Coğrafi işaretli ürün · Eskişehir
Eskişehir Lüle Taşı, hafif ve gözenekli yapısı sayesinde işlenerek pipo, takı ve süs eşyası yapımında kullanılan, Eskişehir il sınırlarıyla tanımlanmış bir mineraldir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Eskişehir Lüle Taşı nedir?
Eskişehir Lüle Taşı, çoğunlukla beyaz renkte bulunan, gözenekli ve az yapışkan bir mineral türüdür. Taşın hafifliği ve emiciliği, pipo yapımından küçük süs eşyasına kadar farklı kullanım alanlarıyla ilişkilidir. Cins ayrımında görünüm, boyut, kusurluluk ve damar yapısı birlikte değerlendirilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Renk ve gözenekli yapı
Lüle taşı genellikle beyaz, ender olarak kurşuni renkte, gözenekli ve az yapışkan bir mineraldir. Hafif yapısı ve emiciliği işlenmesinde ve kullanımında önem taşır. Sicil, nikotin ve su emme özelliğini, ateşe dayanıklılığını ve ateşte renk değiştirmesini belirtir. Sertlik derecesi 2–2,5 olarak verilir.
Sicilde taşın yere düştüğünde kırılmadığı ve suda kolay dağıldığı ifadeleri bulunur. Bu ifadeler, belgenin fiziksel özellik tanımının parçasıdır. Bilimsel ad belgede “spiolit” biçiminde yazılmıştır; kimyasal formül satırı da eski belge gösterimiyle yer alır.
Taşların sınıflandırılması
Büyüklük, ağırlık, renk, kusurluluk, gözenekler ve damar yapısı sınıflandırmada birlikte değerlendirilir. Sıramalı, Birimbirlik, Pamuklu, Daneli, Orta, Dökme ve Cılız olmak üzere yedi ana cins ayrılır. Sınıflandırma uzmanlık gerektirir.
Sıramalı ve Pamuklu pipo yapımında; Birimbirlik biblo ve pipoda; Daneli küçük pipo ve benzeri eşyalarda kullanılır. Orta cins kolye, bilezik ve sigara ağızlığı yapımında ve başka maddelerden yapılmış pipolara yerleştirilen emici parçalarda değerlendirilir. Dökme tespih, benzeri eşya ve sanayi yalıtımında; Cılız küçük takı ve ağızlık yapımında kullanılır. Cılız taşın tozu da pipo ve benzeri eşyalarda ve nikotin emici astarda değerlendirilir.
Eski belgedeki formül gösterimi
Belgenin kimyasal formül satırında “2MgO2 3 S: O2, 2H2O” yazımı bulunur. Bu, eski sicil belgesinin gösterimidir; yeni bir kimyasal formüle dönüştürülmemiştir.
Eskişehir Lüle Taşı Nasıl Çıkarılır ve İşlenir?
Taşın hazırlanması
Yarı mamul işlemleri maden bölgelerinde ve Eskişehir’deki atölyelerde yapılır. Ocaktan çıkarılan taş, işleninceye kadar nemini kaybedip sertleşmişse suya konularak gerekli yumuşaklığa getirilir.
Çırpma, saykal ve kabasının alınması
Çırpma ile taşın ekonomik değeri belirlenir. Saykal, yabancı maddelerin temizlenmesidir. Ardından elverişsiz kısımlar yontulur veya gerektiğinde taş parçalanır.
Arış ve perdah
Keskin arış bıçağıyla yüzey düzeltilir ve girintiler işaretlenir. Perdah aşamasında taş, bıçakla daha ince biçimde düzeltilir.
Tandırlama ve ıslak aba
Taşlar, raflı odalarda kurutulur. Sicil bu işlem için “45° nin üzerinde” ifadesini kullanır; sıcaklık birimi açık yazılmamıştır. Güneş ışığında kurutma sergileme olarak adlandırılır. Kuruyan taşlar ıslak aba ile ovularak izleri giderilir ve parlatılır.
Ovma, yağlı aba ve parlatma
Islak aba işleminden sonra kuruyan taşlar ince, yumuşak kumaşla ovulur. Sonraki aşamada kumaşa veya taşın üzerine balmumu sürülerek yağlı aba, diğer adıyla kuru aba işlemi yapılır. Ardından kuru, yumuşak yünlü kumaş ya da bezle parlatılır.
Tasnif, ambalaj ve işlem kontrolü
Taşlar cins ve türlerine göre ayrılarak pamuk veya pelür kâğıda sarılır ve sandıklanır. İşlemler boyunca kontrol yapılır; kusurlu taşlar bir önceki işlem aşamasına geri gönderilir.
Eskişehir Lüle Taşı Üretim, Kullanım ve Muhafaza Koşulları Nelerdir?
Tamamlanan taşlar cins ve türlerine göre tasnif edilerek pamuk veya pelür kâğıda sarılır. Taşlar bu koruyucu ambalaj içinde sandıklanarak muhafaza edilir.
Eskişehir Lüle Taşı Coğrafi Sınır İçerisinde Gerçekleşmesi Gereken Üretim, İşleme ve Diğer İşlemler
Coğrafi sınır Eskişehir il sınırlarıdır. Taşın yarı mamul hale getirilmesi maden bölgelerinde ve Eskişehir’deki atölyelerde gerçekleştirilir. Eskişehir Lüle Taşı menşe adı olarak tescillidir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Eskişehir Lüle Taşı 26 numarayla menşe adı olarak tescillidir. Portalda tescil tarihi 23.12.1999 olarak yer alır; sicil belgesi korumanın 07.01.1999 tarihinden geçerli olduğunu belirtir. Tescil ettiren Eskişehir Sanayi Odasıdır.
Denetim, Eskişehir Sanayi Odasının ilgili meslek komitesi kararları doğrultusunda odanın kadrolu eksperleri veya gerektiğinde dışarıdan sağlanan uzmanlar tarafından yapılır. Üretim, yarı mamul ve mamul aşamaları denetlenir.
