Coğrafi işaretli ürün · Sakarya
Sakarya’nın Adapazarı yöresinde tavuk ve buğday birlikte ezilerek keşkek hazırlanır. Süt yağından yapılan dartı, tereyağında biberlerle kızdırılıp üzerine dökülür; yemek düğün, sünnet ve bayram sofralarında sıcak ikram edilir.
UNESCO ilişkisiTörensel Keşkek Geleneği ile ilişkiliSomut olmayan kültürel mirasla ilişkiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Adapazarı Dartılı Keşkek nedir?
Tavuk eti ile aşurelik buğdayın birlikte ezilip süt yağından hazırlanan dartıyla tamamlandığı Adapazarı yemeğidir. Düğün, sünnet ve bayram gibi özel günlerde konuklarla paylaşılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Tavuk ve aşurelik buğday
Kabukları alınmış buğday tavuk suyunda pişirilir; didiklenmiş tavukla tahta kaşık kullanılarak birlikte ezilir. Koyu kıvamlı karışım sıcak sunulur.
Süt yağından dartı
Sütün üzerinde biriken yağlı tabaka ısıtılıp koyulaştırılır. Kızdırılan tereyağına dartı, kırmızı biber ve karabiber katılır; son yağ keşkeğin üzerine dökülür.
Sicildeki üretim anlatımı
Dartı ve keşkek bileşenleri
Adapazarı Dartılı Keşkek yapımında kullanılacak malzemeler; 6–7 litre süt, 1 adet tavuk, ½ aşurelik buğday, 1 baş orta boy soğan, ½ tatlı kaşığı tuz, 3/2 litre su, 2 yemek kaşığı tereyağı, çay kaşığının ucu ile karabiber ve çay kaşığının ucu ile kırmızıbiber.
Süt tabakasını ayırma
6–7 litre süt kaynatılmadan önce 1.5–3 saat arası bekletilmektedir.* Daha sonra üzerinde oluşan yağlı tabaka alınarak bir tencerede biriktirilir.
* Sicil sütün yağ tabakasını ayırmak için kaynatmadan önce 1,5–3 saat bekletilmesini ve dartının donmasını anlatır; kontrollü sıcaklık ve bekleme koşulları açıklanmaz. Eksik koşulların bu ürüne ve belirtilen işlem aşamasına ait teknik kayıtlarla tescil ettiren tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Dartının koyulaştırılması
Tencere içindeki hafif yağlı tabaka hafif ateşli ocakta kırmızı rengi alıncaya kadar kaynatılır. Bu esnada dartı kıvamı koyulaşır ve dartının yüzeyinde gözenekler (krater) oluşur. Dartı yüzeyi kırmızı rengi ve yüzeydeki gözenekleri oluştuğunda ateşten alınır. Bir kap içine boşaltılarak burada donması beklenir. Yağlı bölüm üste, tortu ise altta kalacak biçimde donmaktadır. Elde edilen bu ürüne dartı denilmektedir.
Adapazarı keşkeğinin vazgeçilmez yardımcı elemanıdır.
Buğdayın ön hazırlığı
Kılçıklı sivri beyaz ½ kilogram buğday dövülerek, kabuğu çıkarılarak aşurelik buğday hazırlanır. Keşkek yapımına başlamadan yaklaşık 10–12 saat önce buğday yıkanarak ıslatılır ve biraz şişmesi sağlanır.
Tavuk haşlama
Ertesi gün ise, hazırlanan bir bütün tavuğun eti iyice yumuşayıncaya yaklaşık 1,5 saat kadar suda haşlanır. Tavuk haşlandıktan sonra bir kepçeyle tencereden alınır. Diğer tarafta akşamdan hazırlanan buğday tavuk suyuna atılır.
Buğday, et ve ezme
1–2 kez tahta bir kaşıkla çevrilerek ocakta kaynatılır. Suyu az ise üzerini 1 parmak örtecek kadar su ilave edilir ve ½ tatlı kaşığı tuz konulur. Ilık hale gelen tavuk kemiklerinden ayrılır. İnce bir şekilde didiklenir ve yarım kibrit çöpü büyüklüğünde parçalar halinde, kaynatılan buğdayın içine katılır. Kaynatılan malzeme tahta kaşıkla ezilerek buğdayla etin birbirine yedirilmesi sağlanır.
Dartılı son yağ
Diğer tarafta bir tavanın içinde tereyağı kavrulur. İçine hazırlanan dartı, kırmızı ve kara biber konur.
Yöresiyle bağı nedir?
Adapazarı Dartılı Keşkek yöre adıyla özdeşleşmiş bir üründür. Adapazarı Dartılı Keşkeğin tüm üretim aşamaları belirtilen coğrafi sınır içerisinde gerçekleştirilmelidir.
Sicildeki sunum anlatımı
Koyulaştığı zaman servis tabağına alınır. Hazırlanan keşkeğin üzerine dökülerek sıcak servis yapılır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
168 tescil numaralı Adapazarı Dartılı Keşkek mahreç işareti olarak 08.01.2013 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret koruması 26.10.2009 tarihinden itibaren geçerlidir.
Sicildeki denetim düzeni
Sakarya Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde; Sakarya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Turizm Fakültesi Gastronomi Mutfak Sanatları Bölümü ve Sakarya Ticaret ve Sanayi Odasından ürün hakkında bilgi sahibi birer kişinin katılımı ile oluşacak üç kişilik denetim mercii tarafından yılda bir kez düzenli olarak ve şikâyet halinde her zaman denetim yapılacaktır.
Denetim esasları; aşurelik buğday, tavuk eti, süt ve diğer malzemelerin miktarları, aşurelik buğdayın hazırlık süreci, tavuk etinin hazırlık süreci, kaynatılan malzemelerin ezilme süreci, tereyağın kırmızı ve karabiber ile birlikte servise hazırlığı ile coğrafi işaretin amblem kullanımı denetlenecektir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Markalama kapsamı
Sicilde kullanım biçimi markalama olarak belirtilir; coğrafi işaret kullanımı üretim yönteminin bir aşaması değildir.
UNESCO ile bağlantısı
Törensel Keşkek Geleneği ile ilişkili: Adapazarı Dartılı Keşkekte tavuk ve buğday tahta kaşıkla birlikte ezilir; süt yağından hazırlanan dartı kullanılır. Sicil düğün, sünnet, bayram ve misafir sofralarını anlatır. Bu hazırlama ve ikram bağlamı UNESCO’nun tören keşkeği geleneğiyle ilişkilidir. Bağlantının kapsamı, yukarıda belirtilen UNESCO ilişkisiyle sınırlıdır.
