Sivrihisar Sarkası

Kumaş kesimi ve simli kordon nakışı

Siyah kumaş üzerine sim sarma ipler işlenir ve desen oluşturulur. Sarkanın önü, yakası ve kol ağızları kaytanla dikilir. Kaytan genellikle sarı sim ile işlenir. Sarkanın ön tarafına kılıç, arkasına armut, kollarına da elma motifleri işlenir. Kollar bedene, oyuntu yapılmadan düz olarak takılır. Blogna iğnesi tekniğiyle sıvama nakış yapılır. Nakış tekniği uygulanmadan önce kumaş, ölçülere göre biçilir.

Glep denilen simli bir iplik, iki kat halinde seyrek atmalı dikişlerle tutturulur. Sonra bu genel hat içine çiçek ya da istenen desen, ipliği kesintisiz olarak döndürülerek yapılır. Desen aralarına pul ve boncuk dikilir. Arkaya tura denen üç adet püskül düşürülür. Bunlar glepin burulmasıyla yapılır ve yakaya tutturulan bir iplikle sırta doğru sarkıtılır.

Püskül, ütü, kaytan ve astarlama

Aynı şekilde önde de tüm olarak sıvanmış motiflerin arkasına dikilen her tarafta üçer tane olmak üzere 6 püskül bulunur. Nakış bittikten sonra bütün parçalar ters taraftan ütülenir. Daha sonra da bunlar dikilir. Bundan sonra sarkanın çevresine, kol kapaklarına, yakaya ve etek uçlarına kaytan denen iki, üç sıra kalın simli şerit dikilir. İç kısım da astarlandıktan sonra sarka tamamlanır.

Sarka işlemecisi, sarkanın sırtındaki ana motifin ortasına işlediği tarihi de nakşeder. Sivrihisar Sarkasına işleme yapılırken 15–16 cm çapında kartondan kesilmiş bir daire, iş patronu olarak kullanılır. İşlemeler, altındaki kumaş görünmeyecek kadar doldurulur, açıkta kalan yerler de pullar ve boncuklarla kapatılır. Sivrihisar Sarkalarında motif kenarlarında bırakılan işlenmemiş kumaş motif çevresinde bir hat oluşturarak kontur işlevi görür. Böylece kenarındaki işlenmemiş kumaş motiflerin belirgin görünmesini sağlar.

İşlemesiz kol altı ve üç sarka çeşidi

Sivrihisar Sarkalarının işleme ipliğinde gümüş rengi hâkimdir. Sivrihisar Sarkalarında kol alt dikişi boyunca şerit şeklinde bir bölümün ve kol altı kuş parçasına işleme yapılmaz. Kumaş olarak kalan bu bölümler sarkanın görüntüsünde farklılık yaratır. Sivrihisar sarkasında ön bedenlerde göğüs üstünde ve sırtta ortada olmak üzere bir adet püskül bedene tutturularak süsleme unsuru olarak kullanılır. Sivrihisar Sarkaları isimlerini desen özelliklerinden alır.

Desenlerine göre yörede elmalı, armutlu ve kırlangıç sarka olmak üzere üç çeşit bulunur.

Elmalı, armutlu ve kırlangıç motifleri

Elmalı sarka -Armutlu sarka -Kırlangıç sarka Elmalı sarkanın tüm yüzeyini kaplayacak şekilde elma motiflerinin içi simli iplikle işlenir. Ayrıca elma motifinin içinde elma çekirdeklerini andıran üç çekirdek işlemesi yapılır. Bitkisel bezeme olarak adlandırılan bu işleme, doğanın yansıması olarak kabul edilerek giyen kişiye ve ailesine bereket getirdiğine inanılır. Bu nedenle gelinlik kızlar, kına gecelerinde bu motifleri tercih ederler.

Armutlu sarka, diğerlerinde olduğu gibi işlemesinde yer alan armut motiflerinden adını almıştır. Elmalı sarkada olduğu gibi, kol altlarına ve kuş parçalarına işleme yapılmaz. İnce hâkim yakası ve kenarlarına geçirilmiş kaytan ile form özelliği elmalı sarka ile aynıdır. Sarkanın içi pamuklu kumaş ile astarlıdır ve ön bedenlerde ve arka ortasında birer adet püskül bulunur.

Kırlangıç sarka ön ve arka bedende kırlangıç motifleriyle işlenir ve formu diğerleri ile aynıdır. Ayrıca işlemesinde gümüş rengi sim iplik ve sarı ibrişim kullanılır. Ön bedende göğüs üstünde ve arka ortasında birer adet püskül yerleştirilir. Kol ağzı ve kapama çevresinde kaytan kullanılmış olan sarka, coğrafi sınırda “hera” adı verilen ipek ve pamuk karışımı dokuma ile astarlanır. Kol altı kuş parçası işlemesizdir.