Coğrafi işaretli ürün · Erzincan
Kemaliye/Eğin Kapı Tokmağı, Erzincan’ın Kemaliye ilçesinde sac ve demirin el işçiliğiyle biçimlendirilmesiyle üretilir. Yılan, kuş veya çift başlı kartal gibi motifler taşıyan tokmaklar, ince ve kalın uçlarıyla farklı sesler çıkarabilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kemaliye Kapı Tokmağı/Eğin Kapı Tokmağı nedir?
Kemaliye Kapı Tokmağı/ Eğin Kapı Tokmağı, Dkp sac ve dövme demir kullanılarak üretilen, kapıya asılan ve vurularak kapı çalmaya yarayan bir metal aksamdır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Motiflerin el işçiliğiyle hazırlanması
Motifler hazır baskı veya döküm yöntemiyle değil, tokmak ustasının el işçiliğiyle elde edilir. Yılan, kuş, narçiçeği, akrep, koçbaşı, güneş, hayat ağacı ve çift başlı kartal motifleri kullanılır.
İnce ve kalın tokmak uçları
Farklı ağırlıktaki uçlar, kapıya gelen kişinin kadın veya erkek, yabancı veya tanıdık olduğunun sesten anlaşılması amacıyla kullanılır.
Tablo-1: Kemaliye Kapı Tokmağı / Eğin Kapı Tokmağı Yapımında Kullanılan Motifler
Sicilin 2–3. sayfalarındaki fotoğraflı motif tablosunun metin karşılığıdır. İlk satır veri olarak açılmış; devam sayfasındaki hayat ağacı ve çift başlı kartal eklenmiştir. Anlamlar kaynakta aktarılan kültürel inanışlardır.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicilin 2–3. sayfalarındaki fotoğraflı motif tablosunun metin karşılığıdır. İlk satır veri olarak açılmış; devam sayfasındaki hayat ağacı ve çift başlı kartal eklenmiştir. Anlamlar kaynakta aktarılan kültürel inanışlardır.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Motif | Sicilde aktarılan anlam veya inanış |
|---|---|
| Yılan | Bulunduğu eve kötülük giremeyeceğine inanılır. |
| Kuş | Gurbet özlemi çekenler için yapılır. |
| Narçiçeği | Bolluk, bereket ve zarafeti simgeler. |
| Akrep | Bulunduğu eve şeytan giremeyeceğine inanılır. |
| Koçbaşı | Evin bir koruyanı olduğuna inanılır. |
| Güneş | Bolluk ve bereketi simgeler. |
| Hayat ağacı | Türk İslam devletlerinde kutsal sayılan ağacı simgeler. |
| Çift başlı kartal | Türk kültüründe hâkimiyetin sembolüdür. |
Nasıl üretilir?
Sacın çizilmesi ve kesilmesi
1,20 mm kalınlığında DKP sac veya demir sac üzerine motif asetat kalemle çizilir. Çekiç ve keskilerle kesilerek plaka çıkarılır; dar yerlerde ince, geniş yerlerde geniş keski kullanılır.
Yeğleme, pahlama ve göbekleme
Keski çapakları mengenede eğelerle düzeltilir. Pahlama ile motife açı verilir ve çivi delikleri açılır. Kenarlara çekiçle vurularak orta kısmında hafif çukur oluşturulur.
Parlatma ve montaj
Plaka zımparalanıp verniklenir. Vernik kuruduktan sonra arkasına çuha veya deri yapıştırılır; deri rengi isteğe göre değişebilir. Aradaki çukura pamuk yerleştirilir. Demir tokmak ucu plakaya, arka parça kapıya perçinlenir.
Tokmak uçları ve üretim süresi
İnce uç 1–2 cm, kalın uç 2–4 cm büyüklüğündedir. Kalın uç, ince ucun iki katı ağırlıktadır. Motife bağlı olarak üretim ortalama 2–7 gün sürer.
Nerelerde ve hangi amaçlarla kullanılır?
Kapıya monte edilerek kullanıldığı gibi çerçevelenip tabloya dönüştürülebilir veya cam üzerine monte edilerek süs eşyası olarak değerlendirilebilir.
Yöreyle bağı nedir?
Coğrafi sınır Erzincan ilinin Kemaliye ilçesidir. Yöre kültürüyle kurulan ün bağı nedeniyle bütün üretim aşamaları bu sınırda gerçekleşir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Kemaliye veya Eğin Kapı Tokmağı, yörede uzun bir geçmişe sahiptir ve yerel kültürde önemli bir yer tutar.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
1768 tescil numaralı Kemaliye Kapı Tokmağı / Eğin Kapı Tokmağı mahreç işareti olarak 2 Eylül 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Kemaliye Kapı Tokmağı / Eğin Kapı Tokmağı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Kemaliye Kapı Tokmağı / Eğin Kapı Tokmağı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler; Kemaliye Belediyesinin koordinatörlüğünde; Kemaliye Belediyesinden, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Kemaliye Hacı Ali Akın Meslek Yüksekokulundan ve Kemaliye Esnaf ve Sanatkârlar Odasından konuda uzman birer kişinin katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından düzenli olarak yılda bir kez, ayrıca ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde her zaman yapılır.
Denetim mercii tarafından; Kemaliye Kapı Tokmağı / Eğin Kapı Tokmağı üretiminde kullanılan hammaddenin uygunluğu; üretim metoduna uygunluk ile Kemaliye Kapı Tokmağı / Eğin Kapı Tokmağı ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
