Coğrafi işaretli ürün · Kayseri
Kayseri’nin Akkışla ilçesinde yetişen gilaburu meyveleri Kesdoğan kaynak suyunda bekletilerek olgunlaştırılır. Salamuradan çıkarılan meyvelerin sıkılmasıyla elde edilen ekşimsi su, yöredeki tüketim biçimini oluşturur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Akkışla Gilaburusu nedir?
Akkışla Gilaburusu, Akkışla ilçesinden geçen Kesdoğan kaynak suyunun etrafında doğal yaşam alanında ve kapama olarak adlandırılan bahçelerde yetiştirilir. Akkışla Gilaburusunun meyvesi parlak kırmızı renkte, oval, kokusuz, lezzetsiz, asidiktir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Duyusal profil ve ölçüm kapsamı
Geleneksel kış hazırlıkları içerisinde sonbaharda Akkışla ilçesinde gilaburu toplanır ve salamura yapılır.
Kireç miktarının yüksek olması ise ürünün bazik karakterli olmasını sağlar.
Kesdoğan kaynak suyu ile yapılan gilaburu salamurası pH değerinin 7,9 gibi yüksek bir değere sahip olması sayesinde ürün, bazik karakterli özelliğini korumaya devam eder.
Bu geleneksel üretimin sonucu olarak her yıl Akkışla ilçesinde festival düzenlenmektedir.
Ürünün hem sulamasında hem de salamurasında, Kesdoğan kaynak suyu kullanılır.
Sicildeki duyusal profil, taze sıkılmış gilaburu suyu ile bir gün bekletilmiş suyun karşılaştırılmasına dayanır.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Alt Değer | Üst değer |
|---|---|---|
| Toplam Şeker | 3,2 mg/100 g | 6,05 mg/100 g |
| C Vitamini (L-dehidroaskorbik asit) | 25,6 mg/kg | 64,2 mg/kg |
| Toplam asitlik değeri (sitrik asit) | 1,48 mg/100g | 1,60 mg/100g |
| Kalsiyum | 150 mg/kg | 260 mg/kg |
| Çinko (Zn) | 3,56 mg/kg | 6,35 mg/kg |
Meyve ve yetiştiricilik özellikleri
Kapama bahçelerdeki üretimde bitki farklı bir bitki ile aşılanmaz, tek tiptir.
Sonbaharda meyvelerini veren bitkinin salkımlarında 30–40 adet nohut büyüklüğünde parlak kırmızı renginde meyve vardır.
Kalsiyum içeriği sayesinde ise meyvenin salamurada uzun süre yumuşamadan sert bir şekilde durmasını sağlar.
Bitki tek bir havza boyunca yetişmesinden dolayı meyve büyüklüğü kalitesi aynı olur.
Meyvenin çapı yaklaşık 8±0,3 mm, ortalama ağırlığı 0,7 ± 0,2 gramdır.
Akkışla Gilaburusu bitkisi, özel bir bakım ve ilaçlamaya ihtiyaç duymaz.
Görünüm ve kıvam
Bir gün bekletilen su posalı ve şeftali suyu kıvamındadır; posanın dibe çökmesiyle faz ayrımı görülür. Mat görünümü ve ezilmiş kırmızı erik rengi, taze sıkılmış suyun daha parlak ve yoğun kırmızı görünümünden farklıdır. Taze sıkılmış su daha kolay akar.
Koku özellikleri
Taze sıkılmış suda ekşi ve turşumsu koku daha keskindir. Bir gün bekletilmiş suda bu kokular daha az belirgindir.
Tat özellikleri
Bir gün bekletilmiş suda ekşi tanen acılığı, yoğun maya ve turşumsu tat tarif edilir. Taze sıkılmış suda ekşilik daha belirgin, acılık daha azdır; sicilde tat, çürük vişne veya kirazı andıran bir duyusal betimlemeyle anlatılır.
Ağızda bıraktığı his
Bir gün bekletilmiş suda ağız kuruluğu, burukluk ve yoğun maya tadı; taze sıkılmış suda ise ekşilik ve ağız kuruluğu belirtilir.
Nasıl hazırlanır ve salamuraya alınır?
Salamurada olgunlaşan meyveler süzülür ve suyu sıkılır.
Çoğaltma ve kapama bahçe kurulması
Gilaburu bitkisi coğrafi sınırda vejetatif veya generatif üretim teknikleriyle (yaprak, kök ve gövde çelikleri ile adi, tepe, hava ve hendek daldırma) çoğaltılır. Bitkiye, meyvesi toplandıktan ve yaprakları döküldükten sonra gençleştirme budaması yapılır. Budama işlemi bittikten sonra genç olan dallar eğilerek (bitkiden ayrılmadan) üzerinde 10–15 cm toprak gelecek şekilde toprağa gömülür ve toprak, üstünden bastırılarak sıkıştırılır.
Toprağa gömülen yeni dalların, bahar aylarında kesilerek yeniden toprağa gömülmesi yöntemiyle yapılır. Kapama bahçeleri bu şekilde oluşturulur. Bu yöntemle 3 yıl sonra meyve alınır. Kapama bahçelerde, 4–5 metre aralıklarla ve bir dönüme yaklaşık 50 adet olacak biçimde gilaburu bitkisi dikilir.
Gübreleme ve meyvenin gelişimi
Gübreleme, gübre isteği orta düzeydedir. Diğer kültür bitkilerinde olduğu gibi dekara 3–4 ton yanmış ahır gübresi (3 yıl süre ile) tek başına yeterli olur. İlkbaharda beyaz çiçek açan bitki önce açık yeşil meyveye ve sonrasında üzerinde pembe benekler oluşur.
Hasat, salamura ve meyve suyu
Gilaburunun rengi zamanla uçtan sapına doğru kırmızıya dönünce yani parlak kırmızı olunca hasat edilir. Meyve ağustos-eylül aylarında olgunlaşır ve ekim-kasım aylarında makas veya bıçak yardımıyla hasadı yapılır. Hasadı yapılan meyveler, küp veya bidona salkımlar halinde doldurulduktan sonra sadece Kesdoğan suyundan alınan su eklenerek salamura yapılır. Salamurada olgunlaşması için asgari süre 7 gündür. Tüketicinin tercihine göre salamurada bekleme süresi değişkenlik gösterir.
Ürün salamura olarak piyasaya arz edilir. Elde edilen meyve suyu vişneçürüğü renginde, tanen konsantrasyonu yüksek, organik asit ve fenolik asit bakımından zengindir. Ağızda buruşukluğa neden olan ekşimsi bir tat bırakır.
Nasıl muhafaza edilir?
Serin ve ışık almayan depolarda muhafaza edilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Meyvenin olgunlaştığı ağustos–eylül döneminde sıcaklık ortalamasının en yüksek değerlere, 30 °C’ye ulaşması ve gece–gündüz sıcaklık farkı, sicilde meyvenin esansiyel yağ içeriğiyle ilişkilendirilir.
Üretim yeri ve çevresi
Eski dönemlerde 40–50 litrelik içi sırlı toprak küplerde salamura edilirken günümüzde toprak küplerin yerini 20–30 litrelik büyük bidonlar almıştır. Akkışla ilçesinde gilaburu yetiştirilen alanlarda su tutma kapasitesi yüksek olan killi tınlı ve pH değeri 7,55 hafif alkali nitelikte toprak bulunur. Toprağın yüksek miktarda potasyum ve fosfor içermesi sayesinde salkım başına düşen meyve tane sayısı fazla olur.
Akkışla yöresine has hafif alkali ve su tutma kapasitesi yüksek killi tınlı toprak yapısı ve yetiştirildiği bölgenin denizden 1350 metre yükseklikte ve dağlarla çevrili bir arazide olması, yöreden geçen Kesdoğan kaynak suyunun da alkali karakterde olması, Akkışla Gilaburusunun kendine has özelliği olan salkım başına düşen meyve sayısının fazla ve iri taneli olmasını sağlar.
Üretim yeri ve çevresi · 2
Coğrafi sınırda karasal iklim etkisinde olmasına rağmen, uzun vadi boyunca dağların arasından akan Kesdoğan kaynak suyunun yarattığı mikro klima sonucu iklimin yumuşaması ve bölgenin topraklarının su yönünden zengin olmasıyla yüzey suyu yüksek olan çayırlık alanları seven ürünün yetişmesi için ideal ortamı oluşmuştur.
Akkışla ilçesi karasal iklimin etkisinde olup özellikle kış aylarında ortalama hava sıcaklığının 0°C’nin altına düşmesi ve etrafındaki yüksek dağların etkisiyle ağır kar yağışlı olması bitkinin kış soğuklama ihtiyacının karşılanmasında yeterlidir. Akkışla Gilaburusunun Kimyasal Özellikleri Akkışla Gilaburusunun yüksek miktarda kalsiyum ve çinko içermesi kireç ve mineral yönünden zengin toprakta yetişmesinden kaynaklanır.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Gilaburu suyunun %15–20 oranında sulandırılması ve şeker eklenmeden tüketilmesi, sicilde belirtilen geleneksel sunum biçimidir.
Kökeni ve üretim geleneği
1980’li yıllardan beri Akkışla ilçesinde yetiştirilen Akkışla Gilaburusu, Viburnum opulus türüne ait olup yaklaşık 1,5–4 metre yüksekliğe kadar büyüyebilen, çok yıllık çalı formunda bir bitkidir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
669 tescil numaralı Akkışla Gilaburusu menşe adı olarak 12.02.2021 tarihinde tescil edilmiştir. Akkışla Gilaburusu ibareli ürünün logosu ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Akkışla Gilaburusu ibareli logo ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler, Akkışla Belediyesinin koordinasyonunda ve Akkışla Belediyesi, Akkışla İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Akkışla Ziraat Odasından konuda uzman birer personel olmak üzere 3 kişilik denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetim, ekim ayının ikinci haftası ile kasım ayının ikinci haftasına kadar olan dönemde bir defa düzenli olarak, ayrıca şikâyet olması halinde şikâyet i takiben bir hafta içinde gerçekleştirilir. Denetime esas kriterlere, aşağıda yer verilmektedir.
Akkışla Gilaburusu meyvesinin fiziksel özelliği. Hasat zamanı ve şekli. Salamura suyunun Kesdoğan suyu ile hazırlanmasının ve salamura işleminin uygunluğu. Gerektiği hallerde olmak üzere ürünün kimyasal özellikleri. Çiftçi Kayıt Sistemi ile meyvenin coğrafi sınırda yetişmesi. Depolama koşullarının uygunluğu. Kullanım biçiminin uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
