Coğrafi işaretli ürün · Erzincan
Erzincan’ın Tercan ilçesinde üretilen çiçek balıdır. Altın sarısından açık kahverengiye değişen rengi, akışkan yapısı ve kır çiçeği tadı ve aromasıyla öne çıkar.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Tercan Balı nedir?
Tercan Balı; Erzincan ilinin Tercan ilçesinde üretilen, kır çiçeği tadı ve aromasına sahip, akışkan, rengi altın sarısından açık ve parlak kahverengi renge kadar değişen (amber renkte), balın yapıldığı ballı bitkilerden dolayı bal özü kokusuna sahip çiçek balıdır. Oldukça tatlı olan bal ağızda acı bir tat bırakmaz.
Ayırt edici özellikleri
Diğer ürün özellikleri
Tercan Ovası, Doğu Anadolu Bölgesi’nin yukarı Fırat Bölümü sınırları içinde yer alır.
Tercan çevresi, ilkbaharda çiçek açarak yaz ortalarına kadar yeşilliğini koruyabilen çeşitli türlerin yer aldığı bir floristik zenginliğe sahiptir ve yörenin büyük bir bölümünde yaz mevsiminin nispeten serin geçmesi, arıların çalışmasını kolaylaştırır.
Bitki örtüsü ve polen profili
19 takson (% 3,21), Astragalus L.
17 takson (% 2,88), Centaurea L., Rosa L. Ve Salvia L.
13’er takson (% 2,20), Allium L.
11 takson (% 1,86) ve Ranunculus L.
10 takson (%1,69) şeklindedir.
Karasu Irmağı’nın her iki kenar kesiminde taraça düzlükleri şeklinde uzanan tarlalar ile yolların kenarlarında kazayağıgiller (Chenapodiaceae), süsengiller (Irıdaceae), zambakgiller (Lilaceae), sütleğengiller (Euphorbiacae), baklagiller (Leguminosae), hodangiller (Boraginaceae), atkuyruğugiller (Ouisetaceae), salepgiller (Orchidaceae) ve topluçiçekgiller (Compositae) ile buğdaygiller (Gramineae) familyalarına ait çeşitli türler bulunur.
Tercan Balında ana polenler korunga, deligöz çiçeği, geven, erguvan ve gayret çiçeği olup polen içeriği aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Bu arılar nektar akımı başlar başlamaz yavru üretimini kesip nektar toplamaya başlarlar ve kış için de fazla bal depo ederler.
Bitki örtüsü içeriğinde; Asteraceae (papatyagiller, 84 takson), Lamiaceae (ballıbabagiller, 54 takson) ve Caryophyllaceae (karanfilgiller, 44 takson) öne çıkmakta olup; belirlenen taksonların, en büyük beş cinse dağılımı ise; Silene L.
Bölgedeki çiçek florasının zenginliği bu anlamda büyük avantaj oluşturur.
Akarsu boylarında ise suya düşkün olan higrofil bitkiler bulunur.
Tercan Balı, bölgenin çiçek florasının zenginliğinden dolayı farklı polenler içerir.
Çiçek florasının zenginliği, fenolik madde miktarının da oldukça fazla olmasını sağlamıştır.
Bu özellikleri sayesinde derin tüplü çiçeklerden daha iyi yararlanırlar ve çok iyi nektar toplayıcısı olduklarından bal verimleri yüksektir.
Geven (Astragalus), yavşan (Artemisia), çoban yastığı (Acantholimon), sığırkuyruğu (Verbascum) ve üzerlik otu (Pecanum) gibi otsu bitkilerin yanında, deve dikeni ve kekik gibi türler de bulunur.
Çiçek kaynaklı baldır; botanik kaynak ve polen koşulları aşağıdaki ölçütlerde ayrı tanımlanır.
Korunga, deligöz çiçeği, geven, erguvan ve gayret çiçeği ana polen kaynakları arasında sayılır.
Farklı polenler içeren çiçek balıdır; sicildeki ana kaynak listesi bütün üretimi tek bir bitkiye bağlayan bir koşul değildir.
Arı ırkları
İyi yavru yetiştirme ve güçlü koloniler oluşturma özelliği olan bu arıların oğul verme eğilimi zayıftır.
Tercan Balı, Kafkas arı ırkı (Apis mellifera caucasica) ve Anadolu ırkının melezleşmiş ve her iki ırkın özelliklerini taşıyan arı türü tarafından üretilir.
Koyu kitin rengine sahip olan bu arılar en uzun dilli arı ırkı olup dil uzunluğu 7,2 mm’ye kadar çıkabilir.
Üretiminde Kafkas arı ırkı (Apis mellifera caucasica), Anadolu ırkı ve bu iki ırkın melezleşmiş türleri kullanılır.
Görünüm ve duyusal özellikler
Tercan Balında tespit edilen fenolik maddeler ve oranları Tercan Balı oldukça yoğun ve hoş bir çiçek aromasına sahiptir.
Akışkan olan bal oda sıcaklığında koyu kıvamlıdır.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin sayfa 2 üzerinde yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tablo-2: Sicildeki ölçü ve özellikler
Sicil belgesinin sayfa 3 üzerinde yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Altın sarısından açık ve parlak kahverengiye uzanan kehribar tonlarındadır.
Bal özü kokusu ve yoğun çiçek aroması taşır.
Kır çiçeği tadındadır; oldukça tatlıdır ve ağızda acı tat bırakmaz.
Akışkandır; oda sıcaklığında koyu kıvamlıdır.
Nasıl üretilir?
Koloni beslemesi ve bakımı
Mart ayında başlayan ilk ballık verme işlemi haziran ayına kadar devam eder. Koloni beslenmesi mart-mayıs arasında gerçekleştirilir. İlkbaharda besleme uygulamaları; açıkta yemleme, örtü tahtasındaki yemliklerde, kovan içindeki yemliklerde ve diğer yöntemlerle yemleme şeklinde gerçekleştirilir. İlkbahar beslenmesinde; şeker, bal ve bal şurubu, şeker şurubu ve kek kullanılır. Sonbaharda beslemesinde ise karışık (şurup+kek), kek ve şurup kullanılır.
Kışa girmeden zayıf ve anasız koloniler birleştirilir ve sonbaharda ana arı kontrolü yapılır. Eskimiş olan petekler sonbahar bakımı esnasında değiştirilir.
Kışlama özellikleri
Kışa hazırlık amacıyla kovan deliklerinde daraltma yapılır. Kovan giriş deliğinin yönü sert ve soğuk esen rüzgârların aksi istikametinde olmalıdır. Kovanlar, yer ile teması kesmek için yerden 40–50 cm yükseklikte sehpalar üzerine konulur ve havaların soğuk olduğu zamanlarda hava alacak şekilde çuval veya bez ile örtülür. Hava sıcaklığına bağlı olarak mart-nisan aylarında kışlaklardan çıkarılan kovanlar arılıklara yerleştirilir.
Hasat ve ambalajlama
Yeteri kadar dolgunluğa ulaşmış çerçeveler hasat edilir. Bal hasadı genel olarak akşamüstü yapılır. Alınan petekler boş kovanlara aktarıldıktan sonra düzgün olan petekler petekli bal, düzgün olmayan petekler ise süzme bal olarak ayrılır. Tercan Balı; süzme bal ve petekli bal olarak piyasaya sunulur.
Arı hastalıkları ile mücadele
Varroa’ya karşı sertifikalı ilaçlar kullanılır. İlaçlama; erken ilkbahar ve geç sonbaharda, genellikle hava sıcaklığının 14° C’nin üstünde olduğu günlerde ve tercihen arıların kovana döndükleri akşam saatlerinde yapılır.
Nasıl muhafaza edilir?
Süzme işleminden sonra hava kabarcıklarının uzaklaştırılması ve polenlerin sedimantasyonu amacıyla dinlendirilen bal tenekelere konularak oda sıcaklığında depolanır. Ayrıca küçük plastik ve cam şişe kaplarda ambalajlanmış olarak da depolama yapılabilir.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
Yörenin bitki örtüsü ve üretim alanı
Genel hatlarıyla İrano-Turaniyen Fitocoğrafya Bölgesi içerisinde yer alan Tercan ve çevresinde üç farklı vejetasyon tipi bulunur.
Erzincan ve özellikle Tercan, Alp-Himalaya oluşum kuşağına dâhil olup Kuzey ve Güney Anadolu dağ sisteminin birbirine en çok yaklaştığı bir konumdadır ve bu durum kısa mesafelerde önemli yükselti farkları ortaya çıkarır.
Kısa mesafelerde yükseltinin artması vejetasyonda çeşitlilik, çiçeklenme süresinde ve dönemlerinde de farklılıklar meydana getirir ve bu durum arıcılık için uygun bir ortamın oluşmasını sağlar.
Ova tabanından yüksek kesimlere doğru step, antropojen step (ağaçlı step), orman ve alpin çayırlar kuşağı şeklinde bitki örtüsü özellikleri görülür.
Ova tabanından tepelik alanlara doğru çıkıldıkça ekolojik koşulların değişmesi nedeniyle yörede önemli bir arıcılık potansiyeli doğuran floradaki bu çeşitlilikte azalma görülür.
Yaklaşık olarak 1500–1600 m yüksekliğe kadar olan alanlar seyrek çalı ve step bitkileri ile kaplıyken, dağlık alanlar daha fazla yağış aldıklarından dolayı, sarıçam ve meşe ormanları ile örtülüdür.
Hangi biçimlerde sunulur?
Süzme ve petekli bal olarak piyasaya sunulur. Teneke, plastik ve cam kapla ambalajlama anlatımları kendi üretim kapsamıyla korunur.
Tescil ve denetim
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1792 tescil numaralı Tercan Balı menşe adı olarak 21 Kasım 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Tercan Balı ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Tercan Balı ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim düzeni
Denetimler, Tercan Köylere Hizmet Götürme Birliğinin koordinatörlüğünde ve Tercan Köylere Hizmet Götürme Birliği, Tercan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Erzincan İli Arı Yetiştiricileri Birliğinden konuda uzman birer kişi olmak üzere en az üç kişilik denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler düzenli olarak yılda en az 1 kez ve ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet halinde her zaman yapılır.
Tercan Köylere Hizmet Götürme Birliği, kendisine yapılan şikâyetler üzerine en geç 1 hafta içinde denetim yapılmasını sağlar. Denetim mercii, her rutin denetleme dönemi öncesi denetlenecek üretici ve adreslere göre bir denetim planı oluşturur. Tercan Balı üreten arıcılar, arıcılık sezonunun başladığı mart-mayıs aylarında Tercan Köylere Hizmet Götürme Birliğine üretim yaptıklarını bildirirler. Bildirim yapmadığı halde Tercan Balı coğrafi işaretini kullanan üreticiler de denetime tabidir.
Kovanlar ve koloni bakımı
Tercan Köylere Hizmet Götürme Birliği tarafından her yıl; bal hasat döneminde konaklama noktalarının belirlenmesi, kovan sayısı, üreticiler, bitki florası ve benzeri hususlar düzenli olarak kayıt altına alınır. Denetim mercii; Tercan Balı üreticilerinin bölgeye giriş çıkışı, konaklama süreleri ve benzeri konulardaki takip ve kayıt işlemlerini, Tarım ve Orman Bakanlığı Arıcı Kayıt Sistemi (AKS) kapsamında yürütür. Denetimler aşağıdaki belirtilen hususlar çerçevesinde gerçekleştirilir.
Tercan Balı üretmek isteyen arı yetiştiricisi, mart-mayıs aylarında Tercan Köylere Hizmet Götürme Birliğine müracaat eder. En geç iki hafta içerisinde kovanların konumu, yerleşim yerlerine ve anayola uzaklığı tespit edilerek kayıt altına alınır. Üretici, bal hasadı başlamadan iki hafta önce Tercan Köylere Hizmet Götürme Birliğine hasat yapacağı bilgisini verir.
Denetim kapsamı ve analizler
Denetim mercii denetim planlaması yaparken bu bildirimi dikkate alır ve hasat zamanı ürünün kontrolü ile kovan başına ortalama yıllık bal verimi tespiti yapar. Bu veri, hasat sonrası satışa hazır bal miktarı ile karşılaştırılarak üretim miktarları kayıt altına alınır. Ballar nihai ambalajına konmadan önce polen ve kimyasal özelliklerin analizi için numune alınır.
Tercan Balının ana polenleri olan korunga, deligöz çiçeği, geven, erguvan ve gayret çiçeği bakımından analiz edilir. Analiz ücretleri üretici tarafından karşılanır. Analiz sonucu uygun bulunan ballar ambalajlanır. Üretimde kullanılan arı ırkı, kışlatma, hasat, depolama ve ambalajlama aşamaları denetlenir. Tercan Balı ibaresi ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Tablo-3: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicilde ürünün karakterizasyonu için verilen değerlerdir; denetim yöntemi veya denetim takvimi değildir.
