- kovan takip sisteminde kayıt altına alınır ve kayıtlı olmayan kovanlardan bal satışı yapılmaz.
Kışlatma ve koloni bakımı
Kafkas melezi ırkı arılar ve kovanları, coğrafi sınır ve civarında kışlatılır. Bal sezonuna hazırlık işlemleri de yine aynı yerde yapılır. Kovan temizliği ve bakımında fiziksel yöntemler uygulanır. Arılı kovanlar nisan-mayıs aylarında daha yüksek rakımlı yerlere taşınarak daha önceden hazırlanmış platformlara yerleştirilir. Kovanlar taşındıktan sonra ballıklar (kabarmış çerçeve petekler) kovanlara yerleştirilir. Bu aşamadan sonra bakım ve ilaçlama dışında herhangi bir işlem yapılmaz.
Besleme ve koloni sağlığı
Arıcılar, arıların 10 km’lik uçma alanı içinde kendilerine belirlenmiş bölgede kovanlarını kurarlar. Kovan mesafeleri, bal bölgelerinin çiçek yoğunluğuna ve kovan sayısına göre 200–500 m arasında değişebilir. Zirai mücadelede, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından izin verilen zirai ilaçlar kullanılır.
Balın sağımı
Temmuz ayında ve geleneksel usullerle sağım yapılır. Körükler kullanılarak hafif dumanlama yapılır ve çerçeveler, ballıklardan çıkarılır. Çerçevelerin sırları sır bıçağı veya tarağı ile alındıktan sonra petekler, bal süzme makinelerinde süzdürülüp 1–2 gün dinlendirilir. Dinlendirilen ballar, bal mumu ve arı parçalarından arındırılmak amacıyla tekrar süzülür.
Analiz ve ambalajlama
Süzülen ballar, Sınırlı Sorumlu Ayder Kaplıca ve Aşağı Şimşirli Tarımsal Kalkınma Kooperatifi bünyesinde kurulan dolum tesisinde 0,5 kg, 1 kg ve 2 kg’lik cam kavanozlara doldurulup etiketlenir. Ayrıca sipariş doğrultusunda farklı ağırlıklara göre de ambalajlanması mümkündür. Balların etiketinde, sağım sonrasında yapılan analizlere uygun olarak “çiçek balı” veya “kestane balı” ifadelerine yer verilir.
Nasıl muhafaza edilir?
Ambalajlanan ballar, 15 °C’den daha yüksek sıcaklıktaki depolarda muhafaza edilir.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
Coğrafi sınırda su kaynaklarının çok olması, çiçekli bitki örtüsü ve yoğun ormanlık alana sahip olması nedeniyle çiçeklenme süresi uzundur.
Coğrafi sınırın bu yapısı, arıların beslenme ihtiyacını da karşılar.
Yöredeki geçmişi
Coğrafi sınırdaki arıcılığın tarihi eskiye dayanmakta olup yöre halkının önemli geçim kaynaklarındandır.
Tescil ve denetim
İşaret kullanımı ve denetim koşulları
Ayder Balı ibareli ürün logosu ve menşe adı amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır.
Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Ayder Balı ibareli logo ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Kovanlar ve koloni bakımı
- Denetimler; S.S. Ayder Kaplıca ve Aşağı Şimşirli Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifinin koordinatörlüğünde ve S.S. Ayder Kaplıca ve Aşağı Şimşirli Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi,
- Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Biyoloji Bölümü Moleküler Biyoloji Bölümü ile Rize İl Tarım ve Orman Müdürlüğünde görevli ürün konusunda uzman en az 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda 3 defa,
- ayrıca gerekli görülen hallerde veya şikâyet üzerine her zaman yapılır.
Düzenli olarak yapılan denetimler; kışlatma, sağım ve pazarlama dönemlerinde gerçekleştirilir. Denetim mercii tarafından; özellikle kovanların yerleştirildiği ve kışlatıldığı yerler, kovan mesafeleri, sağım, dolum ve depolama bakımından üretim metoduna uygunluk; ürünün özelliklerinin uygunluğu ile Ayder Balı ibaresinin, logosunun ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Sağımdan sonra ve ayrıca şikâyet üzerine alınan numunelere, aşağıda belirtilen analizler yaptırılır.
Denetim düzeni
Polen analizi ve TPS10 (10 g baldaki toplam polen sayısı) Fruktoz (100 g baldaki) Glukoz (100 g baldaki) Fruktoz/glukoz % nem HMF (hidroksimetilfurfural) Toplam fenolik madde (UV-Vis Spektrometre) Sağımdan sonra alınan numunelere ilişkin analiz masrafları, ilgili üretici tarafından karşılanır. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Tablo-2: Ayder Balının Bazı Özellikleri
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan ayder balının bazı özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan ayder balının bazı özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| TPS10 (10 g baldaki toplam polen sayısı) | 7732 – 167147 |
| Fruktoz+Glukoz (100 g baldaki, en az) | 60 g |
| Fruktoz/Glukoz | 1,03 – 1,34 |
| % Nem | %15,8 – 18,8 |
| HMF (hidroksimetilfurfural)* | 0,7 ppm – 11,31 ppm |
| Toplam fenolik madde (UV-Vis Spektrometre) | 88,92 – 196,17 mgGAE/kg |
| * : Yüksek performanslı sıvı kromatografisi (HPLC) ile ölçülmüştür. |
