Diyarbakır Karpuzu

Hammadde ve çeşit özellikleri

09.08.2008 tarihli sicilde, dönemin durumu şöyle anlatılır: “Diyarbakır karpuzu, gerek kendine özgü yetiştirme tekniği ve gerekse tadı ve iriliği ile eskiden beri kendinden söz ettirmektedir. Önceki yıllarda yetiştiriciliği oldukça yaygın bir durumdayken, zaman içerisinde Diyarbakır Karpuzu olarak bilinen "Sürme”, "Pembe”, "Beyazkış”, "Karakış” ve "Ferikpaşa” çeşitleri kaybolmaya yüz tutmuştur. Bu çeşitlerden sadece "Sürme”, "Beyazkış”, "Karakış” ve "Pembe” çeşitlerine ait bir miktar tohum bulunabilmiştir.

Yıllardır ihmal edilen ve adeta yok olmaya bırakılan Diyarbakır Karpuzu, eski özelliklerini de yitirmeye başlamıştır. Eskiden yapılan "kuyu karpuzculuğu” yöntemi de bugün artık uygulanmamaktadır. Önceleri 70–80 kg gelen karpuzlar bu gün en fazla 40–45 kg gelebilmektedir. Çeşitler ve yetiştirme yöntemleriyle birlikte erozyona uğrayan Diyarbakır Karpuzu, aynı zamanda yetiştirme alanı ve yetiştirici bakımından da yok olmaya bırakılmıştır. Giderek azalan Diyarbakır karpuz yetiştiriciliği ne yazık ki yerini büyük ölçüde dışardan getirilen hibrit çeşitlere bırakmıştır.”

Karpuzlar zamanı geldiğinde doğrudan doğruya hazırlanan yerlere ekilmek suretiyle üç şekilde yetiştirilir

Sıra (çizgi) Usulü

Ekim mevsimi geldiğinde çeşidin gelişme kuvveti ve toprağın karakterine göre genellikle 1.5–2 metre ara ile pullukla 5–6 cm derinlikteki çizgiler (karık) açılır. Bu çizgiler içerisine hemen hemen aynı mesafe üzerinden ekim yapılır. Ekimde her ekim yerinde ileride seyreltilmek üzere 3–4 adet tohum atılır ve tohumların iriliklerine göre 3–5 cm derinlikte kalacak şekilde üzerleri mümkünse gübreli toprakla kapatılır ve hafifçe bastırılır. Tohumlarda çimlenme oranının yüksek olması için toprağın tavında olması gerekir.

Üretim yeri ve çevresi

Çizgi usulündeki ölçüler dahilinde yaklaşık 40–50 cm çapında ve 15–20 cm derinliğinde açılan çukurların diplerine 5–10 cm kalınlığında gübreli toprakla yataklık konarak tohumlar bunun üzerine ekilir ve üzerleri 4–5 cm derinlikte kalacak şekilde kapatılır ve hafifçe bastırılır. Bazen de açılan bu çukurlara daha önce başka yerlerde çimlendirilmiş fideler dikilerek yetiştiricilik yapılır.

Bu metot, Dicle Nehri kıyılarında çakıllı ve milli topraklar üzerinde dünyaca meşhur iri Diyarbakır karpuzunun yetiştirildiği metottur

Sayısal özellikler

İlkbaharda genellikle Nisan ayı içerisinde sular tamamen çekildikten sonra birbirinden 3'er metre ara ile 1 metre uzunluğunda, 50 cm derinliğinde çukurlar açılır. Çukurun içindeki çakıllar dışarıya çıkarılır. En altta mümkün mertebe yalnız kum bırakılır. Çukurun iki başında nemli kum tabakası üzerinde çürümüş güvercin gübresinden birer kürek dolusu gübre doldurulur. Bu güvercin gübresi üzerine tekrar bir miktar nemli kum ilave edilir. Çukurun iki başında meydana getirilen bu yığın üzerine 3–4 adet karpuz tohumu ekilir.

Bir hafta veya 10 gün içerisinde tohumlar çimlenerek körpe fideler gelişmeye başlar. Fideler 3–4 yapraklı olduklarında her yığında kuvvetli bir fide bırakılarak diğerleri seyreltilir. Tohum ekiminden yaklaşık bir ay kadar sonra çukurun orta kısmına içerisine 2.5 kg kadar ahır gübresi karıştırılmış güvercin gübresi konur. Karpuzlar gelişip kolları uzadıkça çukurun içerisi bitkiler yukarıda kalacak tarzda bu defa ince nemli kumla doldurulmaya devam edilir.

Hammadde ve çeşit özellikleri · 2

Mayıs ayı sonlarında her çukura 5'er kg kadar ahır gübresi ve güvercin gübresi karışımı verilir ve çukurun içerisi toprak hizasına kadar aynı mille doldurulur. Bu şekilde hazırlanmış besin maddelerince çok zengin ve nemli vasat içerisinde karpuz bitkisi çok kuvvetli kök sistemi meydana getirerek süratle gelişir ve neticede her biri 40–50 kg hatta daha iri olan karpuzlar elde edilir. Çukurlardan hasat edilen karpuz miktarı çeşidin iriliğine göre değişir.

Genelde çok iri çeşitlerde her kökende bir karpuz buna rağmen daha küçük çeşitlerde yetiştiricinin arzusuna göre daha fazla sayıda meyve bırakılabilir.

Sayısal özellikler · 2

09.08.2008 tarihli sicilde, dönemin durumu şöyle anlatılır: “Ayrıca yukarıdaki yetiştirme metodları dışında Diyarbakır ve yöresinde görülen kuru tarım şeklinde yapılan karpuz yetiştiriciliği de vardır. Bu tarz yetiştiricilikte elde edilen karpuza,’’Beji’’ denir. Sulama yapılmaksızın yapılan karpuz yetiştiriciliğidir. Tohumların araziye ekilmesinden, sonra can suyu verilir ve sulama yapılmaksızın yetiştiricilik yapılır. Ancak gerek erkencilik ve gerekse de homojen üretim ve diğer fide ile yetiştirmenin avantajlarından dolayı karpuz yetiştiriciliği artık fideden yapılmaktadır.

Fideliklerde yetişen fideler 1–1.5 ay sonra fideliklerden sökülerek araziye şaşırtılarak asıl yerlerinde yetiştirilmektedir.”